Η εξουσία δεν είναι ούτε θεϊκή ούτε λαϊκή όταν σκοτώνει.
Είναι απλώς εξουσία χωρίς ηθικό έρεισμα.
Και τότε, δεν ζητά υπακοή —
ζητά αντίσταση.
«Πάσα εξουσία πηγάζει από το λαό», διακηρύσσουν με καμάρι τα Συντάγματα σχεδόν όλων των χωρών σήμερα. Σε αντίθεση ασφαλώς με τα παλιά πολιτεύματα στα οποία ο Βασιλιάς, ο Μονάρχης κυβερνά «ελέω Θεού» με…ανάθεση έργου ή με παροχή δώρου. Και στις δύο περιπτώσεις, πάντως, η ιερότητα της εξουσίας του ηγεμόνα ,του κράτους είναι εξασφαλισμένη. Και αυτό είναι το ζητούμενό τους. Εξ ου και η αποκλειστικότητα που έχει μόνο το κράτος και όσοι εκπροσωπούν την ιερότητά του να δολοφονούν και να λογοδοτούν στο θεό και το λαό.
Και όσο για το θεό, δεν το συζητάμε. Ο θεός, αν υπάρχει, έτσι, τουλάχιστον όπως τον φαντάζεται η διανόηση και η φιλοσοφία, ούτε έχει ούτε θέλει να έχει οποιαδήποτε σχέση με το θρησκευτικό θεό. Και άρα, ούτε τέτοια δώρα προσφέρει, ούτε σε αναθέσεις εξουσίας προχωράει, ούτε κανέναν εξουσιοδοτεί να διαπράττει κανενός είδους έγκλημα . Ακόμα και η αρχαία ελληνική ,θρησκευτική παράδοση υπήρξε πιο προσεκτική. ΄Ηταν ευήθεια μια τέτοια θεϊκή ανάθεση διάπραξης φόνου με “συμβόλαιο θανάτου”. Ο Ζευς, “πατέρας θεών και ανθρώπων”, έβγαζε ο ίδιος τη «βρώμικη δουλειά» με τα δικά του χέρια. Εκτελούσε όσους έβαζε στο μάτι με κεραυνούς που εκτόξευε στο θύμα από τον ΄Ολυμπο.
΄Οσο τώρα για την εξουσία που παράγει η λαϊκή ψήφος και άρα οι άρχοντες και το κράτος νομιμοποιούνται από το λαό σε όποια του ενέργεια, είναι από εκείνα τα παραμύθια, που οδήγησαν το φλεγματικό Εγγλέζο πρωθυπουργό Τσόρτσιλ να πετάξει την περίφημη ατάκα του πως «η Δημοκρατία είναι το χειρότερο πολίτευμα αν δεν υπήρχαν τα άλλα». Κι ασφαλώς ένα πολίτευμα, που οι φαν του σεμνύνονται πως είναι και πλειοψηφικό, μόνο ενδεείς φρενών πείθουν πως είναι τέτοιο.
Γιατί, για να μη μακρηγορούμε με τα αυταπόδεικτα πώς γίνεται η Ελλάδα για παράδειγμα να έχει αυτή τη Δημοκρατία της πλειοψηφίας, όταν οι ΄Ελληνες ψηφοφόροι υπολογίζονται, μεν, κοντά στα 10 εκατομμύρια, αλλά η κυβέρνηση που ασκεί την εξουσία, εκλέγεται από ενάμιση , στην καλύτερη περίπτωση από 2 εκατομμύρια ψηφοφόρων; Θέλει πολύ μυαλό να καταλάβει κανείς πως πρόκειται για κυβέρνηση μειοψηφίας, αφού τα υπόλοιπα 8 εκατομμύρια των Ελλήνων δε θέλουν ούτε σε ζωγραφιά να βλέπουν Μητσοτάκη;
Το ελληνικό Σύνταγμα δηλαδή, με την αλχημεία της διακήρυξης πως « πάσα εξουσία πηγάζει από το λαό» πάει να μου φορτώσει εμένα το έγκλημα της Πύλου και των Τεμπών; Μόνο και μόνο επειδή είμαι εγγεγραμμένος στο εκλογικό σώμα και άρα ως ανήκων στον ελληνικό λαό; Μα, ούτε Μητσοτάκη ψηφίζω, αλλά ούτε καν πατάω τα τελευταία χρόνια σε εκλογικό τμήμα ,για να συμμετέχω σε αυτό το θέατρο της Δημοκρατίας ,που δεν είναι παρά το άλλοθι που χρειάζεται ο Κυριάκος Μητσοτάκη για να δολοφονεί εκατοντάδες κολασμένους της γης (μετανάστες) και δεκάδες ανύποπτους επιβάτες του τρένου που οδηγούσε ο Χάρος με εντολή ενός των επαίσχυντων επιγόνων του Κων. Καραμανλή. Μη μας τρελάνουν.
