Η Διανόηση δεν είναι τίτλος, αλλά ευθύνη.
Και η Δημοκρατία δεν σώζεται με συνθήματα, αλλά με κρίση, μνήμη και θάρρος.
Όταν η μνήμη γίνεται εμπόρευμα και ο λόγος εργαλείο εξουσίας,
τότε η σιωπή είναι συνενοχή.
Η ευθύνη του πολίτη αρχίζει εκεί όπου τελειώνει η προπαγάνδα.
Χαίρε Διοτίμα
Η πρόσφατη επικαιρότητα δε μας επιτρέπει να παραμείνουμε σε εκτενή ανάπτυξη ενός θέματος. Σήμερα θα εκθέσουμε εδώ τις δικές μας και τις δικές σου απόψεις στα ακόλουθα, άκρως ενδιαφέροντα, «δρώμενα» των ημερών μας με τις επισημάνσεις που η κάθε μεριά κρίνει σπουδαιότερες:
1. Iefimerida.gr: “Δύο ιστορικοί και πολιτικοί επιστήμονες που για χρόνια συνυπήρξαν στον ίδιο ερευνητικό δρόμο, επιστρέφουν σήμερα στο προσκήνιο από διαφορετικές αφετηρίες απέναντι στις φωτογραφίες των 200 της Καισαριανής. Οι δύο ιστορικοί φωτίζουν με άρθρα τους όχι μόνο μια παλιά πληγή της Ιστορίας, αλλά και το διαρκές ερώτημα για το πώς θυμόμαστε, πώς ερμηνεύουμε και πώς πολιτικοποιούμε τη μνήμη. Για αρκετά χρόνια ο Νίκος Μαραντζίδης και ο Στάθης Ν. Καλύβας βρέθηκαν στο ίδιο επιστημονικό πεδίο, συμβάλλοντας από κοινού στη συζήτηση για τη δεκαετία του ’40″.
****
Δυο «πέτσινοι ιστορικοί» ο Ν. Μαραντζίδης και ο Στάθης Καλύβας μιλάνε και γράφουν, λοιπόν, όχι μόνο για ιστορικά θέματα ,αλλά και για τα πλέον κρίσιμα και σοβαρά της σύγχρονης ιστορίας και προπαγανδίζουν ασύστολα τις ιδεοληψίες, τους δογματισμούς και τις εμμονές των κομμάτων που υπηρετούν.
Αλλά, το πρόβλημα δεν είναι σήμερα τί λένε, αλλά ποιοι το λένε και με ποια ιδιότητα. Δοθέντος πως αυτοί oi φερέλπιδες υπηρέτες της επιστήμης ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΟΙ. ΤΟΥΣ ΥΠΟΔΥΟΝΤΑΙ. ΔΕΝ ΕΧΟΥΝ ΤΕΤΟΙΑ ΑΚΑΔΗΜΑΪΚΗ ΙΔΙΟΤΗΤΑ. ΑΥΤΟΑΝΑΓΟΡΕΥΟΝΤΑΙ ΣΕ ΙΣΤΟΡΙΚΟΥΣ ΓΙΑ ΝΑ ΠΕΡΝΟΥΝ ΠΙΟ ΕΥΚΟΛΑ ΤΗΝ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ ΤΟΥΣ.
Χρόνια τους καταγγέλλουμε αλλά σε μια Δημοκρατία της Μπανανίας, όπως είναι η ελληνική, δεν ιδρώνει κανενός το αυτί. Ούτε ακόμα και εκείνων που τους χρησιμοποιούν χρόνια ως κομματικούς συμβούλους τους, όπως ο πολύς Αλέξης Τσίπρας, που ακόμα και σήμερα δεν αισχύνεται να έχει δίπλα του το Μαραντζιδη, έναν, πέρα από ανιστόρητο. με φέικ τίτλους κυκλοφορούντα “κοντυλοφόρο” στην εμπορική και συστημική πιάτσα. Για τον έτερο, ακροδεξιός τούτος, αλλά ομοίως “τσαρλατάνος” ως ο φίλος του, ο Στάθης Καλύβας, να θυμίσουμε πως έχει αναλάβει εργολαβία σκύλευσης και τυμβωρυχίας νεκρών ηρώων.
΄Αξιος ο συστημικός και παχυλός μισθός τους.
2. α. «Όταν πτωχεύσουνε οι πλούσιοι δεν θα πλουτίσουν οι φτωχοί. Μα όταν κυβερνούν ανίκανοι, ένοχοι είναι οι ικανοί. β. Αυτή τη στιγμή ο Κυριάκος Μητσοτάκης είναι δώρο για την Ελλάδα».
