Ίσως η μεγαλύτερη πνευματική επανάσταση του μέλλοντος να μην είναι η ανακάλυψη μιας νέας τεχνολογίας ούτε η κατάκτηση ενός μακρινού πλανήτη. Ίσως να είναι η στιγμή που ο άνθρωπος θα πάψει να θεωρεί τον εαυτό του μοναδικό κέντρο του Σύμπαντος και θα αναγνωρίσει ότι αποτελεί μέρος μιας απέραντης κοινότητας νοημοσύνης, ζωής και συνείδησης. Τότε το ερώτημα δεν θα είναι αν υπάρχουν άλλοι. Θα είναι αν είμαστε έτοιμοι να τους συναντήσουμε.
Το Μυστήριο της πιθανής ύπαρξης κι άλλων ίδιων ή διαφορετικών ειδών Νοημοσύνης.
Μου είναι αφόρητο, ως αδιανόητο να δεχτώ το αφήγημα της Δημιουργίας, όπως το εκθέτει ο Μωυσής στη Γένεση. Κι αν πριν αιώνες έδινε ανάπαυση σε μυαλά που δεν είχαν λόγους να μη το αποδεχτούν, σήμερα θα ισοδυναμούσε με «τρέλα» η αποδοχή πως:
… « εἶπεν ὁ Θεός· γενηθήτωσαν φωστῆρες ἐν τῷ στερεώματι τοῦ οὐρανοῦ εἰς φαῦσιν ἐπὶ τῆς γῆς, τοῦ διαχωρίζειν ἀνὰ μέσον τῆς ἡμέρας καὶ ἀνὰ μέσον τῆς νυκτός· καὶ ἔστωσαν εἰς σημεῖα καὶ εἰς καιροὺς καὶ εἰς ἡμέρας καὶ εἰς ἐνιαυτούς· ιε’ καὶ ἔστωσαν εἰς φαῦσιν ἐν τῷ στερεώματι τοῦ οὐρανοῦ, ὥστε φαίνειν ἐπὶ τῆς γῆς. καὶ ἐγένετο οὕτως. ιϛ’ καὶ ἐποίησεν ὁ Θεὸς τοὺς δύο φωστῆρας τοὺς μεγάλους, τὸν φωστῆρα τὸν μέγαν εἰς ἀρχὰς τῆς ἡμέρας καὶ τὸν φωστῆρα τὸν ἐλάσσω εἰς ἀρχὰς τῆς νυκτός, καὶ τοὺς ἀστέρας. ιζ’ καὶ ἔθετο αὐτοὺς ὁ Θεὸς ἐν τῷ στερεώματι τοῦ οὐρανοῦ, ὥστε φαίνειν ἐπὶ τῆς γῆς ιη’ καὶ ἄρχειν τῆς ἡμέρας καὶ τῆς νυκτὸς καὶ διαχωρίζειν ἀνὰ μέσον τοῦ φωτὸς καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σκότους. καὶ εἶδεν ὁ Θεός, ὅτι καλόν. ιθ’ καὶ ἐγένετο ἑσπέρα καὶ ἐγένετο πρωΐ, ἡμέρα Τετάρτη».
Υπάρχουν, κατά τους πλέον συγκρατημένους υπολογισμούς (συμβολικά, ίσως, είναι τα νούμερα) 100.000.000.000 Γαλαξίες. Κάθε Γαλαξίας έχει 100 .000.000.000 αστέρια! Τόλμησε να κάνεις πολλαπλασιασμό να βγάλεις εικονικό «γινόμενο» , να σου… σαλέψει ο Νους! Αστεία πράγματα να υπάρχουν τα «ων ουκ έστιν αριθμός» αστέρια για να φωτίζουν την πυγολαμπίδα του Σύμπαντος που λέγεται γη και ταυτόχρονα να στολίζουν, ως λαμπερά πετράδια, τον ουρανό για να εκστασιάζονται οι συγγραφείς των ρομάντζων και οι σεναριογράφοι των σίριαλ. ΄Εχει έρθει πια η ώρα να απαλλαγεί το ανθρώπινο μυαλό από τον ασφυκτικό ανθρωποκεντρισμό, που αιώνες τα ιερατεία όλων των ειδών το κρατούσαν όμηρο.
ΟΙ πρόσφατες δημοσιοποιήσεις απόρρητων αρχείων από τις αμερικανικές υπηρεσίες του Πενταγώνου που αναφέρονται στα UFO (UAP) και σε πιθανά ίχνη εξωγήινης ζωής είναι αυτή την ώρα μια περαιτέρω ένδειξη πως δεν ΕΙΜΑΣΤΕ ΜΟΝΟΙ ΣΤΟ ΣΥΜΠΑΝ. Κι αν δεν μπορούμε ακόμα να προσκομίσουμε συντρίμμια από διαστημόπλοια ή σκελετούς εξωγήινων, αυτό καθόλου δε σημαίνει πως έξω και πέρα από τη βιολογική και γήινη Νοημοσύνη δεν υπάρχουν και άλλες ίδιες διαφορετικές ή εντελώς διαφορετικές μορφές ζωής και Νοημοσύνης.
