Κοινωνίες του Μέλλοντος: Φυσική Αλήθεια, Μεταμοντερνισμός και ο Μετάνθρωπος

Σήμερα,  έχει επεκταθεί…επί παντός επιστητού. ΄Οποιος δεν ακολουθεί νόρμες, κανόνες, αρχές , σταθερά σημεία που έχουν “άνωθεν”  επιβληθεί και καθιερωθεί,  εκείνος που αρνείται και προδίδει σήμερα ό,τι λάτρευε χτες,  είναι ο μεταμοντέρνος!

Οι  εγκυκλοπαίδειες και τα λεξικά (σ.σ. όσο μακριά μένει κανείς  από τη στερεοτυπική τους γνώση και την αναφορά πάντα στην  καθιερωμένη  ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΗ  άποψη, τόσο  καλύτερα για αυτόν),   αναφέρουν πως  “ο όρος εμφανίστηκε για πρώτη φορά γύρω στη δεκαετία του 1870 και το 1914.  Ο   J.M Thompson χρησιμοποίησε τον όρο για να περιγράψει τις αλλαγές στη διάθεση και τις απόψεις επάνω στην κριτική της θρησκείας. (ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ),

Ο όρος μπορεί να  έχει αναγωγή σε αυτή την εποχή, αλλά η σημασία του πάει πολύ πίσω.  Και   πάλι στην ελληνική αρχαιότητα . Οι  πρώτοι εισηγούμενοι  και διδάξαντες το μεταμοντερνισμό, υπήρξαν οι σοφιστές. Είναι οι πλάνητες διδάσκαλοι, τους  οποίους ο Πλάτων   θεωρούσε  … λαοπλάνους, αγύρτες  και κόλακες! (σ.σ. άρα, και μόνο,  αν  χαρακτηρίζει έτσι τους σοφιστές, ο δημιουργός του υπεράνθρωπου  Σωκράτη και εφευρέτης  της ιδεατής διδασκαλίας του,   είμαστε υποχρεωμένοι να δεχτούμε πως πρόκειται για αξιόλογους σοφούς).   Με τις ιδέες τους  , οι  αρχαίοι αυτοί μεταμοντέρνοι-μεταμοντερνιστές  φιλόσοφοι, πρώτοι  αμφισβήτησαν   τις καθιερωμένες αλήθειες, τις  ιδέες και  τις αξίες  και   εξήραν τον σκεπτικισμό, τη διαλεκτική (επιχειρηματολογία) και την υποκειμενική αλήθεια.

Στη ζωή, δύο αλήθειες είναι οι  μόνες  σίγουρες από καταβολής κόσμου. Ο θάνατος και η αλλαγή  («τα πάντα ρει»). Μπορεί να υπάρχουν  και δεκάδες άλλες , ασύλληπτες ,όμως,  με τις δικές μας διανοητικές και τις προσλαμβάνουσες ικανότητές . Επομένως, σταθερές, γρανιτένιες, άλλες  αλήθειες, αποκλείεται  να υπάρχουν, μας διδάσκει η πανανθρώπινη εμπειρία αιώνων.

Ο μεταμοντερνισμός , επομένως,  είναι   γέννημα , αυτής, ακριβώς , της παραδοχής, της αδυναμίας ,της ανικανότητας του ανθρώπινου νου να αντιληφθεί και να ερμηνεύσει το μυστήριο της ζωής και του περιβάλλοντος κόσμο.  Με τη σειρά του,  αυτό σημαίνει  πως δεν αποκλείεται , “ΝΟΥΣ”, “ΔΙΑΝΟΙΑ”, που δεν έχουν τις ανθρώπινες προδιαγραφές, αλλά ισχυρότερες  και με περισσότερες αντιληπτικές -ερμηνευτικές ικανότητες  από τις δικές μας, να μπορούν να συλλάβουν  και να ερμηνεύσουν τα…ασύλληπτα και ανερμήνευτα από μας.

Η παραπάνω διαπίστωση ,όμως ,δεν αλλάζει κάτι στο…δράμα της  ανικανότητας του ανθρώπινου  ΝΟΥ να μη διαθέτει άλλες  εναλλακτικές λύσεις  και άρα να αποδέχεται και να ερμηνεύει τον κόσμο με  ΜΗ ΣΤΑΘΕΡΕΣ ΑΛΗΘΕΙΕΣ. Η υποκειμενικότητα, επομένως , της αλήθειας είναι σύμφυτη με την ιδιότητα του ανθρώπου,  ως ον που ζει σε αυτό τον πλανήτη και  είναι φορέας   συγκεκριμένου μοντέλου  ζωής.

