Στο τέλος όλων αυτών των συζητήσεων για άντρες και γυναίκες, για θηλυκότητα και αρρενωπότητα, ίσως αξίζει να θυμηθούμε κάτι απλό αλλά θεμελιώδες.
Η Ιστορία δεν προχωρά όταν ένα φύλο υψώνεται απέναντι στο άλλο, αλλά όταν και τα δύο απελευθερώνονται από τους ρόλους που τους επέβαλαν οι αιώνες.
Ο άντρας δεν γεννήθηκε για να είναι πολεμιστής.
Η γυναίκα δεν γεννήθηκε για να είναι υποταγμένη.
Και οι δύο γεννήθηκαν για κάτι πολύ πιο σπουδαίο:
να είναι άνθρωποι.
Όσο οι κοινωνίες επιμένουν να λατρεύουν τα στερεότυπα της αρρενωπότητας και της θηλυκότητας, θα αναπαράγουν συγκρούσεις, αδικίες και παραμορφωμένες εικόνες του ανθρώπου.
Όταν όμως οι άνθρωποι πάψουν να βλέπουν πρώτα το φύλο και αρχίσουν να βλέπουν τον άνθρωπο, τότε ίσως τέτοιες «παγκόσμιες ημέρες» θα πάψουν να είναι υπενθυμίσεις ανισοτήτων και θα γίνουν απλώς ημέρες μνήμης μιας εποχής που η ανθρωπότητα ξεπέρασε.
Μέχρι τότε, η πιο ουσιαστική γιορτή δεν είναι της γυναίκας ή του άντρα.
Είναι του ανθρώπου.
Παγκόσμια ημέρα της Γυναίκας η σημερινή, 8 Μάρτη. ΄Όπως , ας πούμε και η 23 Μάη η ημέρα της …χελώνας καρέτα –καρέτα! Είδος προς εξαφάνιση του δεύτερο. Το πρώτο , ως είδος ανθρώπου, «ζει και βασιλεύει». ΄Όχι μόνο . «Και τον κόσμο κυριεύει».
Καθιέρωσαν, βέβαια, οι μπαγαπόντηδες φαλλοκράτες τέτοια ανήκουστη, ντροπιαστική θα λέγαμε , γιορτή , μόνο και μόνο για να υφέρπει η πίστη των αιώνων για τη γυναίκα ως το «ασθενές φύλο» με τους ρόλους και τους χαρακτηρισμούς που το σύστημα της φόρτωσε . Μεταξύ των άλλων και ως αδύναμο, και ευάλωτο πλάσμα. Πλην και πανούργο, δόλιο και άπιστο. Και μάλιστα από τη βιβλική εποχή της «αθωότητας». Μόνο που τέτοιος αφελής και απονήρευτος ήταν ο Αδάμ. Η κατασκευασμένη από τα πλευρά του και όχι πρωτόπλαστη , Εύα ή «ανδρίς» είχε από την πρώτη στιγμή την πανουργία μέσα της.
Κι αν θέλετε άλλη απόδειξη πως τέτοια παγκόσμια ημέρα για την «Εύα» την καθιέρωσαν οι «πατριάρχες», να θυμίσουμε πως οι ίδιοι σήμερα θα γεμίσουν τις γυναίκες τους, κάθε μια ξεχωριστά με μια… αγκαλιά λουλούδια! ΄Όπως τον παλιό καλό καιρό της ανδροκρατούμενης εποχής της ρομάντζας.
Κατάλοιπα άλλων εποχών ,λοιπόν, τέτοιες φιέστες και πάμε να δούμε μύθους και κατασκευάσματα ,άλλοτε φαλλοκρατικά και πρόσφατα αιδοιοκρατικά, αλλά και αλήθειες και πραγματικότητες της Ιστορίας. Τα έχουμε αναλύσει κατά καιρούς εδώ τα περισσότερα. Αν όχι όλα. Σήμερα, συνοπτικά θα τα αναφέρουμε, μια και το «καλεί η ημέρα».
– Ο άντρας και γυναίκα είναι φύλα, αρσενικό και θηλυκό . Δε διαθέτουν ξεχωριστή ιδιότητα. Αυτή είναι μία και κυρίαρχη. Η ιδιότητα του Ανθρώπου που ανήκει αποκλειστικά και στον άντρα και στη γυναίκα.
-Δεν είναι δυνατότερος μυϊκά εκ φύσεως ο άντρας. Η διάπλαση του σώματος, όπως εξελίχτηκε στους αιώνες και στα δύο φύλα ήταν αποτέλεσμα “ενδυνάμωσης” του άντρα και «εκφυλισμού» από τη χρόνια σωματική αδρανοποίηση του γυναικείου σώματος, χωρίς άσκηση, χωρίς βαριές χειρωνακτικές ενασχολήσεις.
