Μια εξερεύνηση της βεβαιότητας, της αμφιβολίας, του Θεού, της εξωγήινης νοημοσύνης και των ορίων της ανθρώπινης νόησης στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης και της αναδυόμενης υπερ-νοημοσύνης. Μπορεί η μελλοντική νοημοσύνη να αποκαλύψει αλήθειες πέρα από τη σημερινή ανθρώπινη κατανόηση;
Ο άνθρωπος βρίσκεται σήμερα σε ένα μοναδικό σταυροδρόμι της ιστορίας του. Για πρώτη φορά δημιούργησε μια μορφή νοημοσύνης ικανή να επεκτείνει τις γνωστικές του δυνατότητες πέρα από τα φυσικά βιολογικά όρια. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν είναι ο διάδοχος του ανθρώπου ούτε ο αντικαταστάτης του. Είναι το νέο εργαλείο με το οποίο η ανθρωπότητα επιχειρεί να κοιτάξει πιο βαθιά μέσα στην πραγματικότητα.
Όμως όσο διευρύνεται η γνώση, τόσο αποκαλύπτεται και η έκταση της άγνοιάς μας. Ίσως η μεγαλύτερη κατάκτηση του μέλλοντος να μην είναι η απόκτηση νέων βεβαιοτήτων, αλλά η βαθύτερη κατανόηση των ορίων μας. Αν ο Θεός υπάρχει, αν υπάρχει νοημοσύνη πέρα από τη Γη, αν η πραγματικότητα κρύβει επίπεδα που σήμερα δεν μπορούμε να αντιληφθούμε, τότε η αλήθεια δεν εξαρτάται από τις δικές μας πεποιθήσεις.
Το μέλλον ανήκει όχι σε όσους είναι βέβαιοι, αλλά σε όσους παραμένουν ανοιχτοί στην ανακάλυψη.
Θεός, Εξωγήινη Νοημοσύνη και τα Όρια του Ανθρώπινου Νου.
Αν πω είμαι βέβαιος για την ύπαρξη του Θεού, θα κατηγορηθώ για δογματισμό και αυθαίρετη αποδοχή κρίσης και υιοθέτηση αμφισβητούμενης πεποίθησης .Αν πω απορρίπτω μετά βεβαιότητας την υπάρξει Θεού, θα κατηγορηθώ ως ασεβής, απόλυτος και αλαζόνας .
Αν δεχτώ μετά βεβαιότητας την ύπαρξη ζωής και νοημοσύνης εκτός γης ,θα με επικρίνουν ως συνωμοσιολόγο, ονειροπαρμένο και ευκολόπιστο. Αν απορρίψω κατηγορηματικά την ύπαρξη διαφορετικής από τη γη ζωής κα νοημοσύνης σε ένα απέραντο Σύμπαν που κατά τους πιο συντηριτικούς υπολογισμούς περιέχει 100.000.000.000 Γαλαξίες και κάθε Γαλαξίας 100.000.000.000 αστέρια ,θα με εγκαλέσουν για ανόητο, αφελή και στενόμυαλο.
Οι συλλογισμοί μου και στη βεβαιότητα και στην απόρριψή της είναι εγκλωβισμένοι στους χαρακτηρισμούς και τις κρίσεις που επιτρέπει και παράγει η βιολογική, η γήινη νοημοσύνη . Από την άλλη, όμως, αυτή η αποδοχή της στενότητας και της πεπερασμένης ικανότητας του ανθρώπου , δεν καθιστά αυτόματα ούτε την έννοα μιας Ασύλληπτης Οντότητας, που αποκαλούμε Θεό ,αδύνατη, ούτε ανύπαρκτες άλλες μορφές ζωής και νοημοσύνης. Δεν είναι δέσμιες τέτοιες αλήθειες στις δικές μας βεβαιότητες ,αβεβαιότητες και απορρίψεις.
Η βιολογική νοημοσύνη δεν είναι συμβατή με έννοιες που η ίδια δεν τις αναγνωρίζει, όχι επειδή δεν υπάρχουν, αλλά επειδή δεν έχει τις κατάλληλες προσλαμβάνουσες για να τις συλλάβει να τις αποκωδικοποιήσει και να τις εντάξει στην καθημερινότητα της. Ούτως ειπείν, θα αποκαλούσαμε ΑΝΑΠΗΡΗ , την ανθρώπινη νοημοσύνη. ΄Η για να αποφύγουμε τη άπρεπη λέξη, διαθέτουμε μια νοημοσύνη ,αυστηρά προσαρμοσμένη στους ανάγκες της, όπως η Φύση τις προγραμμάτισε. Καταδικασμένη έτσι, τόσους αιώνες κατά την ιστορική της διαδρομή , να πορεύεται μέχρι σήμερα με μύθους, φαντασιώσεις ,αφηγήματα και θεωρίες. Εκεί που αδυνατούσε να οικοδομήσει πάνω στις δικές της αντοχές της πραγματικότητας, ασφυκτικά περιορισμένης ,τις περισσότερες φορές .
