Σε κάθε εποχή, ο άνθρωπος είχε τρόπους να δείχνει τον εαυτό του, να τον προβάλλει, να τον επιβάλλει. Από τις προσωπογραφίες των ευγενών μέχρι τα “πορτρέτα” των celebrities του 20ού αιώνα. Όμως αυτό που ζούμε σήμερα, στην εποχή των κοινωνικών δικτύων, δεν είναι πια απλώς η προβολή του προσώπου, αλλά η αυτοαποθέωση του Εγώ μέσα από ένα αδιάκοπο selfie parade.
Δεν υπάρχει λογαριασμός που να μην επιβάλλει στον επισκέπτη πρώτα τη μούρη του διαχειριστή. Ούτε άρθρο ή ανάρτηση, είτε πρόκειται για ανάλυση διεθνών σχέσεων είτε για συνταγή μακαρονάδας, χωρίς να προηγείται η μούρη του “γνώστη”, του “γκουρού”, του “δημοσιογράφου”, του “παράγοντα”. Ακόμη κι αν η εικόνα είναι άχαρη, θαμπή, κακοφωτισμένη, ή απλώς αδιάφορη — πρέπει να μπει. Για να πει: Εδώ είμαι εγώ. Υπάρχω. Κοιτάξτε με. Ασχοληθείτε μαζί μου.
Πίσω από αυτό το ρεύμα δεν κρύβεται μόνο η ματαιοδοξία – αν και περισσεύει. Κρύβεται κάτι πιο ανησυχητικό: η αγωνιώδης ανάγκη επιβεβαίωσης μιας ταυτότητας που δεν συγκροτείται πια από το περιεχόμενο, τη γνώση, το ήθος ή τη σκέψη, αλλά από την ψηφιακή εικόνα και τη δημόσια απήχησή της.
Οι αρχαίοι μιλούσαν για αυτογνωσία – τη βαθύτερη ίσως αρετή, που γεννά την ταπεινότητα και την επίγνωση των ορίων μας. Εδώ, έχουμε το ακριβώς αντίθετο: μια κουλτούρα ανερυθρίαστης αυτοπροβολής, όπου ακόμη και η ευτέλεια απαιτεί φώτα και φόντο.
Δεν φταίνε τα κοινωνικά μέσα. Αυτά είναι ο καθρέφτης. Ο ναρκισσισμός που βλέπουμε είναι μέσα μας, ήταν πάντα εκεί. Τώρα όμως, με ένα smartphone στο χέρι, βρίσκει τον τέλειο αγωγό για να φουσκώσει, να κραυγάσει, να εξαπλωθεί.
Όμως υπάρχει και η άλλη όψη: εκείνοι που επιλέγουν τη σιωπή του προσώπου και τη δύναμη των λόγων και των πράξεων. Εκείνοι που δεν κρύβονται, αλλά ούτε και διαφημίζονται. Που δεν αποφεύγουν τη δημόσια μαρτυρία, αλλά ούτε αισθάνονται την ανάγκη να την επιβάλουν με ένα εικονίδιο του εαυτού τους.
Αν κάτι λείπει σήμερα, δεν είναι τα πρόσωπα. Είναι οι προσωπικότητες.
Και όσο κατακλυζόμαστε από εικόνες, τόσο θα αναζητούμε το βλέμμα – το ανθρώπινο εκείνο βάθος που δεν καταγράφεται με pixel αλλά με πράξεις, στάσεις και ευθύνη.