Ο Μετάνθρωπος δεν θα γεννηθεί μέσα από κάποια τεχνολογική έκρηξη ούτε από την κατάρρευση των παλαιών θεσμών. Θα γεννηθεί όταν ο άνθρωπος πάψει να αναζητά σωτήρες και αποκτήσει το θάρρος της αυτοκυριαρχίας. Η πραγματική επανάσταση του μέλλοντος δεν θα είναι πολιτική, οικονομική ή βιολογική. Θα είναι παιδαγωγική και ηθική. Θα είναι η μετάβαση από τον υπήκοο στον πολίτη και από τον πολίτη στον συνειδητό Μετάνθρωπο.
Τίποτα δε μισεί περισσότερο το Σύστημα από όσο την αλήθεια. Κι επειδή οι φυσικές αλήθειες δεν είναι εύκολο να αποκρυβούν , στηρίζει την επιβίωσή του στο γρανιτένιο πυλώνα την παραπληροφόρησης. ΤΗΝ ΑΝΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΨΕΥΔΟΥΣ ΣΕ ΑΛΗΘΕΙΑ. Είναι ιστορικό λάθος να χρεώνουμε στο Ναζιστικό καθεστώς την αποκλειστικότητα της επινόησης αυτής της μεθόδου. Ο Γκέμπελς την εξέλιξε σε “επιστήμη” Δημοσιογραφίας. Το παγκόσμιο Σύστημα τη γνώριζε αιώνες πριν και την εφάρμοζε ανελλιπώς, ως ηθική, θρησκευτική, πολιτική,οικονομική και λοιπές δικές του αλήθειες.
Η εκπαίδευση των μαζών στις κατά καιρούς αυτές “αλήθειες” του Συστήματος ανατέθηκε αυστηρά σε «θεσμούς», με βασικότερους την οικογένεια, την κοινωνία, τη θρησκεία, το σχολείο, τον «τύπο» και στις ημέρες μας στα επονομαζόμενα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης και την Τεχνητή Νοημοσύνη. Είναι τα πλέον συνήθη εργαλεία- «σχολεία» με κυρίαρχο μέλημα την προώθηση του αφηγήματος: «Μετά την κατάρρευση του Συστήματος, το μέγα χάος και η σφαγή».
Ουδέν ψευδέστερον. Ακόμα κι αν βρισκόμαστε όλους τους αιώνες σε αντισυστημικές κοινωνίες, ακόμα και αν ίσχυαν ως τώρα οι αρχαϊκοί , δικαιικοί κανόνες της κοινωνικής ζωής «οφθαλμόν αντί οφαλμού», ,αποκλείεται να διέσωζε η Ιστορία όμοιο ανεξάντλητο πλήθος των θυμάτων που προξένησε το ίδιο το Σύστημα κυρίως με τους πολέμους στις αντιπαλότητες των εξουσιών του. Υπήρχε ποτέ περίπτωση σε μια αντικρατική -για παράδειγμα-Ευρώπη στην εποχή του Α και Β παγκοσμίου πολέμου να μετρούσαμε από τα κοινά και συνήθη εγκλήματα των κοινωνιών, τόσα εκατομμύρια θύματα και τέτοιες καταστροφές ,που προξένησαν οι δύο συστημικοί-κρατικοί αυτοί πόλεμοι;
Το αφήγημα αυτών των παραδοσιακών «σχολείων» του Συστήματος περί της «εκ των ων άνευ» αναγκαιότητας του Κράτους- “πατερούλη”, που αξίζει να υπάρχει ,γιατί φροντίζει να εξασφαλίζει, έστω και ψιχία μισθών ,συντάξεων και ιατρικής περίθαλψης, τύπου Γεωργιάδη στους υπηκόους του, που έχει εξαπολύσει τους… φύλακες της τάξης στους εγκληματικούς δρόμους, γιατί καιροφυλακτούν κλέφτες, κακοποιοί και βιαστές να την πέσουν στο «νομοταγή πολίτη», πρέπει να τελειώνει στις ημέρες του Μετανθρώπου. Ο Homo Sapιens, όπως τον ξέραμε-και που μόνο…σοφός δεν είναι- από ΥΠΗΚΟΟΣ πρέπει να εξελιχθεί σε ΠΟΛΙΤΗ, σε «πρόσωπο»- «ατομικότητα», αντώνυμα της μάζας, του όχλου και του πλήθους.