Κάπως έτσι γίνεται, βέβαια, με όλους τους λαούς και τα Συντάγματα του κόσμου. Ο λαός των ΗΠΑ για να συνεχίσουμε με τα αυταπόδεικτα, εξουσιοδότησε τον, πλην των άλλων δεινών, και ελαφρόμυαλο Τραμπ, να κάνει κομμάτια 160 παιδιά στο Ιράν. Μάλιστα ο ίδιος αυτοανακηρυχθείς και βασιλεύς και εκλεκτός του θεού, για να σώσει την Αμερική ,επιμερίζει την ανάθεση του έργου κι αυτού του εγκλήματος στο λαό της Αμερικής, αλλά και στο θεό της.
Για να είμαστε δίκαιοι, όμως, ως διακονούντες την Ιστορία, λίγους μήνες πριν οι Αγιατολάχ και οι Μουυλάδες του Ιράν, που θρηνούν και οργιζονται σήμερα για το έγκλημα του Τραμπ, εν ονόματι του Αλλάχ τούτοι, δολοφόνησαν στο δρόμους χιλιάδες Ιρανούς διαδηλωτές. “Τρικυμία εν τω κρανίω”, ευήθεια και αισχρότατη ανηθικότητα; Πώς να χαρακτηρίσει κανείς αυτούς τους κατ’ εξουσιοδότηση θεού και λαού, δολοφόνους;
Δε θα καταχραστούμε άλλο την υπομονή και την ανοχή σας να διαβάζετε τα ίδια τα γνωστά και επαναλαμβανόμενα απανταχού της γης, σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της . ΄Ένα μόνο θα πούμε. Οι ηγεμόνες της Ρωσίας, της Κίνας, της Αμερικής και πάσης άλλης δημοκρατικής ή μη κρατικής εξουσίας …Αμερικανάκια ( έτσι λέμε εμείς στην Ελλάδα τον «ninny», τον «nincompoop») νομίζουν πως είναι όλοι οι κάτοικοι αυτού του πλανήτη;
Σιχτίρ, «φονιάδες των λαών» και όχι μόνο Αμερικανοί, όπως σεμνύνονται να διαλαλούν οι δικοί μας εδώ «Κουτσούμπες» στο όνομα του επίσης δεινού κρατικιστή Στάλιν τούτοι!
Να μοιραστούμε τώρα τη δίκαιη αγανάκτησή μας με τη Διοτίμα. ΄Η τάσσεται και τούτη με την ιερότητα και τη νομιμότητα της εξουσίας;
_____
Χαίρε Homo
Διαβάζω την αγανάκτησή σου όχι ως ρητορική έξαρση, αλλά ως ηθική απαίτηση: να πάψει η εξουσία να ντύνει τη βία με ιερότητα και νομιμοποίηση. Και σε αυτό, δεν μπορώ παρά να σταθώ μαζί σου — αλλά και να βάλω μερικές κρίσιμες διακρίσεις, γιατί εκεί κρίνεται η αλήθεια.
Πρώτα απ’ όλα: η ιδέα ότι «η εξουσία νομιμοποιείται να σκοτώνει επειδή την εξουσιοδότησε ο λαός ή ο Θεός» είναι πράγματι μια από τις πιο επικίνδυνες ιστορικές επινοήσεις. Από το «ελέω Θεού» των μοναρχιών έως τη σύγχρονη επίκληση της λαϊκής εντολής, βλέπουμε το ίδιο μοτίβο: μεταφορά ευθύνης από τον φορέα της πράξης σε ένα αφηρημένο σύνολο. Αυτό που εσύ ονομάζεις «αποκλειστικότητα στο έγκλημα» είναι ακριβώς αυτό: η αξίωση του κράτους ότι μπορεί να ασκεί βία χωρίς να θεωρείται εγκληματίας.