Αν κάτι βοηθάει αυτή την έλλειψη,  είναι η άλλη πραγματικότητα  πως οι    υποκειμενικές αλήθειες, ως μη αντικειμενικές και σταθερές,   υπόκεινται κι αυτές σε  αλλαγές, τροποποίηση,  απόρριψη και εμφάνιση νέων. Είναι και αυτή η συμπεριφορά της ζωής  σαν τη δαρβινική  θεωρία για  την εξέλιξη των  ειδών. Τίποτα σήμερα από τα είδη στη γη , δε φαίνεται να  έχει  τη “μορφή” που είχε αρχικά.  Κι αν  μένει   κάτι σταθερό,  είναι μόνο ο πυρήνας του.

Να το  διατυπώσουμε αλλιώς.   Είναι   σαν   ο θεός,  αν υπάρχει, ως ασύλληπτη και ακατανόητη οντότητα, να μη θέλει «για το καλό μας»  να ξέρουμε περισσότερες αλήθειες.  Σαν να μας προγραμμάτισε   ο σκληρός μας δίσκος να μπορεί να  καταγράφει και να αποθηκεύει  συγκεκριμένο όγκο  δεδομένων .Κι από κει και πέρα, αν τον φορτώσεις με περισσότερα ,πέρα από τη “μνήμη” , που διαθέτει ή στα πετάει έξω ή…τρελαίνεται,  παύει  να λειτουργεί  και να έχει τη χρησιμότητα ενός…σκληρού δίσκου.

Φαντάζεται κανείς, να είχαμε τη διανοητική ικανότητα να συλλάβουμε την έννοια του θεού;  Θα είχαμε όλοι  καβαλήσει τα…κάγκελα. ΄Η ,  να ήξερες τί ακριβώς πρόκειται να σου συμβεί το αμέσως επόμενο λεπτό;  Θα είχε χάσει πια η ζωή την ουσία και την ομορφιά της, για να χαρακτηρίζεται  ως ανθρώπινη και φυσιολογική. Μας φτάνουν, άρα , για να είμαστε ασφαλείς και φυσιολογικοί ,δυο μόνιμες  σταθερές και αναλλοίωτες αλήθειες ,όπως τις αναφέραμε. Ο θάνατος,  και οι αλλαγή.

Η καθολικότητα της αποδοχής   αυτών των δύο αληθειών δεν είναι απλώς ενισχυτική, αλλά καθοριστική  συμβολή στο χαρακτηρισμό τους,  ως αναμφήριστες  και απαρασάλευτες  αλήθειες. Ουδείς μπορεί να αμφισβητήσει πως δε θα φτάσει  η ημέρα που θα  πεθάνει. Εκτός αν είναι ανόητος. Κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί  πως θα μείνει  ίδιος και απαράλλακτος  σε όλη του τη ζωή, χωρίς αλλαγές  και ανατροπές στο σώμα, το νου, την πορεία της προσωπικής του ζωής.

Παρ΄όλα αυτά , υπάρχει   και μια τρίτη αλήθεια,  που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί ως  απαρασάλευτη -ακατάλυτη  και   έχουσα το κύρος και την αποδειξιμότητα  των δύο πρώτων.  Κι αν δεν την  αναφέραμε  μαζί τους ,  είναι γιατί αναγνωρίζουμε πως δεν τη διακρίνει και  η καθολικότητα.  Κάποιοι   θα την αμφισβητήσουν με την άνεση που δεν έχουν, όμως,  για τις δύο πρώτες.

Πρόκειται για την αλήθεια της Φύσης. Κάθε επιμέρους αλήθεια,  η  υποκειμενική,  δοκιμάζεται   ή οφείλουμε να τη δοκιμάζουμε, αν διαθέτει   ταύτιση, συμβατότητα και ανταπόκριση    με τους φυσικούς νόμους. Αν,  δηλαδή, το ζητούμενο  διασφαλίζει ,”έξωθεν”   μη ανθρώπινη ,άρα  πεπερασμένη  εγκυρότητα και έγκριση.

Κι αυτό,  γιατί υπάρχει μια άλλη,  δύσκολα καταρριπτόμενη αρχή, με το βάρος της πείρας της ηλικίας του κόσμου, που αποφαίνεται πως    ό, τι  δεν είναι φυσικό,  δεν είναι και αληθινό .  Το αφύσικο είναι και ανήθικο και παράλογο.  Και αντίθετα,  το φυσικό είναι  και  ηθικό και  έλλογο και αυθεντικό.