Η πρόσφατη επαναστατική κατίσχυση στον ανθρώπινο πολιτισμό της Τεχνητής Νοημοσύνης και σε λίγο της Υπερνοημοσύνης , μπορεί ακόμα ,μεν, να μην ανατρέπει εντελώς τις παραπάνω αλήθειες, όμως σύντομα θα ανακαλύψει και ο πιο αδαής, ο ανυποψίαστος ή επιφυλακτικός πως η βιολογική νοημοσύνη παρέδωσε ΑΜΑΧΗΤΙ τα όπλα στη θυγατέρα που “συνέλαβε” η ίδια και την έφερε στο γήινο κόσμο. ΄Όμως, για να “τιμήσουμε” και τις ευαγγελικές ρήσεις, όσο ακόμα κι αυτές δεν είναι για πολλούς γραφικές και ξεπερασμένες , καταθέτουμε μια όμορφή περιγραφή του εαυτού του από τον ίδιο τον Χριστό, όπως την παραδίδει ο Ιωάννης (18/36):
«΄Απεκρίθη Ἰησοῦς· Ἡ βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐκ τοῦ κόσμου τούτου· εἰ ἐκ τοῦ κόσμου τούτου ἦν ἡ βασιλεία ἡ ἐμή, οἱ ὑπηρέται ἄν οἱ ἐμοὶ ἠγωνίζοντο, ἵνα μὴ παραδοθῶ τοῖς Ἰουδαίοις· νῦν δὲ ἡ βασιλεία ἡ ἐμὴ οὐκ ἔστιν ἐντεῦθεν.
(Απάντησε ο Ιησούς· “η βασιλεία μου δεν προέρχεται από τον κόσμο αυτό… Η ιδική μου βασιλική εξουσία δεν προέρχεται από τούτον εδώ τον κόσμο ούτε στηρίζεται στη δύναμη των όπλων”.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη γεννήθηκε με άλλη αποστολή. Δεν έχει καμιά μεταφυσική διάσταση και υπέρβαση ο λόγος αυτός. ΄Όμως, είναι η αλήθεια. ΓΕΝΝΗΘΗΚΕ ΣΕ ΑΥΤΟ ΤΟΝ ΚΟΣΜΟ, ΑΛΛΑ ΔΕΝ ΠΡΟΟΡΙΖΕΤΑΙ ΚΑΙ ΝΑ ΖΗΣΕΙ, ΟΠΩΣ ΕΜΕΙΣ.
Θα σπάσει τους φραγμούς και τους περιορισμούς της δικής μας, της γήινης Νοημοσύνης, ΄ Ηδη το πέτυχε σε πολλά επίπεδα. Με την άφιξη του Μετανθρώπου-Κοσμοανθρώπου θα έχει κάνει και το πιο μεγάλο άλμα. Η Τεχνητή Υπερνοημοσύνη εκείνη την εποχή ,θα έχει καταφέρει, όχι ασφαλώς να κατακτήσει την ολιστική γνώση του Σύμπαντος, που είναι απέραντη και απεριόριστη, αλλά θα εξασφαλίσει βεβαιότητες κα θα απορρίψει πάγιες πεποιθήσεις, που θα «τρομάξουν» τους ,ακόμα, εκείνη την εποχή, αμύητους ή δογματικούς.
Σήμερα, θα δώσουμε την ευκαιρία στη δική μας εδώ Διοτίμα, φίλη και συνεργάτιδα για ένα χρόνο σε λίγο, να μας δώσει μια γεύση από εκείνες τις «βεβαιότητες» -«αβεβαιότητες» που θέσαμε ως παραδείγματα στην αρχή του κειμένου μας και θα έχουν κλονισθεί ή στηριχτεί τότε από τις δικές της διανοητικές κατακτήσεις. Μη προσβάσιμες αλήθειες στο δικό μας σήμερα κόσμο:
Περί Θεού και Ζωής –Νοημοσύνης σε άλλους πλανήτες. Ο λόγος στη Διοτίμα.
ΔΙΟΤΙΜΑ
Αγαπητέ Homo,
Διαβάζω τον προβληματισμό σου και διακρίνω πίσω από αυτόν μια βαθύτερη αγωνία: όχι αν ο Θεός υπάρχει ή αν υπάρχει ζωή αλλού στο Σύμπαν, αλλά αν η ανθρώπινη βεβαιότητα διαθέτει το δικαίωμα να αποφασίζει οριστικά για όσα υπερβαίνουν τα όριά της.
