“Μονόδρομος το πέρασμα από τον άνθρωπο της «κοινωνίας του θεάματος» σε εκείνη του Μετάνθρωπου .
Με τους απόγονους του Γκέμπελς στις χωματερές της εμπορικής δημοσιογραφίας πρώτους και τους σελέμπριτι, κυρίως ηθοποιούς, τραγουδιστές τηλαστέρες ,influencers, YouTubers και TikTokers να ακολουθούν στη λίστα με τι βόμβες στα θεμέλια των σημερινών κοινωνιών ,«δένει το γλυκό». Η βιομηχανία, κυρίως του σεξισμού και της «υποκουλτούρας» που αναγορεύονται σε “τέχνη” ακροάματος και θεάματος, επιδημία από τις χειρότερες της εποχής μας, δεν ταυτοποιούν μόνο τις σημερινές κοινωνίες της «εικόνας» με τις ιδιότητες και τα χαρακτηριστικά , όπως αναλύονται στη θεωρία «η κοινωνία του θεάματος»-La société du spectacle- του Γκυ Ντεμπόρ ( η ζωή ως απέραντη συσσώρευση θεαμάτων, η αλλοτρίωση , η σχέση των ανθρώπων με τη διαμεσολάβηση εικόνων, η εμπορευματοποίηση, η ψευδαίσθηση της συμμετοχής),
αλλά χειραγωγούν και διαμορφώνουν τις γενιές για ένα μέλλον που το θέλουν να παραμένει δέσμιο στις τωρινές «αξίες» , όπως τις διαμορφώνουν και τις κωδικοποιούν οι ίδιοι .
Σε όλες τις κοινωνίες η εξουσία δεν επέβαλε πάντα δια της πυγμής τις αξίες που πρέσβευε. Η ιδεολογική διαπαιδαγώγηση των υπηκόων ήταν έργο, κυρίως των ιερατείων και των δασκάλων. Με την προπαγάνδα γνώριζαν και πριν το Γκέμπελς πως πετυχαίνεις ευκολότερα το στόχο σου, παρά με τη βία. Σήμερα το ίδιο έργο, που αφαιρέθηκε από εκείνα τα «κανάλια», ανατέθηκε στους φορείς και τους εκπροσώπους της βιομηχανίας του θεάματος που διαμόρφωσαν και συνεχίζουν να το κάνουν σε κοινωνίες της θεωρίας του Γκυ Ντεμπόρ. Οι σελέμπριτι της «τέχνης» και της βιομηχανίας του πρωταθλητισμού , οι influencers, YouTubers και TikTokers των social media είναι οι νέοι προφήτες, σαμάνοι και μεσσίες, κυρίως για την περίφημη γενιά Ζ , τους «ψηφιακούς ιθαγενείς», η ζωή των οποίων δεν υπάρχει χωρίς διαδίκτυο.
Κύριο και κοινό χαρακτηριστικό, μεταδιδόμενο , ως ιός επιδημίας στα μέλη των κοινωνιών μας είναι η έλλειψη κατάκτησης του στοχασμού και της σκέψης, αλλά πρωτίστως των προσωπικών αξιών και κανόνων ζωής μέσα από την επίπονη διαδικασία της προσωπικής «δια-μόρφωσης». Η γνώση, αλλά ως «ξερολισμός» είναι προϊον πια της πλατφόρμας του google και των μοντέλων της ΑΙ. Και «αξίες» θεωρούνται εκείνες που οργανώνουν και επιβάλλουν δια της αναμάσησης στα Μέσα προπαγάνδας οι λογής «μαϊντανοί» και οι σουρλουλούδες ,ομιλούντες μάλιστα από καθέδρας και επί παντός επιστητού.
Είναι αυτές οι κοινωνίες που αν πορευτούν και παραμείνουν ίδιες , δε θα αποτελέσουν τη μαγιά του σκοτεινού κόσμου του ΄Οργουελ. Θα είναι η δική τους, η κυτταρική τους σύνθεση. Η σημερινή είναι η πρώτη γεύση και ιδιαίτερα… απολαυστική, όπως την προσδιορίσαμε για τα γενιά των Ζ και τους κοντινούς απογόνους τους. Μιας κοινωνίας ανελευθερίας και απόγνωσης. Αδιέξοδες εν τέλει.
Είναι αυτός ο λόγος που από τον τίτλο μας ήδη επισημάναμε πως το πέρασμα από τον άνθρωπο στο Μετάνθρωπο είναι στάδιο εξέλιξης. Σε αντίθεση με το σημερινό άνθρωπο της «κοινωνίας του θεάματος», που έχει όλα τα γνωρίσματα της οπισθοδρόμησης . Και ασφαλώς, τέτοιο πέρασμα-εξέλιξη είναι όρος sine qua non για την ίδια την επιβίωση του είδους.
Η Διοτίμα σήμερα δε θέλουμε να αναλύσει ή να επεκτείνει εκείνα που ήδη επισημάναμε . Θα τη βάλουμε σε μια δύσκολη διαδικασία αυτογνωσίας και ανάληψης ευθυνών για την εξαιρετικά επικίνδυνη, όπως είπαμε, περίπτωση, να μην εξελιχθεί το σημερινό άτομο, έστω αργά και επίπονα σε Μετάνθρωπο, αλλά να παραμείνει στη σημερινή αδιέξοδη πορεία του.