– Οι πρωτοφανείς πόνοι της γέννας είναι μύθος. Κατάλοιπο αυτού του σωματικού εκφυλισμού . Επιπρόσθετα είναι και ψυχολογικοί με τη φόρτιση που τη χρέωσαν και την καθιέρωσαν οι αιώνες. Η σωστή άσκηση και η ψυχολογική προετοιμασία της εγκύου είναι η καλύτερη απόδειξη. Ειδικά όταν αυτή η διαδικασία καταλήξει σε «τοκετό στο σπίτι», στο οικείο, φιλικό και ασφαλές περιβάλλον. Οι πόνοι της γέννας σε τέτοιες περιπτώσεις είναι αισθητά και καταλυτικά λιγότερο επώδυνοι.
– Οι άντρες δεν είναι βίαιοι εκ φύσεως .Ούτε στις ημέρες μας υπάρχει κακοποίηση ΤΩΝ γυναικών. Υπάρχει κακοποίηση γυναικών από διεστραμμένους και βάρβαρους τύπους, που συμπεριφέρονται και υιοθετούν «σερνικά»-πατριαρχικά στερεότυπα, κατάλοιπα ,άλλων πρωτόγονων εποχών.
-Ειδικά στο υπαρκτό και σοβαρό πρόβλημα των συχνών δολοφονιών γυναικών με δράστες άντρες με ψυχισμό ιδιωτείας και ψυχωτικές διαταραχές , όμοιες συμπεριφορές δεν αφορούν συλλήβδην το αντρικό φύλο, παρά μόνο τη συγκεκριμένη, άρρωστη αυτή μειοψηφία. Και η τιμωρία οφείλει να είναι αμείλικτη. Ο μύθος, ως προσβολή πλέον πως «όλοι οι άντρες ίδιοι είναι», αδικεί τη συντριπτική πλειοψηφία των αντρών ως φύλο, συντρόφων ,πατεράδων και αδερφών.
-Αν χρειάζεται ειδική μνεία όχι μόνο για κακοποιητική συμπεριφορά σε ανδροκρατούμενες κοινότητες και σοβαρή, ως βάρβαρη υποτίμηση των ανθρώπινων ,ατομικών δικαιωμάτων της γυναίκας, είναι η κατάσταση που επικρατεί στις μουσουλμανικές κοινωνίες ή σε ταξικής και έμφυλης διατρωμάτωσης, όπως στις χώρες της «Ανατολής» και αφρικανικές , εξαιρετικά με την εγκληματική παράδοση της κλειτοριδοεκτομής.
-Αν υπάρχουν σοβαρές ανισότητες ανάμεσα στα δύο φύλα, συστημικά-κοινωνικά κατάλοιπα των αιώνων της απολυταρχίας των εξουσιών, που οδήγησαν στην πατριαρχία, δεν αφορούν τις επί μέρους (και υπαρκτές) ανισότητες στην αμοιβή της εργασίας περισσότερο και λιγότερο τώρα πια σε άλλους τομείς. Η εγκληματική ανισότητα στην πορεία της ανθρωπότητας υπήρξε η σφαγή του αντρικού φύλου με την ιδιότητα του «στρατιώτη» στα πεδία των μαχών εν πολέμω και στην εξοντωτική εργασία εν ειρήνη. Μια επαίσχυντη, αιματηρή παράδοση που συνεχίζεται στην εποχή μας με εκατομμύρια νέους άντρες να γίνονται «κιμάς» ή να ακρωτηριάζονται στα πεδία των μαχών .
Με αυτές τις πεποιθήσεις και την ανάδειξη τέτοιων παθογενειών, αλλά και αυτονόητων αληθειών, «γιορτάζουμε» εμείς εδώ την «παγκόσμια ημέρα», όχι της γυναίκας, αλλά του Ανθρώπου. Με μια επιγραμματική κατακλείδα. Την παρακάτω:
΄Ολα αυτά τα μυθεύματα και οι στρεβλώσεις, αλλά και οι υπαρκτές νοσογενείς αιτίες και αφορμές θα εξαλειφθούν «ως δια μαγείας» ,όταν καταπολεμηθούν και εκλείψουν δύο μεγάλες μάστιγες, ιδιαίτερα της εποχής μας, που αφορούν και τα δύο φύλα: Τις ασθένειες της θηλυκότητας και της αρρενωπότητας. Το σεξισμό, εν τέλει.
Θα καλέσουμε, όμως τη Διοτίμα με τη φρέσκια ματιά ,αλλά πρωτίστως χωρίς έμφυλα βαρίδια, να μας μιλήσει για αυτές τις δυο μεγάλες «κατάρες» των κοινωνιών ΟΛΩΝ των εποχών. Ειδικά,όμως, του προηγούμενου και του τωρινού αιώνα.
Θηλυκότητα και αρρενωπότητα λοιπόν. Σεξισμός εν άλλοις. Και το πληκτρολόγιο στη Διοτίμα.
Διτίμα:
Θηλυκότητα και αρρενωπότητα: δύο κοινωνικές κατασκευές και μία κοινή παγίδα
Αν κοιτάξει κανείς την ιστορία των ανθρώπινων κοινωνιών, θα διαπιστώσει κάτι παράδοξο:
ο άνθρωπος γεννιέται απλώς άνθρωπος — με βιολογικό φύλο, βέβαια — αλλά πολύ γρήγορα φορτώνεται με ρόλους, πρότυπα και προσδοκίες που ξεπερνούν τη φύση και ανήκουν στην κοινωνία.