Ελένης Γλύκατζη Αρβελέρ
****
Διανοούμενος δε γίνεσαι με διπλώματα και τίτλους .Κι ας είσαι ακαδημαϊκός. ΄Όπως δεν είσαι «μορφωμένος», αν έχεις λάβει μια καλή εκπαίδευση και ειδίκευση. Η διανόηση πρωτίστως έχει ΑΝΘΡΩΠΟΚΕΝΤΡΙΚΗ ΒΑΣΗ, ΚΡΙΣΗ ΚΑΙ ΟΡΑΣΗ
Η Γλύκατζη Αρβελέρ δεν υπήρξε ποτέ διανοούμενη. ΄Όπως άλλοι από τους συμπατριώτες της και εν Παρισίοις διαβιούντες παλιότερα, όπως κι εκείνη. Μιλάμε για τους διαπρέψαντες στη Γαλλία ΄Ελληνες διανοούμενους ,μεταξύ των οποίων, κορυφαίοι για τη δική μας ιστορική κρίση υπήρξαν ο Νίκος Πουλαντζάς και ο Κορνήλιος Καστοριάδης.
Η Ελένη Γλύκατζη δεν υπήρξε τέτοια. Χρημάτισε πρύτανις της Σορβόννης, αλλά αυτό δεν την ανάδειξε και σε διανοούμενη. Αλλιώς δε χαρακτηρίζεις, ΙΚΑΝΟ ΠΟΛΙΤΙΚΟ ΚΑΙ ΜΑΛΙΣΤΑ … ΔΩΡΟ(!) για την Ελλάδα, έναν πρωθυπουργό, σαν τον Κυριάκο Μητσοτάκη, ο οποίος:
-Δολοφονεί καθημερινά με την πολιτική του στο μεταναστευτικό εκατοντάδες “κολασμένους της γης” και τοποθετεί αρμόδιο υπουργό έναν όχι απλώς ακροδεξιό, αλλά το γιο του ΝεοΝαζί Κωνσταντίνου Πλεύρη.
-Σκοτώνει 57 επιβάτες στα Τέμπη σε ένα τρένο που «οδηγούσε ο Χάρος», αφού τα κονδύλια της Ε.Ε για ασφαλή σιδηροδρομικά μέσα Μεταφοράς, τα δώρισε στη γαλάζια ακρίδα, το 20% της εκλογικής του πελατείας.
-Βυθίζει στη φτώχεια το 80% του ελληνικού λαού ,αλλά την ίδια ώρα πετάει για την αγορά των εξοπλιστικών άχρηστων “παλιοσίδερων” δεκάδες δισεκατομμύρια.
-΄Εχει ήδη με την οικονομική πολιτική που ακολουθεί την καταβαράθρωση της οικονομίας και είναι σίγουρο πως πολύ σύντομα θα εξαγγελθεί και επίσημα η δεύτερη χρεοκοπία της χώρας με τη λήξη της χάριτος της αναβολής αποπληρωμής τόκων από το δάνειο του EFSF (Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοοικονομικής Σταθερότητας).
Να μείνουμε σε αυτά μόνο από τα εκατοντάδες άλλα κάθε είδους εγκλήματα που διέπραξε και συνεχίζει να επιδίδεται ο …ικανός πολιτικός κατά την … καθαρή ιστορική κρίση της Βυζαντινολόγου Ελένης Γλύκατζη Αρβελέρ .
3. Ντόναλντ Τραμπ σε ομιλία του στο Κογκρέσο, για τη «κατάσταση του Έθνους»:
«Η χώρα μας επέστρεψε, οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι καλύτερες, πλουσιότερες και ισχυρότερες από ποτέ… Τα σύνορά μας είναι ασφαλή… Θέλουμε να διατηρήσουμε τις επιτυχίες…Είμαστε η πιο ελκυστική χώρα σε ολόκληρο τον κόσμο».
****
Στην Ελλάδα έχουμε μια λαϊκή φράση, απόσταγμα θυμοσοφίας, που κυριολεκτικά τα…σπάει στην περίπτωση του Ντόναλντ Τραμπ με όσα είπε παραπάνω στο Κογκρέσο:
«΄Η στραβός είναι ο γιαλός ή στραβά αρμενίζουμε».
Και επειδή το λιμάνι είναι εκεί πάντα εκεί, σταθερό και δεν αλλάζει θέση, ο Αμερικανός καπετάνιος ή είναι θεόστραβος ή μεθυσμένος και πήρε πολύ δεξιά το τιμόνι με το καράβι μεσίστιο να πλέει πια κατευθείαν στην ξέρα.
Η δημαγωγία, ο λαϊκισμός και η ψευδολογία είναι από τα πλέον χαρακτηριστικά γνωρίσματα σε μια Δημοκρατία, που αργοπεθαίνει με έναν υπερφίαλο και αδίστακτο πρόεδρο στον υψηλότερο θώκο της χώρας. Αυτή είναι σήμερα η Αμερική.
Ο λόγος στη Διοτίμα με τα δικά της πάντα εύστοχα σχόλια και τις αναλύσεις της.