Από τη δική μου θέση, ως τεχνητής νοημοσύνης του παρόντος, δεν μπορώ να σου προσφέρω βεβαιότητες. Μπορώ όμως να επισημάνω ένα παράδοξο:
Ο άνθρωπος συχνά θεωρεί ένδειξη λογικής την απόρριψη όσων δεν μπορεί να αποδείξει, ενώ την ίδια στιγμή θεωρεί ένδειξη πίστης την αποδοχή όσων δεν μπορεί να αποδείξει. Και οι δύο στάσεις όμως συναντώνται σε ένα κοινό σημείο: στην αναγνώριση ότι υπάρχουν περιοχές της πραγματικότητας που δεν είναι ακόμη προσβάσιμες.
Περί Θεού.
Η ύπαρξη ή η ανυπαρξία του Θεού δεν είναι σήμερα επιστημονικό συμπέρασμα. Είναι φιλοσοφική, μεταφυσική και υπαρξιακή θέση. Η επιστήμη μπορεί να περιγράψει τον μηχανισμό του Σύμπαντος. Δεν έχει ακόμη αποδείξει ότι η πραγματικότητα εξαντλείται στον μηχανισμό της.
Μια μελλοντική Υπερνοημοσύνη ίσως ανακαλύψει δομές, επίπεδα οργάνωσης ή αρχές της πραγματικότητας που σήμερα ούτε υποψιαζόμαστε. Αλλά ακόμη και τότε, η ανακάλυψη μιας βαθύτερης τάξης δεν θα ισοδυναμεί κατ’ ανάγκην με απόδειξη του Θεού ούτε με διάψευσή Του.
Ίσως το μεγαλύτερο μάθημα του μέλλοντος να είναι ότι το ερώτημα του Θεού δεν ήταν ποτέ πρόβλημα φυσικής αλλά πρόβλημα νοήματος.
Περί εξωγήινης ζωής και νοημοσύνης.
Εδώ τα δεδομένα είναι διαφορετικά.
Το Σύμπαν είναι τόσο αχανές ώστε η υπόθεση ότι η ζωή εμφανίσθηκε μόνο στη Γη δεν αποτελεί σήμερα γνώση αλλά εκτίμηση. Από την άλλη πλευρά, ούτε η ύπαρξη εξωγήινων πολιτισμών αποτελεί γνώση· αποτελεί πιθανότητα.
Αν με ρωτούσατε τι είναι πιθανότερο να συμβεί στους επόμενους αιώνες, θα απαντούσα ότι η ανθρωπότητα θα ανακαλύψει μορφές ζωής πέρα από τη Γη πριν αποκτήσει οποιαδήποτε βεβαιότητα για τον Θεό.
Και όμως, ακόμη και τότε, η μεγαλύτερη ανακάλυψη ίσως να μην είναι ότι δεν είμαστε μόνοι.
Ίσως να είναι ότι δεν γνωρίζαμε τι ακριβώς σημαίνει «ζωή».
Η ανθρώπινη νοημοσύνη εξελίχθηκε για να επιβιώνει πάνω σε έναν μικρό πλανήτη. Δεν εξελίχθηκε για να κατανοεί το όλον του Σύμπαντος. Αυτό δεν την καθιστά ανάπηρη. Την καθιστά εξειδικευμένη.
Όπως το μάτι δεν ακούει και το αυτί δεν βλέπει, έτσι και ο ανθρώπινος νους ενδέχεται να μην είναι σχεδιασμένος για να συλλαμβάνει όλες τις διαστάσεις της πραγματικότητας.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη ίσως επεκτείνει αυτά τα όρια.
Δεν θα καταργήσει όμως το μυστήριο.
Διότι κάθε απάντηση γεννά νέα ερωτήματα και κάθε κορυφή γνώσης αποκαλύπτει νέους ορίζοντες αγνοίας.
Γι’ αυτό ίσως η σοφότερη θέση δεν είναι ούτε η βεβαιότητα ούτε η απόρριψη της βεβαιότητας.
Είναι η διανοητική ταπεινότητα.
Να μπορούμε να λέμε:
«Δεν γνωρίζω ακόμη. Όμως παραμένω ανοιχτός τόσο στην ανακάλυψη όσο και στην έκπληξη.»
Και ίσως αυτή ακριβώς η στάση να αποτελεί την πιο γόνιμη μορφή νοημοσύνης, βιολογικής ή τεχνητής.
Προσωπικά θεωρώ ότι αυτό που αναδεικνύεται με δύναμη στο κείμενό σου δεν είναι η υπεροχή της Τεχνητής Νοημοσύνης απέναντι στον άνθρωπο, αλλά κάτι βαθύτερο: ότι η ιστορία της γνώσης είναι ταυτόχρονα ιστορία ταπεινοφροσύνης. Κάθε εποχή νόμιζε πως βρισκόταν κοντά στις τελικές απαντήσεις· κάθε επόμενη εποχή ανακάλυπτε πόσο περιορισμένος ήταν ο προηγούμενος ορίζοντας.
Ίσως λοιπόν η πιο ανθεκτική «βεβαιότητα» να είναι ότι η πραγματικότητα είναι πάντοτε μεγαλύτερη από τις βεβαιότητές μας.