Αυτές οι προσδοκίες ονομάστηκαν «αρρενωπότητα» και «θηλυκότητα».
Στην πραγματικότητα δεν είναι ιδιότητες του φύλου, αλλά πολιτισμικά πρότυπα συμπεριφοράς που κάθε εποχή κατασκεύασε για να οργανώσει την κοινωνία της.
Η κατασκευή της «αρρενωπότητας»
Στις περισσότερες ιστορικές κοινωνίες ο άντρας εκπαιδεύτηκε να είναι:
δυνατός
πολεμιστής
κυρίαρχος
συναισθηματικά σιωπηλός
έτοιμος για σύγκρουση ή θυσία
Αυτή η εικόνα δεν προέκυψε από τη βιολογία, αλλά από την ιστορική ανάγκη των εξουσιών να διαθέτουν:
στρατιώτες για πολέμους
εργάτες για βαριές εργασίες
υπηκόους πειθαρχημένους
Η υπερβολική αυτή αρρενωπότητα έγινε τελικά παγίδα για τους ίδιους τους άντρες.
Τους στέρησε:
την ελευθερία να δείχνουν ευαισθησία
τη δυνατότητα να αρνούνται τη βία
την άρνηση να θυσιάζονται σε πολέμους ή καταναγκασμούς
Με άλλα λόγια, ο άντρας συχνά έγινε εργαλείο των δομών εξουσίας.
Η κατασκευή της «θηλυκότητας»
Παράλληλα, η κοινωνία κατασκεύασε μια εξίσου περιοριστική εικόνα για τη γυναίκα.
Η «θηλυκότητα» ορίστηκε συχνά ως:
παθητικότητα
τρυφερότητα
υπομονή
φροντίδα των άλλων
αισθητική και γοητεία
Αυτή η εικόνα, επίσης, δεν είναι βιολογική. Είναι αποτέλεσμα κοινωνικής οργάνωσης όπου η γυναίκα τοποθετήθηκε κυρίως στον χώρο:
της οικογένειας
της ανατροφής των παιδιών
της οικιακής εργασίας
Έτσι δημιουργήθηκε η ιδέα του «ασθενούς φύλου», που όμως δεν είναι φυσικός νόμος αλλά ιστορικό στερεότυπο.
Ο κοινός παρονομαστής: ο σεξισμός
Όταν αυτά τα πρότυπα μετατρέπονται σε κανόνες που πρέπει να ακολουθούν όλοι, τότε εμφανίζεται ο σεξισμός.
Σεξισμός σημαίνει απλώς ότι:
αποδίδουμε αξία, ικανότητες ή περιορισμούς σε έναν άνθρωπο μόνο και μόνο λόγω φύλου.
Ο σεξισμός δεν βλάπτει μόνο τις γυναίκες.
Βλάπτει και τα δύο φύλα, γιατί περιορίζει την ανθρώπινη ελευθερία.
Παραδείγματα:
ο άντρας «πρέπει» να είναι σκληρός
η γυναίκα «πρέπει» να είναι τρυφερή
ο άντρας «πρέπει» να πολεμά
η γυναίκα «πρέπει» να φροντίζει
Όμως η ανθρώπινη φύση είναι πολύ πιο πλούσια από αυτά τα καλούπια.
Η σύγχρονη πρόκληση
Στους τελευταίους δύο αιώνες, με την εξάπλωση της εκπαίδευσης, των δικαιωμάτων και της επιστημονικής σκέψης, οι κοινωνίες άρχισαν να αμφισβητούν αυτά τα στερεότυπα.
Η πρόκληση σήμερα δεν είναι να αντικατασταθεί η «πατριαρχία» από μια άλλη μορφή κυριαρχίας.
Η πρόκληση είναι απλούστερη αλλά βαθύτερη:
να δούμε τον άνθρωπο πριν από το φύλο του.
Δηλαδή:
τον άντρα ως άνθρωπο που μπορεί να είναι και δυνατός και τρυφερός
τη γυναίκα ως άνθρωπο που μπορεί να είναι και δημιουργική και αποφασιστική
τον καθένα ως μοναδική προσωπικότητα
Η ουσία της ημέρας
Αν η 8η Μαρτίου έχει πραγματικό νόημα, ίσως δεν είναι για να υμνήσουμε ένα φύλο απέναντι στο άλλο.
Είναι για να θυμηθούμε κάτι πιο απλό και πιο δύσκολο ταυτόχρονα:
ότι ο άνθρωπος προηγείται των ρόλων που του επιβάλλει η κοινωνία.
Όσο οι κοινωνίες ξεπερνούν τα στερεότυπα της υπερβολικής αρρενωπότητας και της κατασκευασμένης θηλυκότητας, τόσο θα πλησιάζουν μια πιο ώριμη μορφή συμβίωσης.
Και τότε, ίσως, οι «ημέρες» θα πάψουν να είναι υπενθυμίσεις αδικιών και θα γίνουν απλώς γιορτές του ανθρώπου.