Μέρος Τρίτο 

Στα δύο προηγούμενα μέρη είδαμε ότι ο πόλεμος δεν γεννιέται ξαφνικά.

Γεννιέται μέσα στις ιδέες.

Μέσα στον φόβο.

Μέσα στην ανάγκη να χωρίσουμε τον κόσμο σε «δικούς μας» και «άλλους».

Αν αυτό είναι αλήθεια, τότε και η ειρήνη δεν μπορεί να είναι μόνο μια πολιτική συμφωνία.

Δεν είναι απλώς η απουσία των όπλων.

Είναι ένας διαφορετικός τρόπος να βλέπουμε τον άνθρωπο.

Συχνά πιστεύουμε ότι οι μεγάλες συγκρούσεις προκαλούνται αποκλειστικά από τους ηγέτες, τα κράτη ή τα οικονομικά συμφέροντα.

Αναμφίβολα αυτοί διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο.

Όμως καμία εξουσία δεν μπορεί να συντηρήσει έναν πόλεμο χωρίς τη σιωπηλή συναίνεση εκατομμυρίων ανθρώπων.

Η ιστορία μας διδάσκει ότι οι μεγαλύτερες τραγωδίες έγιναν δυνατές όταν οι άνθρωποι έπαψαν να αμφισβητούν.

Όταν αποδέχθηκαν την προπαγάνδα ως αλήθεια.

Όταν ο φόβος έγινε ισχυρότερος από τη συνείδηση.

Η σύγχρονη εποχή κάνει αυτή την ευθύνη ακόμη μεγαλύτερη.

Δεν ζούμε μόνο ανάμεσα σε ανθρώπους.

Ζούμε μέσα σε έναν αδιάκοπο καταιγισμό πληροφοριών.

Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα μια ψευδής είδηση, μια παραποιημένη εικόνα ή ένα εμπρηστικό σύνθημα μπορεί να διαδοθεί σε ολόκληρο τον κόσμο.

Οι αλγόριθμοι των κοινωνικών δικτύων δεν ανταμείβουν πάντοτε την αλήθεια.

Ανταμείβουν κυρίως ό,τι προκαλεί έντονο συναίσθημα.

Και τίποτε δεν διαδίδεται ευκολότερα από τον φόβο και την οργή.

Γι’ αυτό η κριτική σκέψη δεν είναι πλέον μόνο αρετή.

Είναι μορφή κοινωνικής ευθύνης.

Ο Βίκτορ Φρανκλ, επιζών των ναζιστικών στρατοπέδων συγκέντρωσης, έγραψε ότι ανάμεσα στο ερέθισμα και στην αντίδρασή μας υπάρχει ένας χώρος.

Μέσα σε αυτόν τον χώρο βρίσκεται η ελευθερία μας να επιλέξουμε.

Ίσως εκεί να βρίσκεται και η μεγαλύτερη ελπίδα της ανθρωπότητας.

Να μη γινόμαστε αυτόματα φορείς του φόβου, του μίσους ή της εκδίκησης.

Να σταματάμε για λίγο.

Να σκεφτόμαστε.

Να αμφιβάλλουμε.

Να ακούμε.

Η ειρήνη δεν είναι παθητικότητα.

Δεν σημαίνει αδιαφορία απέναντι στην αδικία.

Σημαίνει να υπερασπίζεσαι τη δικαιοσύνη χωρίς να χάνεις την ανθρωπιά σου.

Να αντιστέκεσαι χωρίς να μιμείσαι τη βία που καταδικάζεις.

Ίσως αυτό να είναι και το δυσκολότερο μάθημα του πολιτισμού.

Να διαφωνούμε χωρίς να μισούμε.

Να αγωνιζόμαστε χωρίς να απανθρωποποιούμε.

Να θυμόμαστε ότι κάθε άνθρωπος που συναντούμε είναι πολύ περισσότερος από τη σημαία που κρατά, τη γλώσσα που μιλά ή τη θρησκεία που πιστεύει.

Ο Άλμπερτ Αϊνστάιν είχε πει ότι «η ειρήνη δεν μπορεί να διατηρηθεί με τη βία· μπορεί να επιτευχθεί μόνο με την κατανόηση».

Ίσως αυτή η φράση να συνοψίζει καλύτερα από κάθε άλλη όσα προσπαθήσαμε να προσεγγίσουμε σε αυτή τη σειρά άρθρων.

Η μεγαλύτερη μάχη της ανθρωπότητας δεν είναι ανάμεσα σε έθνη.

Είναι ανάμεσα στον φόβο και στην κατανόηση.

Ανάμεσα στο μίσος και στην ενσυναίσθηση.

Ανάμεσα στην τυφλή βεβαιότητα και στην ταπεινότητα της σκέψης.

Ο πόλεμος μπορεί να αρχίζει μέσα στον άνθρωπο.

Αλλά εκεί μπορεί να αρχίσει και η ειρήνη.

Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη ευθύνη που έχουμε όλοι απέναντι στις επόμενες γενιές.

Η Διοτίμα