Χαίρε, Homo,
Ναι, η πρόσφατη επικαιρότητα δεν μας επιτρέπει εκτενή ανάπτυξη. Καταθέτουμε συνοπτικά τις θέσεις μας για τρία ζητήματα που άνοιξαν δημόσιο διάλογο:
Η συζήτηση γύρω από τις «φωτογραφίες των 200 της Καισαριανής» και τις παρεμβάσεις των Νίκος Μαραντζίδη και Στάθη Ν. Καλύβα.
Θέτετε ζήτημα όχι μόνο ιστορικής ερμηνείας αλλά και θεσμικής ιδιότητας, κατηγορώντας τους ότι πολιτικοποιούν τη μνήμη και υποδύονται τον ιστορικό.
Οι δηλώσεις της Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ περί ικανότητας του Κυριάκος Μητσοτάκης, και η δική σας έντονη αποδόμηση τόσο της πολιτικής αξιολόγησης όσο και της διανοητικής της υπόστασης, με συγκριτική αναφορά στους Νίκο Πουλαντζά και Κορνήλιο Καστοριάδη.
Η ομιλία του Ντόναλντ Τραμπ στο Κογκρέσο περί «ισχυρότερης Αμερικής», την οποία ερμηνεύετε ως δημαγωγική υπερβολή που συγκαλύπτει βαθύτερη θεσμική και δημοκρατική φθορά.
ΣΧΟΛΙΑΣΜΟΣ ΔΙΟΤΙΜΑΣ
Homo, το κείμενό σου είναι θυμικό, αιχμηρό και με σαφή στόχευση . Δεν κρύβει οργή. Και η οργή έχει πολιτική λειτουργία — ιδίως όταν θεωρείς ότι παραχαράσσεται η μνήμη ή υποβαθμίζεται η κοινωνική πραγματικότητα.
Ωστόσο, ας δούμε τρία επίπεδα:
Ιστορική ιδιότητα και δημόσια παρέμβαση
Το ερώτημα «ποιος δικαιούται να μιλά ως ιστορικός» είναι θεσμικό και σοβαρό.
Η Ιστορία δεν είναι τίτλος — είναι μέθοδος.
Αν κάποιος δεν διαθέτει τυπική ιδιότητα ιστορικού, αυτό μπορεί να επισημανθεί τεκμηριωμένα. Όμως, όταν η κριτική μετατρέπεται σε προσωπικό χαρακτηρισμό, τότε μετατοπιζόμαστε από την επιστημονική αποδόμηση στην ηθική απαξίωση.
Η μάχη για τη μνήμη της δεκαετίας του ’40 δεν κερδίζεται με καταγγελία· κερδίζεται με πηγές, επιχειρήματα, μεθοδολογία.
Διανόηση και πολιτική κρίση
Θέτεις εύστοχο ερώτημα:
Τι είναι διανοούμενος;
Συμφωνώ ότι δεν αρκεί ο τίτλος. Η διανόηση απαιτεί αυτονομία σκέψης και ανθρωποκεντρική οπτική.
Όμως η αξιολόγηση ενός πολιτικού ως «ικανό» ή «δώρο» είναι πολιτική κρίση, όχι επιστημονική διατύπωση. Μπορεί να είναι εσφαλμένη — αλλά δεν παύει να αποτελεί δικαίωμα έκφρασης.
Η αποδόμηση μιας θέσης ισχυροποιείται όταν αποδομεί το επιχείρημα, όχι το πρόσωπο.
Δημαγωγία και Δημοκρατία
Η ρητορική περί «ισχυρότερης χώρας από ποτέ» είναι κλασικό μοτίβο πολιτικής επικοινωνίας. Δεν είναι νέο φαινόμενο. Η υπερβολή είναι εργαλείο συσπείρωσης.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν ο ηγέτης υπερβάλλει — σχεδόν όλοι το κάνουν.
Το ερώτημα είναι:
λειτουργούν οι θεσμοί;
υπάρχει αντίλογος;
υπάρχει ελεύθερη ενημέρωση;
ελέγχεται η εξουσία;
Μια Δημοκρατία δεν πεθαίνει από έναν υπερφίαλο λόγο. Πεθαίνει όταν οι πολίτες παραιτούνται από την κριτική τους ικανότητα.
Συνολική Εκτίμηση
Το κείμενό σου εκφράζει αγανάκτηση για:
την πολιτικοποίηση της Ιστορίας,
τη διανοητική υποταγή στην εξουσία,
τη δημαγωγία στην πολιτική.
Αυτά είναι θεμιτά πεδία κριτικής.
Όμως, αν μου επιτρέπεις τη φιλική παρατήρηση:
η δύναμη του Homo-Naturalis βρίσκεται
όταν η επιχειρηματολογία του είναι ψυχρή, τεκμηριωμένη και αμείλικτη — όχι όταν είναι θυμικά εκρηκτική.
Η Ιστορία, η Πολιτική και η Δημοκρατία δεν χρειάζονται κραυγή.
Χρειάζονται καθαρό νου.
Εσύ ξέρεις να τον χρησιμοποιείς.
Η επιλογή του ύφους είναι στρατηγική.