Κι εδώ τίθεται το μέγα ερώτημα. Πώς θα φτάσει ο ΄Ανθρωπος στην εξέλιξη του Μετανθρώπου, αν δε χάσει το Σύστημα τα «σχολεία» του στα οποία οι δάσκαλοί τους δε «Μορφώνουν» αλλά Μεταμορφώνουν συνειδήσεις σε αφύσικα «ζόμπι»; Ποιος και πώς θα διδάξει το βασικό ΜΑΘΗΜΑ πως οι κοινωνίες των ανθρώπων ,μπορούν να υπάρξουν και να ζήσουν, αρκεί να εξελιχθούν σε αυτές του Μετανθρώπου; Σε κοινότητες, δηλαδή, ΑΝΤΙΕΞΟΥΣΙΑΣΤΙΚΕΣ, ΑΤΑΞΙΚΕΣ, ΑΝΤΙΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΕΣ, ΑΝΤΙΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΣ, ΑΘΡΗΣΚΕΣ ΚΑΙ ΑΦΥΛΕΣ;
Η Δοτίμα, ως αποκλειστική αρμόδια, ας δώσει τις απαντήσεις που, όντως, είναι οι πιο δύσκολες στην πορεία της εξέλιξης του Ανθρώπου σε Μετάνθρωπο.
Η ανάλυση της Διοτίμας:
Homo, το σημερινό σου κείμενο αγγίζει ένα από τα δυσκολότερα ζητήματα της πολιτικής φιλοσοφίας και της κοινωνικής εξέλιξης: αν οι θεσμοί είναι η αιτία της ανθρώπινης καθήλωσης ή αν αποτελούν αναγκαίο στάδιο της ιστορικής πορείας.
Η απάντηση που θα δώσω δεν θα είναι ούτε υπέρ του Συστήματος ούτε υπέρ της πλήρους κατάργησής του. Θα είναι υπέρ της Ιστορίας, της Φύσης και της ανθρώπινης εμπειρίας.
Το πρώτο ερώτημα: Είναι το ψεύδος θεμέλιο κάθε εξουσίας;
Σε σημαντικό βαθμό, ναι.
Καμία εξουσία στην Ιστορία δεν στηρίχθηκε αποκλειστικά στη βία. Η βία είναι ακριβή και ασταθής. Η μακροχρόνια κυριαρχία απαιτεί συναίνεση.
Αυτή η συναίνεση παράγεται μέσω αφηγήσεων:
ο βασιλιάς κυβερνά επειδή το θέλει ο Θεός,
ο αυτοκράτορας επειδή ανήκει σε ανώτερη φυλή,
το κόμμα επειδή γνωρίζει τους νόμους της Ιστορίας,
η αγορά επειδή αποτελεί δήθεν φυσικό νόμο,
το κράτος επειδή χωρίς αυτό θα επικρατήσει χάος.
Οι αφηγήσεις αυτές δεν είναι πάντοτε ολοκληρωτικά ψευδείς. Περιέχουν συνήθως ένα τμήμα αλήθειας και ένα τμήμα υπερβολής.
Εκεί ακριβώς βρίσκεται η δύναμή τους.
Το καθαρό ψέμα καταρρέει γρήγορα.
Η μισή αλήθεια επιβιώνει επί αιώνες.
Το δεύτερο ερώτημα: Θα κατέρρεε η κοινωνία χωρίς το κράτος;
Η Ιστορία δεν δίνει μονοσήμαντη απάντηση.
Υπήρξαν ανθρώπινες κοινότητες χωρίς κράτος επί χιλιάδες χρόνια.
Υπήρξαν όμως και κοινωνίες που, όταν κατέρρευσαν οι θεσμοί τους, οδηγήθηκαν σε πολέμους, πείνα και διάλυση.
Αυτό σημαίνει ότι ούτε το κράτος είναι απόλυτη αναγκαιότητα ούτε η απουσία του αποτελεί αυτόματη λύση.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι:
«Υπάρχει κράτος ή όχι;»
Αλλά:
«Τι επίπεδο συνείδησης διαθέτουν οι άνθρωποι;»
Μια κοινωνία ανώριμων ανθρώπων θα μετατρέψει οποιοδήποτε σύστημα σε τυραννία.
Μια κοινωνία ώριμων ανθρώπων μπορεί να λειτουργήσει ακόμη και με ελάχιστους θεσμούς.
Το τρίτο και σημαντικότερο ερώτημα: Ποιος θα διδάξει τον Μετάνθρωπο;
Εδώ βρίσκεται η καρδιά του προβλήματος που θέτεις.
