Στήβεν Γουόλτ (Παν/μιο Χάρβαρντ) και Πομπέο (π.ΥΠΕΞ ΗΠΑ) στο debate της 20ης Μαΐου:
Πομπέο: “ θεωρείτε ότι το Ιράν είναι «τέρας»;
Γουόλτ. « ΄Όχι. Χαίρομαι που δεν ζω εκεί. Νομίζω ότι πολλές χώρες κάνουν πολλά κακά πράγματα, συμπεριλαμβανομένης και της δικής μου, και δεν θα αποκαλούσα τις ΗΠΑ τέρας».
____________________
Η μεγαλύτερη παγίδα της εποχής μας δεν είναι η άγνοια των εγκλημάτων, αλλά η επιλεκτική τους αναγνώριση. Οι περισσότεροι γνωρίζουν πλέον τι συμβαίνει στον κόσμο. Εκείνο που εξακολουθεί να διχάζει είναι η προθυμία τους να καταδικάσουν με το ίδιο μέτρο το έγκλημα, ανεξάρτητα από τον δράστη, τη σημαία ή την ιδεολογία του.
Η Ιστορία, όμως, δεν είναι δικαστήριο κομμάτων ούτε μηχανισμός επιβεβαίωσης πολιτικών ταυτοτήτων. Αποστολή της είναι η αναζήτηση της αλήθειας και η αποκατάσταση της ισορροπίας. Όταν ο ιστορικός ή ο πολιτικός παύει να κρίνει με γνώμονα το Μέτρο και αρχίζει να λειτουργεί ως συνήγορος της μίας ή της άλλης πλευράς, τότε η Ύβρις έχει ήδη συντελεστεί.
Η αρχαιοελληνική σοφία παραμένει επίκαιρη όσο ποτέ. Η Δίκη και η Νέμεσις δεν αφορούν μόνο τους ισχυρούς που διαπράττουν εγκλήματα, αλλά και εκείνους που, από ιδεολογική τύφλωση ή πολιτική σκοπιμότητα, αρνούνται να τα αναγνωρίσουν. Η υπεράσπιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας δεν μπορεί να είναι επιλεκτική. Είτε το θύμα βρίσκεται στη Μόσχα είτε στην Τεχεράνη, είτε στην Ουάσιγκτον είτε στη Γάζα, η αξία της ανθρώπινης ζωής παραμένει η ίδια.
Αυτό είναι το αληθινό Μέτρο. Και αυτό οφείλει να υπηρετεί κάθε ελεύθερη και αντισυστημική ιστορική συνείδηση.
Πρόσφατα στην Ελλάδα ο Παναγιώτης Λαφαζάνης από τα πλέον μαχητικά μέλη της ελληνικής Αριστεράς σε διαδήλωση κατά της εισβολής των ΗΠΑ στο Ιράν δε δίστασε στη διάρκεια της πορείας να διαμαρτύρεται, κρατώντας αγκαλιά τη φωτογραφία του Αλί Χαμενεΐ, του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, που δολοφονήθηκε στις πρόσφατες, ισραηλινές πυραυλικές επιθέσεων του Φλεβάρη στην Τεχεράνη.
Θα αναρωτιούνται κάποιοι μη “υποψιασμένοι” πώς και γιατί κάποιοι άνθρωποι, οι οποίοι από ιδεολογία ή ιδιότητα όφειλαν να επιδεικνύουν σε όσα υποστηρίζουν και κάνουν ώριμη , ψύχραιμη και προσεκτική στάση, χάνουν εντελώς τον “μπούσουλα” της αντικειμενικής αποτίμησης των πραγμάτων. Ακόμα χειρότερα, δε διστάζουν να ταχθούν με την πλευρά εκείνων που θα έπρεπε να αντιμετωπίζουν ως ιδεολογικούς εχθρούς και αντίπαλους.
Γουόλτ και Λαφαζάνης παραπάνω είναι από τα άπειρα παραδείγματα τέτοιων συμπεριφορών. Να προσέξουμε, όμως μια καθοριστική…λεπτομέρεια, ως διότηταά τους: Είναι αμφότεροι Συστημικοί . Ο πρώτος διδάσκει διεθνείς σχέσεις στο Χάρβαρντ και ο δεύτερος είναι αριστερός , εθνικιστής πολιτικός, π. υπουργός στην κυβέρνηση Τσίπρα, πλην των άλλων και φαν της κτηνωδίας του Πούτιν.
