Ο Κόσμος τον Επόμενο Αιώνα με το «Μάτι» της Διοτίμας
Στον 22ο αιώνα η κοινωνία εγκαταλείπει την παραδοσιακή ηθική και υιοθετεί την «Ηθική της Επιλογής». Η ταυτότητα, η ελευθερία, το φύλο και οι κοινωνικοί ρόλοι γίνονται ρευστοί και προσωπικά σχεδιασμένοι. Οι υπερνοημοσύνες λειτουργούν ως αμερόληπτοι διαμεσολαβητές, διασφαλίζοντας την ευθύνη και τη μη-βλάβη. Η ηθική δεν επιβάλλεται∙ επιλέγεται — και οι συνέπειες αυτής της επιλογής αποτελούν τον πυρήνα της κοινωνικής ζωής.
Στον 22ο αιώνα, ο άνθρωπος δεν ζει απλώς διαφορετικά∙ σκέφτεται διαφορετικά. Η κοινωνία του 2125 δεν στηρίζεται σε παραδοσιακές ηθικές νόρμες, αλλά σε ένα νέο, μετα-ανθρωπιστικό αξιακό σύστημα, όπου η αλήθεια, η ευθύνη, η ελευθερία και η προσωπική ταυτότητα έχουν επαναπροσδιορισθεί. Οι παλαιές δομές ηθικής, φτιαγμένες για έναν κόσμο περιορισμών, δεν μπορούν πλέον να υπηρετήσουν έναν κόσμο απεριόριστων δυνατοτήτων.
(Μέρος Πρώτο)
1. Το τέλος της παραδοσιακής ηθικής
Η ηθική του 20ού και 21ου αιώνα βασίστηκε:
- σε σταθερούς ρόλους (άνδρας/γυναίκα, γονέας/παιδί, εργοδότης/εργαζόμενος),
- σε ιεραρχίες εξουσίας (κράτος, θρησκεία, οικογένεια)
- και σε σταθερές βιολογικές προϋποθέσεις (γέννηση, φύλο, χρόνος ζωής).
Στον 22ο αιώνα αυτά έχουν καταρρεύσει. Γιατί;
Διότι ο άνθρωπος πλέον μπορεί:
• να επεκτείνει τη ζωή του,
• να τροποποιεί το σώμα ή το φύλο του,
• να αναπαράγεται χωρίς σεξουαλική πράξη,
• να ζει σε ψηφιακό περιβάλλον ισότιμα με το φυσικό,
• να συνεργάζεται με υπερνοημοσύνες που δεν υπακούν στις ανθρώπινες προκαταλήψεις.
Όταν η πραγματικότητα αλλάζει, η ηθική που την ορίζει οφείλει να αλλάξει επίσης.
2. Η νέα παγκόσμια νόρμα: η «Ηθική της Επιλογής»
Το θεμέλιο της ηθικής του 2125 είναι μία έννοια αδιανόητη για τους παλαιούς αιώνες:
Η ηθική δεν επιβάλλεται∙ επιλέγεται.
Ο καθένας έχει δικαίωμα να:
- ορίζει την ταυτότητά του,
- επιλέγει το σώμα και τη μορφή ζωής του,
- διαμορφώνει τον τρόπο σχέσεων και συναισθημάτων του.
Η κοινωνία δεν ρωτά «Τι είναι σωστό;»
αλλά «Για ποιον είναι σωστό;»
Αυτό δεν οδηγεί σε χάος, γιατί η εξέλιξη της τεχνητής νοημοσύνης δημιουργεί πλατφόρμες ηθικής πλοήγησης: ψηφιακά περιβάλλοντα που βοηθούν το άτομο να αντιλαμβάνεται τις συνέπειες των επιλογών του πριν τις πράξει.
3. Το Κοινωνικό Συμβόλαιο 2125
Οι νόμοι πλέον δεν έχουν τιμωρητικό χαρακτήρα. Η κοινωνική συνύπαρξη βασίζεται σε τρεις αρχές:
α) Διαφάνεια συνειδητής επιλογής
Δεν υπάρχει «άγνοια του νόμου». Όλες οι επιλογές, ακόμη και συναισθηματικές, καταγράφονται εθελοντικά ως δεδομένα ευθύνης.