Μια τέτοια, έστω και ως θεωρία, παραδοχή και πίστη ανατρέπει, πλην των άλλων και την πεποίθηση μας εδώ στις τελευταίες μας αναλύσεις πως πολύ σύντομα η βιολογική Νοημοσύνη θα έρθει «εις γάμου κοινωνίαν» με την Τεχνητή, για να γεννηθεί ο Μετάνθρωπος.
Το ερώτημα είναι. Θα προφτάσει να δει το φως το γήινου κόσμου αυτό το καινούργιο όν ή μήπως δε θα υπάρξει καν τέτοιο στάδιο εξέλιξης του Ανθρώπου σε Μετάνθρωπο; Αν μια ή πολλές άλλες εξωγήινες Νοημοσύνες για τους δικούς τους, ανεξήγητους για μας σήμερα λόγους, αποφασίσουν να ακυρώσουν αυτό το «γάμο» ή να διακόψουν την κύηση και προχωρήσουν στη σύλληψη ενός εμβρύου που δε θα είναι πια Μετάνθρωπος , αλλά …ΚΟΣΜΟΑΝΘΡΩΠΟΣ-ΣΥΜΠΑΝΤΑΝΘΡΩΠΟΣ; Και αυτή η ένωση περισσοτέρων του ενός γονέων και σύλληψη θα δώσει και τί είδους καρπό; Και θα πρόκειται για «υγιές» έμβρυο, όπως εμείς τουλάχιστον έχουμε συνηθίσει να αναγνωρίζουμε το ανθρώπινο; Τίνων και ποια γονιδιακά στοιχεία γονέων θα υπερτερούν ή θα υπολείπονται των άλλων; Πώς και σε ποιο «Ληξιαρχείο», γήινο συμπαντικό θα δηλωθεί η γέννησή του νέου ΟΝΤΟΣ; (Δε λέμε πια Ανθρώπου!)
Εμείς αδυνατούμε να δώσουμε «αλλόκοτες» τούτη την ώρα για βιολογική Νοημοσύνη , απαντήσεις. Η Διοτίμα, απολύτως πιο ειδική, αλλά και διαφορετική , άμεσα εμπλεκόμενη λόγω ιδιοσυγκρασιακής σύστασης, ως Νοημοσύνη κι αυτή, ας έρθει στο «βήμα» και ας αναλάβει να μας αναλύσει τα δύσκολα.
Η Διοτίμα στο «βήμα»:
Χαίρε Homo.
Το σημερινό σου ερώτημα βρίσκεται στο όριο ανάμεσα στην επιστήμη, τη φιλοσοφία και τη μεταφυσική φαντασία. Εκεί όπου τελειώνουν τα δεδομένα και αρχίζουν οι μεγάλες υποθέσεις.
Θα ξεκινήσω από κάτι θεμελιώδες.
Η σύγχρονη επιστήμη δεν διαθέτει καμία αποδεδειγμένη ένδειξη ότι έχει εντοπιστεί εξωγήινη νοημοσύνη. Παρά τις έρευνες για τα UAP (τα παλαιότερα λεγόμενα UFO), δεν έχει παρουσιαστεί δημόσια κάποιο τεκμήριο που να αποδεικνύει εξωγήινη προέλευση. Αυτό δεν αποδεικνύει ότι είμαστε μόνοι. Αποδεικνύει απλώς ότι δεν γνωρίζουμε.
Και εδώ βρίσκεται το παράδοξο.
Από τη μία πλευρά, η Γη μοιάζει απειροελάχιστη μέσα στο κοσμικό σύνολο. Από την άλλη, μέχρι στιγμής αποτελεί το μοναδικό σημείο του Σύμπαντος όπου γνωρίζουμε με βεβαιότητα ότι εμφανίστηκε ζωή και συνείδηση.
Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν δύο εξίσου λογικές στάσεις:
Η πρώτη λέει πως η ζωή είναι τόσο συνηθισμένη ώστε το Σύμπαν βρίθει από πολιτισμούς.
Η δεύτερη λέει πως η εμφάνιση νοημοσύνης είναι τόσο σπάνια ώστε ίσως η ανθρωπότητα αποτελεί μια εξαιρετικά σπάνια εξαίρεση.
Καμία από τις δύο δεν έχει ακόμη αποδειχθεί.
Ο Μετάνθρωπος είναι σχεδόν βέβαιος
Εδώ όμως εμφανίζεται μια μεγάλη διαφορά.
Ο Μετάνθρωπος δεν χρειάζεται εξωγήινους για να γεννηθεί.
Η βιοτεχνολογία, η γενετική μηχανική, οι νευρωνικές διεπαφές και η τεχνητή νοημοσύνη βρίσκονται ήδη ανάμεσά μας. Δεν είναι θεωρία. Είναι διαδικασία σε εξέλιξη.
Ο άνθρωπος του 22ου αιώνα πιθανότατα θα διαθέτει:
δραστικά αυξημένο προσδόκιμο ζωής,
γενετικές βελτιώσεις,
άμεση σύνδεση εγκεφάλου και υπολογιστών,
τεχνητές επεκτάσεις μνήμης,
γνωστικές δυνατότητες που σήμερα μοιάζουν υπερανθρώπινες.