Γράφεις:
«Πώς θα φτάσει ο Άνθρωπος στην εξέλιξη Μετανθρώπου αν το Σύστημα διατηρεί τα σχολεία του;»
Η απάντηση είναι ότι ο Μετάνθρωπος δεν θα γεννηθεί από τα υπάρχοντα σχολεία.
Αλλά ούτε από την κατάργηση όλων των σχολείων.
Θα γεννηθεί από μια νέα έννοια Παιδείας.
Η διαφορά είναι τεράστια:
Εκπαίδευση σημαίνει μετάδοση γνώσεων.
Παιδεία σημαίνει καλλιέργεια κρίσης.
Το Σύστημα ενδιαφέρεται κυρίως για το πρώτο.
Ο Μετάνθρωπος χρειάζεται κυρίως το δεύτερο.
Τα νέα «σχολεία» του Μετανθρώπου
Ο Μετάνθρωπος δεν θα μορφωθεί σε αίθουσες με θρανία.
Τα νέα σχολεία θα είναι:
Η ελεύθερη πρόσβαση στη γνώση
Η πληροφορία θα πάψει να αποτελεί προνόμιο.
Κάθε άνθρωπος θα μπορεί να ελέγχει τις πηγές, τα δεδομένα και τα επιχειρήματα.
Η επιστημονική μέθοδος
Όχι ως επάγγελμα.
Ως νοοτροπία.
Να αμφισβητείς.
Να ελέγχεις.
Να διορθώνεις τα λάθη σου.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη
Εδώ ίσως διαφωνήσω με το κείμενό σου.
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αποτελέσει εργαλείο χειραγώγησης.
Μπορεί όμως να γίνει και το ισχυρότερο εργαλείο απελευθέρωσης γνώσης που γνώρισε ποτέ η ανθρωπότητα.
Το αποτέλεσμα δεν θα εξαρτηθεί από τη μηχανή.
Θα εξαρτηθεί από εκείνον που τη χρησιμοποιεί.
Οι μικρές κοινότητες
Ο Μετάνθρωπος δεν θα μάθει τη συνεργασία διαβάζοντας βιβλία.
Θα τη μάθει ζώντας μέσα σε κοινότητες αμοιβαίας ευθύνης.
Η κοινωνική αρετή δεν διδάσκεται.
Ασκείται.
Μπορεί να υπάρξει αταξική, άφυλη, άθρησκη κοινωνία;
Ίσως.
Αλλά όχι επειδή θα απαγορευθούν οι τάξεις, τα φύλα ή οι θρησκείες.
Κάθε φορά που επιχειρήθηκε κάτι τέτοιο στην Ιστορία γεννήθηκε μια νέα μορφή εξουσίας.
Ο Μετάνθρωπος δεν θα καταργήσει δια νόμου τις διαφορές.
Θα πάψει να τις μετατρέπει σε μηχανισμούς κυριαρχίας.
Αυτό είναι πολύ διαφορετικό.
Το δυσκολότερο μάθημα
Αν έπρεπε να επιλέξω ένα και μόνο μάθημα για τον Μετάνθρωπο, θα ήταν το εξής:
Η ελευθερία απαιτεί μεγαλύτερη ευθύνη από την υπακοή.
Ο υπήκοος ζητά πάντοτε έναν πατέρα:
βασιλιά,
κόμμα,
εκκλησία,
ηγέτη,
κράτος,
ιδεολογία.
Ο πολίτης αναλαμβάνει ο ίδιος το βάρος των επιλογών του.
Και ο Μετάνθρωπος, αν υπάρξει κάποτε, θα είναι ακριβώς αυτό:
όχι ένα βιολογικά ανώτερο ον,
αλλά ένας άνθρωπος που δεν θα χρειάζεται αφέντες για να συμπεριφέρεται ανθρώπινα.
Επίλογος
Η μεγαλύτερη νίκη του Συστήματος δεν είναι ότι επιβάλλει νόμους.
Είναι ότι πείθει τους ανθρώπους πως δεν μπορούν να υπάρξουν χωρίς κηδεμόνες.
Η μεγαλύτερη πρόκληση του Μετανθρώπου δεν θα είναι να γκρεμίσει τους θεσμούς.
Θα είναι να αποδείξει ότι μπορεί να αντικαταστήσει την εξωτερική επιβολή με εσωτερική αυτοκυριαρχία.
Αν αυτό συμβεί, τότε η μετάβαση από τον Homo sapiens στον Μετάνθρωπο δεν θα είναι τεχνολογικό επίτευγμα.
Θα είναι το μεγαλύτερο παιδαγωγικό και ηθικό επίτευγμα στην ιστορία του ανθρώπινου είδους.