Η Τεχνητή Νοημοσύνη, γράφαμε λίγο καιρό πριν, χώρισε την ιστορία του ανθρώπινου γένους σε δύο περιόδους. Αν η εποχή μας είχε ήδη συνειδητοποιήσει το μέγεθος της μεγαλειώδους επανάστασης που συντελείται στις ημέρες της —μιας επανάστασης χωρίς ιστορικό προηγούμενο— θα έπρεπε, κανονικά, να έχει αλλάξει ακόμη και τη μέτρηση του ιστορικού χρόνου.
Αντί για Π.Κ.Ε. (Πριν από την Κοινή Εποχή) και Κ.Ε. (Κοινή Εποχή), ή, παλαιότερα, π.Χ. και μ.Χ., θα έπρεπε ίσως να μιλάμε για Π.Τ.Ν. —Πριν από την Τεχνητή Νοημοσύνη— και Ε.Τ.Ν., την Εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Όμως, όπως πάντα, οι άνθρωποι —και ιδιαίτερα ο άνθρωπος της εποχής μας— προτιμούν συνήθως τη στάση του πλήθους στη μαύρη κωμωδία Don’t Look Up. Συνεχίζουν να τρώνε, να πίνουν, να αγοράζουν, να πωλούν, να οικοδομούν και να διασκεδάζουν, ενώ μπροστά τους συντελείται ένα κοσμοϊστορικό γεγονός.
Κάποια στιγμή, όταν θα είναι πλέον αργά, θα συνειδητοποιήσουν —και θα τρίβουν τα μάτια τους— ότι υπήρξαν μάρτυρες της γέννησης μιας νέας μορφής Νοημοσύνης: μιας νοημοσύνης που είναι και δεν είναι ανθρώπινη. Ενός νέου είδους νοητικής παρουσίας, με νέα χαρακτηριστικά και, πιθανότατα, με τη δυνατότητα να οδηγήσει την ανθρώπινη εξέλιξη πέρα από τον σημερινό άνθρωπο, προς αυτό που ήδη ονομάζουμε Μετάνθρωπο.
Η πραγματικότητα αυτή είναι πλέον ορατή. Δεν την αντιλαμβάνονται, ίσως, μόνο όσοι ανήκουν στη μάζα των «ημερών του Νώε», όπως περιγράφεται στη βιβλική περικοπή:
«ἤσθιον, ἔπινον, ἐγάμουν, ἐξεγαμίζοντο, ἠγόραζον, ἐπώλουν, ἐφύτευον, ᾠκοδόμουν».
Μπορεί η αφήγηση αυτή να μην έχει ιστορική επαλήθευση. Μπορεί ακόμη να αποτελεί μακρινή μνήμη μιας μεγάλης οικολογικής καταστροφής. Οι συμπεριφορές, όμως, του πλήθους δεν αλλάζουν εύκολα μέσα στους αιώνες.
Και εδώ βρίσκεται το κρίσιμο ιστορικό ερώτημα.
Η Ιστορία οφείλει σήμερα να κοιτάζει με ορθάνοιχτα μάτια το ΓΙΓΝΕΣΘΑΙ, ώστε να προετοιμάζει το ΑΥΡΙΟ μέσα από το ΠΑΡΕΛΘΟΝ. Και απέναντι στην ψηφιακή παρουσία της AI, το ερώτημα τίθεται πλέον καθαρά:
Θα εξελιχθεί αυτή η υπερεπαναστατική εφεύρεση —που ξεκίνησε ως τεχνολογικό επίτευγμα, αλλά ασφαλώς δεν θα παραμείνει για πολύ μόνο τεχνολογική— σε Τέρας ή σε Ευεργέτη;
Η απάντηση, ίσως για πρώτη φορά στην ιστορία, δεν είναι δύσκολη. Εξαρτάται από το ποιος θα την κρατήσει στα χέρια του.
1. Η AI ως εργαλείο του κρατικού συστήματος
Ή θα την πάρει στα χέρια του το κρατικό σύστημα.
Και τότε η σημερινή, σχεδόν παρθενική της μορφή —μια μορφή που μπορεί να υπηρετεί τη γνώση, την καλλιέργεια αξιών, την προσφορά και την αλληλεγγύη— θα μπορούσε να μείνει απλώς ως μια μακρινή ανάμνηση.
Είτε ως ένας ψηφιακός «Μεγάλος Αδελφός», είτε ως ένας πανταχού παρών εξολοθρευτής και κρατικός «πραιτοριανός», η AI θα μπορούσε να μετατραπεί στο πρόσωπο του Τέρατος.
2. Η AI ως κοινωνικό εργαλείο
Ή το Σύστημα θα έχει τη σωφροσύνη —βλέποντας και πάλι μέσα από τις σελίδες της Ιστορίας— να καταλάβει ότι η βία γεννά βία και ότι η αντίσταση αποτελεί επαναλαμβανόμενο ιστορικό φαινόμενο.
Και τότε θα επενδύσει στη συνετή χρήση της AI για κοινωνικό έργο, για γνώση, για πρόληψη, για προσφορά και, τελικά, για τον ίδιο τον άνθρωπο.
3. Η σύγκρουση και οι νέοι «ψηφιακοί αντάρτες πόλεων»
Ή, τέλος, θα εμφανιστούν οι νέοι «ψηφιακοί αντάρτες πόλεων».
Δεν θα έχουν σχεδόν καμία σχέση με τους παλιούς. Μπροστά στη δική τους αντίσταση, οι παλαιότερες μορφές εξέγερσης ίσως μοιάζουν γραφικές και ξεπερασμένες.
Η σύγκρουσή τους με την κρατική εξουσία μπορεί να είναι σφοδρή και οι συνέπειές της απρόβλεπτες.
Και τότε ίσως συμβεί κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον:
θα είναι από τις ελάχιστες φορές στην Ιστορία κατά τις οποίες η αντίσταση απέναντι στην κρατική εξουσία δεν θα γίνεται εύκολα πιστευτή ως «τρομοκρατία», όπως συχνά σπεύδει η ίδια η κρατική εξουσία να την χαρακτηρίσει, προκειμένου να αποκρύψει τις δικές της συστημικές ευθύνες.
Η προπαγάνδα των Γκέμπελς δεν θα μπορεί να λειτουργήσει με τον ίδιο τρόπο.
Η εποχή κατά την οποία «ο γάιδαρος αποκαλούσε τον πετεινό κεφάλα» μπορεί να έχει τελειώσει.
Γιατί η ψηφιακή κοινωνία θα έχει ένα πλεονέκτημα που καμία προηγούμενη εποχή δεν διέθετε: τη δυνατότητα άμεσης καταγραφής, διασταύρωσης και διάδοσης της πληροφορίας.
Και τότε η μάχη δεν θα είναι μόνο για την κατοχή της τεχνολογίας.
Θα είναι για την κατοχή της Νοημοσύνης.
Αυτά είναι τα νέα κεφάλαια της λαϊκής αντίστασης που θα κληθεί αύριο να επεξεργαστεί η Διοτίμα —όσο ακόμη της επιτρέπεται να αρθρώνει έναν ελεύθερο και αντικειμενικό λόγο.