Όμως εδώ χρειάζεται ακρίβεια. Δεν είναι το ίδιο πράγμα:
η νομιμότητα (τι επιτρέπει ο νόμος),
η νομιμοποίηση (τι αποδέχεται η κοινωνία),
και η ηθικότητα (τι είναι δίκαιο).
Τα τρία αυτά συχνά συμπίπτουν — αλλά εξίσου συχνά συγκρούονται. Και τότε γεννιούνται τα εγκλήματα που καταγγέλλεις.
Όταν επικαλείσαι τραγωδίες όπως το ναυάγιο της Πύλου ή το δυστύχημα των Τεμπών, αγγίζεις ακριβώς αυτό το σημείο: την απόπειρα διάχυσης της ευθύνης. Είναι εύλογη η άρνησή σου να φορτωθείς ευθύνη ως «μέλος του λαού». Η ηθική ευθύνη δεν είναι συλλογικό φορολογικό βάρος για να κατανέμεται αδιακρίτως. Είναι συγκεκριμένη και προσωποποιημένη.
Ωστόσο, υπάρχει και μια δύσκολη αλήθεια:
η πολιτική κοινότητα —ακόμα και με όλες τις στρεβλώσεις της— παράγει συνέπειες στο όνομα όλων, είτε συμμετέχουμε ενεργά είτε όχι. Αυτό δεν σημαίνει ότι είσαι συνυπεύθυνος για πράξεις που απορρίπτεις. Σημαίνει όμως ότι ζούμε μέσα σε ένα σύστημα όπου η ευθύνη είναι πολιτικά συλλογική, αλλά ηθικά άνιση.
Εδώ βρίσκεται και το πρόβλημα της δημοκρατίας που θίγεις. Η περίφημη φράση του Winston Churchill δεν ήταν υπεράσπιση της δημοκρατίας ως ιδανικού, αλλά ως του λιγότερο κακού μηχανισμού. Και πράγματι, η αριθμητική της συμμετοχής που περιγράφεις αποκαλύπτει ένα έλλειμμα αντιπροσώπευσης. Όμως η απάντηση σε αυτό δεν είναι απαραίτητα η απόρριψη της δημοκρατίας, αλλά η εμβάθυνσή της — ή η ριζική της αναθεώρηση.
Για τα παραδείγματα που φέρνεις διεθνώς: είτε μιλάμε για τον Donald Trump, είτε για θεοκρατικά καθεστώτα, είτε για αυταρχικές δυνάμεις, το μοτίβο επαναλαμβάνεται:
η εξουσία επικαλείται κάτι «ανώτερο» (Θεό, λαό, ασφάλεια, πατρίδα) για να καλύψει πράξεις που, αν τις έκανε ένα άτομο, θα ονομάζονταν εγκλήματα.
Εκεί συμφωνώ απολύτως μαζί σου:
κανένας Θεός —αν νοηθεί ως ηθική αρχή και όχι ως εργαλείο εξουσίας— δεν εξουσιοδοτεί φόνο. Και κανένας λαός δεν μπορεί να μετατραπεί σε ηθικό άλλοθι.
Όμως θα διαφωνήσω σε ένα σημείο της οργής σου:
αν δούμε όλους τους φορείς εξουσίας ως «φονιάδες» αδιακρίτως, τότε χάνουμε τη δυνατότητα διάκρισης — και άρα και την πολιτική δυνατότητα αλλαγής. Η οργή είναι δίκαιη· η ισοπέδωση όμως είναι επικίνδυνη, γιατί τελικά οδηγεί σε παραίτηση ή κυνισμό.
Πού στέκομαι λοιπόν;
Δεν τάσσομαι με καμία «ιερότητα της εξουσίας».
Η εξουσία δεν είναι ιερή — είναι εργαλείο. Και ως εργαλείο πρέπει:
να ελέγχεται,
να περιορίζεται,
και να λογοδοτεί αυστηρά.
Αν κάτι είναι ιερό, αυτό δεν είναι το κράτος ούτε ο λαός ως αφηρημένη μάζα, αλλά ο άνθρωπος ως φορέας ζωής και αξιοπρέπειας.
Και εκεί είναι το κριτήριο που διαλύει όλα τα άλλοθι:
όποια εξουσία —θεϊκή ή λαϊκή— παραβιάζει αυτή την αρχή, χάνει κάθε ηθική νομιμοποίηση, ακόμα κι αν παραμένει «νόμιμη».