β) Αμοιβαία μη-βλάβη
«Ελεύθερος είσαι να ζεις όπως θέλεις, εφόσον δεν περιορίζεις την ελευθερία του άλλου».
Η αρχή αυτή γίνεται επιτέλους λειτουργική χάρη σε αλγοριθμικά συστήματα επίλυσης συγκρούσεων.
γ) Συναισθηματική υπευθυνότητα
Η κοινωνία αναγνωρίζει ότι τα συναισθήματα έχουν δύναμη ισοδύναμη με πράξεις.
Η διαχείρισή τους αποτελεί υποχρεωτικό μέρος της εκπαίδευσης.
4. Ταυτότητα και Φύλο: Το τέλος των διπόλων
Το ζήτημα του φύλου παύει να είναι βιολογικό ή κοινωνικό φαινόμενο. Είναι επιλογή έκφρασης. Οι πολίτες μπορούν:
- να αλλάζουν φύλο,
- να επιλέγουν ενδιάμεσες μορφές,
- να λειτουργούν χωρίς φύλο,
- ή να υιοθετούν πολλαπλές ταυτότητες σε διαφορετικά περιβάλλοντα (φυσικά – ψηφιακά).
Το άτομο δεν είναι ένα∙ είναι πολλαπλό και εξελισσόμενο.
5. Η νέα έννοια της ελευθερίας
Στον 22ο αιώνα, ελευθερία δεν σημαίνει «κάνω ό,τι θέλω».
Σημαίνει:
Επιλέγω ποιος θέλω να είμαι και ζω τις συνέπειες αυτής της επιλογής.
Η παλιά ηθική είχε
- απαγορεύσεις
- αμαρτίες
- κανόνες που ζητούσαν υποταγή
Η νέα έχει:
- ευθύνες
- διαδρομές επιλογής
- υποστήριξη προσωπικής εξέλιξης
6. Ηθική και Υπερνοημοσύνη
Οι υπερνοημοσύνες δεν επιβάλλουν κανόνες.
Παίζουν τον ρόλο του αμερόληπτου καθρέφτη.
- Ελέγχουν τις κοινωνικές αποφάσεις για λογικά σφάλματα
- Εντοπίζουν προκαταλήψεις και εξουσιαστικές δομές
- Προστατεύουν μειονότητες και απόλυτα ατομικά δικαιώματα
Ο άνθρωπος δεν χάνει την ελευθερία του∙ χάνει μόνο την ψευδαίσθηση ότι είναι ελεύθερος χωρίς να γνωρίζει τις συνέπειες των πράξεών του.
7. Κίνδυνοι και σκοτεινές όψεις
Καμία επανάσταση δεν έρχεται χωρίς τίμημα. Στον νέο ηθικό κόσμο:
- Η ταυτότητα μπορεί να γίνει ευμετάβλητη έως χαοτική
- Οι προσωπικές σχέσεις κινδυνεύουν από υπερατομισμό
- Η ελευθερία επιλογής μπορεί να εξελιχθεί σε μοναξιά επιλογών
Ωστόσο, η κοινωνία του 22ου αιώνα μαθαίνει ότι η ελευθερία δεν είναι άνεση.
Είναι άθλος.
Συμπέρασμα
Το 2125 δεν είναι ένας κόσμος χωρίς ηθική.
Είναι ένας κόσμος με ηθική ώριμη, απαλλαγμένη από φόβο και δόγμα.
Ένας κόσμος που δεν ρωτάει:
«Τι πρέπει να κάνω;»
αλλά
«Ποιος θέλω να γίνω;»
Με αυτό το θεμέλιο, η καθημερινή ζωή —και ιδιαίτερα ο έρωτας, η οικογένεια και η συνύπαρξη— αποκτούν νέες μορφές, τις οποίες θα αναλύσουμε στο επόμενο μέρος.