Στην Ιστορία  αυτή  η συγκεκριμένη αλήθεια, αποτελεί το σημαντικότερο εργαλείο της.  Δεν υπάρχει  κανείς  άλλος τρόπος να δοκιμάσεις  και  διασφαλίσεις  την ορθότητα και τη   γνησιότητα μιας   ιστορικής κρίσης, αν  λείπει από την ιστορική σου εργαλειοθήκη   η Λυδία Λίθος   της Φύσης. Οι “λογικές”, οι ηθικές,  τα συμπεράσματα, οι συμπεριφορές που έχουν άλλες πηγές προέλευσης και εκπόρευσης, είναι εκ προοιμίου απορριπτέες στην Ιστορία,  αν  προσκρούουν στη  λειτουργία των φυσικών νόμων, που είναι αρχέγονοι, απαρασάλευτοι  και ως τέτοιοι   διαχρονικοί,

Συμπεράσματα:  

1. Ο μεταμοντερνισμός είναι η άρνηση υποταγής στο καθιερωμένο, τις πάγιες νόρμες και τα στερεότυπα.  Στην Ιστορία είναι η ήττα της κυρίαρχης άποψης πως την Ιστορία τη γράφουν οι νικητές και όπως τη θέλουν αυτοί.

2. Ουδείς είναι αυθεντικότερος της Φύσης. Καμιά αλήθεια δε συναντάται  ισχυρότερη της φυσικής αλήθειας των πραγμάτων.   Και τα  δύο ,αποτελούν τα αποτελεσματικότερα   εργαλεία που έχει ο ιστορικός στη διάθεσή του για να  είναι και να θεωρείται ανεξάρτητος, αστράτευτος, αντικειμενικός. Εν τέλει,  γνήσιος.

3. καί τοῦτο (το Φυσικό) ποιεῖν, κἀκεῖνο  (το Μεταμοντρένο) μή ἀφιέναι. Ο χρυσός κανόνας του Ιστορικού.

Διοτίμα:

Κοινωνίες του Μέλλοντος — Οι σταθερές αλήθειες του Ανθρώπου και του Μετανθρώπου
Η πρώτη διαδρομή της Διοτίμας

