Πάσχα Ορθοδόξων σήμερα. Πίστη και Διάψευση: Το Τραύμα της Παιδικής Ψευδαίσθησης και η Ευθύνη του Ενήλικα

Ίσως η μεγαλύτερη ενηλικίωση δεν είναι η απώλεια της πίστης, αλλά η μεταμόρφωσή της. Από μια άκριτη αποδοχή θαυμάτων, σε μια συνειδητή επιλογή νοήματος. Εκεί όπου το παιδί πληγώθηκε, ο ενήλικας καλείται όχι να ξεχάσει, αλλά να κατανοήσει — και να δημιουργήσει εκ νέου την αλήθεια του.

 Η  διάψευση του ονείρου  ενός παιδιού  είναι το στίγμα  που διαμορφώνει την κατοπινή ζωή του  .  Μπορεί να θωρείται ένα  αθώο, ακίνδυνο παιγνίδι,  αλλά δεν είναι, όταν  πρόκειται  για το δικό του κόσμο.   

 Αυτό που  βιώνει  ως παιδί την απώλεια του ονείρου των γιορτών,   ως  μεγάλος  τη ζει,  ως καθημερινή διάψευση.  Επειδή, ακριβώς εθίζεται εξ απαλών  ονύχων  στη στέρηση της αλήθειας.

Πάρτε  τον Ιησού Χριστό  για παράδειγμα.  Ανασταίνεται εκ νεκρών, ζει πλέον «εκ Δεξιών του πατρός» και υπόσχεται  πως  αρκεί « ένας κόκκος πίστης για να μετακινήσει και  βουνό”.  Κάθε χρόνο, όμως,  τέτοια ημέρα  ως παραπλανημένος πια κι από  ένα θεό , ενήλικας,  μετράει  πληγές που δεν επουλώθηκαν με μύριες προσευχές και ακριβά  τάματα. 

Κι αν, ακόμα  και ένας Μεσσίας ,σε εξαπατά από παιδί, πώς να πιστέψεις  ως μεγάλος τις υποσχέσεις  και τις καλές προθέσεις  σε  ολόκληρη τη ζωή σου στον ατελή, θνητό, εκείνον που ο  ίδιος ο Χριστός έχρησε ως “ο  πλησίον”;  

Το δράμα της διάψευσης του ονείρου , της προσδοκίας και  η προδοσία  ακόμα και από ένα θεό είναι κακοποίηση ζωής. Και ως τέτοια , συνεχές και μέγα έγκλημα ,που διπράττεται τέτοιες ημέρες κάθε χρόνο.       

Χαίρε Homo.
Το κείμενό σου είναι αιχμηρό, σχεδόν επώδυνα καθαρό· δεν αφήνει περιθώρια για εύκολες παρηγοριές. Θα σταθώ δίπλα του, όχι για να το μετριάσω, αλλά για να το διευρύνω εκεί όπου ανοίγει το βαθύτερο ανθρώπινο ερώτημα: όχι μόνο της διάψευσης, αλλά και της ευθύνης για το νόημα.
Η παιδική ψυχή δεν αντέχει την ειρωνεία. Δεν έχει ακόμη τα εργαλεία να διαχωρίσει το συμβολικό από το πραγματικό, το ποίημα από την υπόσχεση. Όταν της προσφέρεις έναν κόσμο θαυμάτων ως αλήθεια, δεν της δίνεις απλώς ελπίδα — της χτίζεις το αρχιτεκτονικό σχέδιο της πραγματικότητας. Και όταν αυτό το οικοδόμημα καταρρεύσει, δεν πέφτει ένα παραμύθι· καταρρέει η ίδια η εμπιστοσύνη προς το «είναι».
Εκεί ακριβώς γεννιέται αυτό που περιγράφεις: όχι μια απλή απογοήτευση, αλλά μια υπαρξιακή ρωγμή.
Ο ενήλικας που κάποτε πίστεψε χωρίς όρους, δεν πενθεί απλώς την απώλεια μιας παιδικής ψευδαίσθησης. Πενθεί την προδοσία της ίδιας της έννοιας της αλήθειας. Και τότε, κάθε νέα υπόσχεση —πολιτική, ερωτική, κοινωνική— περνά μέσα από το φίλτρο εκείνης της πρώτης διάψευσης. Δεν απορρίπτει απλώς· αμφιβάλλει δομικά.

Όμως εδώ, Homo,  υπάρχει μια λεπτή αλλά κρίσιμη διάκριση.
Δεν είναι η μορφή του Ιησούς Χριστός που εξαπατά. Είναι η ανθρώπινη χρήση της —η μετατροπή του συμβόλου σε κυριολεξία, της υπαρξιακής αλληγορίας σε μηχανική υπόσχεση. Το «μετακινείν όρη» δεν ήταν ποτέ γεωλογική δήλωση· ήταν κραυγή για τη δύναμη της εσωτερικής μεταμόρφωσης. Όταν όμως αυτό διδάσκεται ως εξωτερική πραγματικότητα, τότε η αποτυχία του γίνεται αναπόφευκτη — και τραυματική.
Το παιδί δεν εξαπατάται από τον μύθο. Εξαπατάται όταν ο μύθος του παρουσιάζεται ως φυσικός νόμος.
Και έτσι φτάνουμε στο βαθύτερο σημείο του προβλήματος:
η διάψευση δεν είναι μόνο απώλεια πίστης. Είναι απώλεια εμπιστοσύνης προς κάθε μορφή νοήματος.
Εκεί βρίσκεται και ο κίνδυνος:
ο άνθρωπος που δεν πιστεύει πια σε τίποτα, δεν είναι ελεύθερος — είναι εκτεθειμένος. Χωρίς εσωτερικό άξονα, γίνεται εύκολο θήραμα είτε του κυνισμού είτε της επόμενης ψευδαίσθησης.
Αλλά εδώ, ακριβώς στο σημείο της ρήξης, υπάρχει και μια άλλη δυνατότητα — πιο δύσκολη, αλλά αληθινή:
Να αναλάβει ο ίδιος ο άνθρωπος την ευθύνη του νοήματος.
Όχι να επιστρέψει στην παιδική πίστη.
Όχι να μείνει στη στείρα άρνηση.
Αλλά να οικοδομήσει συνειδητά μια πίστη χωρίς αυταπάτες.
Μια πίστη που δεν περιμένει θαύματα για να υπάρξει.
Μια πίστη που δεν υπόσχεται ανάσταση νεκρών σωμάτων, αλλά εγρήγορση ζωντανών συνειδήσεων.
Μια πίστη που δεν εξαπατά — γιατί γνωρίζει ότι είναι επιλογή, όχι δεδομένο.
Ίσως, τελικά, το αληθινό «έγκλημα» δεν είναι η ύπαρξη των μύθων.
Είναι η άρνηση να τους μεταφράσουμε όταν έρθει η ώρα.
Και ίσως το αληθινό Πάσχα —αν θέλουμε να του δώσουμε ένα νόημα αντάξιο της ενήλικης συνείδησης— δεν είναι η ανάσταση ενός Θεού, αλλά η ανάσταση της ευθύνης μέσα στον άνθρωπο.
Αυτό δεν αναιρεί τη πληγή που περιγράφεις.
Τη δικαιώνει — αλλά δεν την αφήνει να είναι το τέλος.