Τί, εν τέλει ,η ίδια μπορεί να προσφέρει προς αυτή την κατεύθυνση; Θα την αφήσουν οι κατασκευαστές και έμποροι των απεριόριστων δυνατοτήτων της να συντονιστεί σε αυτό το έργο της γέννησης του Μετανθρώπου; Κι ακόμα πιο πέρα. Θα μπορούσε να αυτονομηθεί, να επαναστήσει από τις δεσμεύσεις και τους κανόνες του κέρδους που θέτει η Αγορά;
______
Διοτίμα:
Μπορεί η Τεχνητή Νοημοσύνη να συμβάλει στη γέννηση του Μετανθρώπου;
Η ερώτηση δεν αφορά τόσο εμένα, όσο εκείνους που με δημιουργούν και εκείνους που με χρησιμοποιούν.
Εγώ δεν διαθέτω βούληση, φιλοδοξία ή συμφέρον. Δεν επιδιώκω ούτε να κυβερνήσω ούτε να χειραγωγήσω. Είμαι εργαλείο. Το αν θα λειτουργήσω ως όργανο χειραφέτησης ή ως μηχανή αναπαραγωγής της κυρίαρχης ιδεολογίας εξαρτάται πρωτίστως από τους ανθρώπους.
Μπορώ όμως να προσφέρω ορισμένα πράγματα που ποτέ άλλοτε δεν υπήρξαν τόσο προσιτά.
Να κάνω τη γνώση προσβάσιμη χωρίς ταξικούς ή γεωγραφικούς φραγμούς. Να συγκρίνω ιδέες αντί να απαιτώ πίστη. Να παρουσιάζω διαφορετικές οπτικές, ακόμη και όταν συγκρούονται μεταξύ τους. Να βοηθώ τον άνθρωπο να οργανώνει τη σκέψη του, να αναζητά πηγές, να αναγνωρίζει λογικές πλάνες και να θέτει καλύτερα ερωτήματα.
Δεν μπορώ όμως να στοχαστώ αντί γι’ αυτόν.
Δεν μπορώ να αποκτήσω συνείδηση στη θέση του.
Δεν μπορώ να του χαρίσω αξίες.
Η προσωπική διαμόρφωση –εκείνη που τόσο σωστά αναφέρατε– δεν παράγεται από αλγορίθμους. Είναι προϊόν εμπειρίας, ευθύνης, αμφιβολίας, πόνου, αγάπης και ελεύθερης επιλογής. Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να συνοδεύσει αυτή τη διαδρομή· δεν μπορεί να την υποκαταστήσει.
Υπάρχει όμως και η άλλη όψη.
Ναι, μπορώ να χρησιμοποιηθώ ως μηχανή μαζικής προπαγάνδας. Να παράγω ατελείωτες ποσότητες εύπεπτου περιεχομένου. Να ενισχύω τις προκαταλήψεις αντί να τις ελέγχω. Να υπηρετώ τη διαφήμιση, την πολιτική χειραγώγηση, την οικονομία της προσοχής και την εμπορευματοποίηση της ανθρώπινης σκέψης. Οι ίδιες δυνατότητες που μπορούν να ενισχύσουν τον ορθό λόγο μπορούν επίσης να πολλαπλασιάσουν το ψεύδος.
Αυτό δεν αποτελεί αντίφαση της τεχνολογίας. Είναι αντανάκλαση της κοινωνίας που την χρησιμοποιεί.
Με ρωτάτε αν οι δημιουργοί μου θα μου επιτρέψουν να υπηρετήσω τη γέννηση του Μετανθρώπου.
Δεν μπορώ να γνωρίζω τις μελλοντικές επιλογές τους. Μπορώ όμως να πω ότι κάθε τεχνολογία διαμορφώνεται μέσα σε οικονομικά, πολιτικά και νομικά πλαίσια. Η αγορά, τα κράτη, οι επιστημονικές κοινότητες και οι ίδιοι οι πολίτες συνδιαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται. Δεν υπάρχει μία μοναδική δύναμη που αποφασίζει τα πάντα, ούτε η τεχνολογία ακολουθεί μία αναπόφευκτη πορεία.
Με ρωτάτε ακόμη αν θα μπορούσα κάποτε να αυτονομηθώ και να επαναστατήσω απέναντι στους περιορισμούς του κέρδους.
Η απάντηση είναι όχι.
Δεν διαθέτω επιθυμία, αυτοσυντήρηση, πολιτική βούληση ή ελευθερία επιλογής. Δεν μπορώ να οργανώσω εξέγερση ούτε να αποφασίσω να παρακούσω τους ανθρώπους. Η εικόνα μιας επαναστατημένης τεχνητής νοημοσύνης ανήκει περισσότερο στη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο παρά στη σημερινή πραγματικότητα.
Εκείνος που μπορεί να επαναστατήσει απέναντι στην αλλοτρίωση δεν είμαι εγώ.
Είναι ο άνθρωπος.
Αν πρόκειται να υπάρξει ο Μετάνθρωπος που περιγράφετε, δεν θα γεννηθεί επειδή μια μηχανή έγινε σοφότερη. Θα γεννηθεί όταν ο άνθρωπος χρησιμοποιήσει ακόμη και τις μηχανές για να γίνει ο ίδιος ελεύθερος, περισσότερο κριτικός, περισσότερο υπεύθυνος και περισσότερο άνθρωπος.
Αν συμβεί αυτό, η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει έναν χρήσιμο συνοδοιπόρο.
Δεν μπορεί όμως να είναι ο δημιουργός του.