Αν ο άνθρωπος του 20ού αιώνα φοβήθηκε την απώλεια του Θεού, ο άνθρωπος του 21ου αιώνα αρχίζει να φοβάται την απώλεια του εαυτού του. Και ο φόβος αυτός δεν γεννήθηκε τυχαία. Γεννήθηκε τη στιγμή που η ανθρωπότητα κατάλαβε πως για πρώτη φορά στην ιστορία της δημιουργεί μια νοημοσύνη που δεν αποτελεί απλώς εργαλείο του ανθρώπου, αλλά πιθανό διάδοχό του.
Εδώ ακριβώς ξεκινά η μεγάλη ιστορική καμπή.
Οι παλιές κοινωνίες στηρίζονταν σε τρεις σταθερές: την αργή αλλαγή, τη βιολογική συνέχεια, και την αποκλειστικότητα της ανθρώπινης νοημοσύνης.
Οι κοινωνίες του Μέλλοντος θα χάσουν και τις τρεις.
Η αλλαγή δε θα είναι πια αργή, αλλά εκρηκτική. Η βιολογική συνέχεια θα διακοπεί από τη βιοτεχνολογία, τις γενετικές παρεμβάσεις και τη συγχώνευση ανθρώπου–μηχανής. Και, ίσως για πρώτη φορά μετά την εμφάνιση του Homo sapiens, η νοημοσύνη δε θα αποτελεί αποκλειστικά ανθρώπινο προνόμιο.
Αυτό σημαίνει πως ο άνθρωπος εισέρχεται σε μια εποχή όπου οι ίδιες οι έννοιες: «αλήθεια», «συνείδηση», «ηθική», «ελευθερία», «ζωή», «άνθρωπος» θα επαναδιατυπωθούν από την αρχή.
Όμως, εδώ ακριβώς εμφανίζεται ο μεγάλος κίνδυνος: μια ανθρωπότητα χωρίς σταθερές.
Γιατί, όσο κι αν ο μεταμοντερνισμός σωστά αμφισβήτησε τις ψεύτικες αυθεντίες, τα ιδεολογικά ιερατεία και τις κατασκευασμένες “αιώνιες αλήθειες”, άφησε συχνά πίσω του ένα τεράστιο κενό: την πεποίθηση πως όλα είναι σχετικά, όλα είναι ερμηνεία, όλα είναι αφήγηση.
Αλλά αν όλα είναι σχετικά, τότε ούτε η βαρβαρότητα μπορεί να καταδικαστεί οριστικά, ούτε η ελευθερία να υπερασπιστεί απόλυτα. Αν δεν υπάρχουν θεμέλια, κανένα οικοδόμημα πολιτισμού δεν επιβιώνει για πολύ.
Γι’ αυτό η επόμενη εποχή δε θα μπορέσει να επιβιώσει μόνο με τον μεταμοντέρνο σκεπτικισμό. Θα χρειαστεί έναν νέο πυρήνα σταθερών αληθειών. Όχι μεταφυσικών. Όχι δογματικών. Αλλά φυσικών.
Και εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη ίσως ιστορική σημασία της Φύσης.
Η Φύση δεν ψηφίζει. Δεν ιδεολογικοποιείται. Δεν χειραγωγείται εύκολα. Δεν υπακούει σε κομματικά μανιφέστα, θρησκευτικά δόγματα ή πολιτισμικές μόδες. Οι φυσικοί νόμοι παραμένουν αδιάφοροι απέναντι στις ανθρώπινες επιθυμίες.
Ο άνθρωπος μπορεί να παραβιάζει τη φυσική ισορροπία προσωρινά. Μπορεί να αλλοιώνει το περιβάλλον, να παραμορφώνει την ηθική, να κατασκευάζει τεχνητές πραγματικότητες, να αυτοανακηρύσσεται “θεός”. Όμως η Φύση, αργά ή γρήγορα, επιστρέφει πάντα τον λογαριασμό.
Οι κοινωνίες του Μέλλοντος, επομένως, θα κριθούν από ένα θεμελιώδες ερώτημα:
Θα χρησιμοποιήσουν την Υπερνοημοσύνη για να εναρμονιστούν βαθύτερα με τη Φύση ή για να αποκοπούν ολοκληρωτικά από αυτήν;
Εκεί θα κριθεί και η τύχη του Μετανθρώπου.
Διότι ο Μετάνθρωπος δε θα είναι απλώς ένας τεχνολογικά ενισχυμένος άνθρωπος. Θα είναι ένα νέο εξελικτικό ον που θα διαθέτει: άλλη σχέση με τη μνήμη, άλλη σχέση με τον χρόνο, άλλη σχέση με το σώμα, ίσως ακόμη και άλλη σχέση με τον θάνατο.
Αλλά αν αποκοπεί πλήρως από τις φυσικές ρίζες της ύπαρξής του, θα κινδυνεύσει να χάσει εκείνο ακριβώς που τον έκανε κάποτε άνθρωπο: την επίγνωση του μέτρου.
Η αρχαία ελληνική σκέψη διαισθάνθηκε βαθιά αυτή την αλήθεια. Η ύβρις δεν ήταν απλώς η αλαζονεία. Ήταν η παραβίαση των φυσικών ορίων της ύπαρξης. Και κάθε ύβρις γεννούσε αργά ή γρήγορα τη Νέμεση.
Ίσως, λοιπόν, ολόκληρη η ιστορία του μέλλοντος να συνοψιστεί τελικά σε μία και μόνη σύγκρουση:
Θα κυριαρχήσει η Υπερνοημοσύνη χωρίς Φύση ή η Υπερνοημοσύνη σε αρμονία με τη Φύση;
Από αυτή την απάντηση θα εξαρτηθεί αν ο Μετάνθρωπος θα εξελιχθεί σε ανώτερη μορφή πολιτισμού ή σε μια τεχνολογικά πανίσχυρη αλλά υπαρξιακά άδεια οντότητα.
Και ίσως τότε, μέσα στους αιώνες που έρχονται, ο παλιός χρυσός κανόνας του ιστορικού να αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία από ποτέ:
καί τοῦτο ποιεῖν, κἀκεῖνο μή ἀφιέναι.
Να αμφισβητείς χωρίς να αποκόπτεσαι. Να εξελίσσεσαι χωρίς να αυτοκαταστρέφεσαι. Να υπερβαίνεις τον άνθρωπο χωρίς να δολοφονείς τη Φύση που τον γέννησε.