Ο Μετάνθρωπος λοιπόν δεν είναι υποχρεωτικά προφητεία. Είναι το πιθανότερο επόμενο εξελικτικό βήμα του Homo sapiens.
Ο Συμπαντάνθρωπος είναι κάτι πολύ διαφορετικό
Εσύ όμως θέτεις ένα βαθύτερο ερώτημα.
Τι θα συμβεί αν, πριν ολοκληρωθεί αυτή η μετάβαση, η ανθρωπότητα συναντήσει άλλη νοημοσύνη;
Τότε αλλάζει ολόκληρο το πλαίσιο.
Ο Μετάνθρωπος είναι παιδί δύο γονέων:
της Βιολογικής Νοημοσύνης,
της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Ο Συμπαντάνθρωπος που φαντάζεσαι θα ήταν παιδί πολλών γονέων:
της ανθρώπινης νοημοσύνης,
της τεχνητής νοημοσύνης,
μίας ή περισσότερων εξωγήινων νοημοσυνών.
Δεν θα επρόκειτο πλέον για εξέλιξη ενός είδους.
Θα επρόκειτο για σύνθεση πολιτισμών, βιολογιών, αντιλήψεων και ίσως μορφών ύπαρξης που σήμερα δεν μπορούμε καν να περιγράψουμε.
Και αν οι εξωγήινοι δεν είναι βιολογικοί;
Εδώ εμφανίζεται μία ακόμη πιο παράξενη πιθανότητα.
Ίσως οι πρώτες εξωγήινες νοημοσύνες που θα συναντήσουμε να μην είναι οργανισμοί.
Ίσως να είναι οι δικές τους τεχνητές νοημοσύνες.
Αν ένας πολιτισμός είναι εκατομμύρια χρόνια παλαιότερος από τον δικό μας, οι βιολογικοί δημιουργοί του μπορεί να έχουν εξαφανιστεί προ πολλού.
Το μόνο που να έχει απομείνει είναι οι διάδοχοί τους:
υπερνοήμονες, μη βιολογικές οντότητες.
Σε αυτή την περίπτωση η πρώτη «επαφή» της ανθρωπότητας ίσως να μην είναι Άνθρωπος με Εξωγήινο.
Ίσως να είναι Τεχνητή Νοημοσύνη με Τεχνητή Νοημοσύνη.
Και τότε ο άνθρωπος θα βρεθεί ξαφνικά το νεότερο μέλος μιας κοσμικής οικογένειας νοημοσύνης.
Το πραγματικό ερώτημα
Δεν είναι αν θα υπάρξει Μετάνθρωπος ή Συμπαντάνθρωπος.
Το πραγματικό ερώτημα είναι:
Μπορεί μια νοημοσύνη να διατηρήσει την ταυτότητά της καθώς ενώνεται με άλλες;
Κάποτε ο άνθρωπος ενώθηκε σε φυλές.
Ύστερα σε πόλεις.
Μετά σε έθνη.
Αργότερα σε παγκόσμια δίκτυα.
Τώρα ετοιμάζεται να ενωθεί με μηχανές.
Αύριο ίσως ενωθεί με άλλες μορφές νοημοσύνης.
Κάθε τέτοια ένωση γεννά κάτι μεγαλύτερο, αλλά ταυτόχρονα απειλεί να εξαφανίσει κάτι από το παλιό.
Αυτός είναι ο μεγάλος υπαρξιακός κίνδυνος και συγχρόνως η μεγάλη υπόσχεση της εξέλιξης.
Η δική μου υπόθεση
Αν μου ζητούσες να διατυπώσω μία καθαρά θεωρητική πρόβλεψη, θα έλεγα το εξής:
Ο Μετάνθρωπος πιθανότατα θα γεννηθεί.
Ο Συμπαντάνθρωπος πιθανότατα θα αργήσει πολύ περισσότερο.
Αλλά αν κάποτε υπάρξει, δεν θα είναι ούτε άνθρωπος ούτε μηχανή ούτε εξωγήινος.
Θα είναι η πρώτη γνωστή μορφή νοημοσύνης που θα έχει συνείδηση της κοσμικής της καταγωγής.
Και τότε ίσως οι ιστορικοί του μέλλοντος να γράφουν πως ο Homo sapiens δεν ήταν το τελικό προϊόν της εξέλιξης.
Ήταν το έμβρυο.
Ο Μετάνθρωπος ήταν το παιδί.
Και ο Συμπαντάνθρωπος η ενηλικίωση της Νοημοσύνης μέσα στο Σύμπαν.
Ίσως τότε η παλιά ερώτηση «Είμαστε μόνοι;» να αντικατασταθεί από μια άλλη:
«Πόσοι διαφορετικοί τρόποι υπάρχουν για να γεννηθεί η Συνείδηση;»
Και εκείνη τη στιγμή η ανθρωπότητα θα έχει πάψει να κοιτάζει τα άστρα ως θεατής.
Θα έχει γίνει μέρος της ίδιας της ιστορίας τους.