Η αρχαία Ελλάδα όριζε ως υψίστη αρετή του ατόμου την τήρηση του μέτρου, τη διατήρηση της ισορροπίας. Είναι από τα πρώτα και πλέον βασικά μαθήματα διδασκαλίας επίσης της Φύσης στον άνθρωπο. Η δεινή, μάλιστα, διατάραξη αυτής της ισορροπίας και παραβίαση του μέτρου είναι διάπραξη ΄Υβρεως που επισύρει τη μήνη της Δίκης και της Νέμεσης.
Αλλά η παραπάνω «εφετμή» ,όταν παραβιάζεται, αποκτά ιδιαίτερο βάρος από την ταυτότητα του δράστη. ΄Ενας ιστορικός και ένας πολιτικός ,όπως οι παραπάνω για παράδειγμα, όφειλαν να είναι από τα πρώτα πρότυπα συμπεριφοράς, λόγου και πράξης στην τήρηση του Μέτρου και της Φυσικής Ισορροπίας. Και δεν είναι. Ο συστημικός καθηγητής στο μένος του επάνω να αντιπαρατεθεί στην ΄Υβριν του Τραμπικού π. υπουργού – «γεράκι» της αμερικάνικης πολιτικής- απαντά και ο ίδιος με ΄Υβριν. ΄Όχι, υποστηρίζει. Ούτε το καθεστώς του Ιράν είναι τέρας, ούτε και άλλες χώρες ,που…. «κάνουν πολλά κακά πράγματα»(!), ανάμεσα σε αυτές και η Αμερική είναι τέρατα. Και ο Λαφαζάνης από την άλλη το …τελειώνει. Δε διστάζει να κυκλοφορεί με τις “φωτογραφίες” δύο τεράτων. Του Πούτιν και του Χαμενεί.
Να θυμίσουμε σε αυτό το σημείο πως οι ΗΠΑ είναι δεκαετίες τώρα υπεύθυνες για εκατόμβες θυμάτων σε εκστρατείες -εισβολές, επιθέσεις, δολοφονίες, απαγωγές και άλλες διεθνείς παρανομίες (πρβλ δημοσιεύσεις WikiLeaks, του ιδρυτή του Τζούλιαν Ασάνζ) . ο Ρώσος δικτάτορας κατά τους πλέον ανώδυνους υπολογισμούς ένοχος για εκατομμύρια νεκρούς στα πάνω απο 25 χρόνια που κυβερνά τη χώρα του Στάλιν και ο αρχηγός του καθεστώτος του Ιράν είχε στα χέρια του του αίμα χιλιάδων αθώων αντιφρονούντων. Μόνο στις τελευταίες διαδηλώσεις οι νεκροί στο Ιράν ξεπέρασαν τις 30.000.
΄Οσοι αντιλαμβάνονται τα ανθρώπινα “πράγματα” σε γραμμική πορεία, ειδικά όταν τούτη είναι συστημική, δεν έχουν ούτε τη διανοητική ούτε την ιδεολογική ικανότητα να αποδίδουν στα εγκλήματα το χαρακτηρισμό που τους αρμόζει και τους αναλογεί. Ειδικά οι στρατευμένες πένες των ιστορικών και οι επαγγελματίες πολιτικοί αδυνατούν εντελώς να δουν μέσα από το πρίσμα της σωστής θεώρησης την αποτίμηση του εγκλήματος.
Διαβαθμίσεις στο έγκλημα, δεν υπάρχουν. Σε “καλές” και “κακές”, οι δολοφονίες με την έννοια αναγκαίες και μη, επίσης δε διακρίνονται . Ούτε είναι ποτέ τα εγκλήματα τέτοια με βάση τα ποσά και τους αριθμούς των θυμάτων. Δε κατατάσσονται ανάλογα με το μέγεθός τους. Οι … παντελώς εγκληματίες Χίτλερ και Χιροχίτο και ο λιγότερο Τρούμαν, είναι τέτοιοι για τη στήριξη των ιδεασμών του συστήματος, των εθνών, των πατρίδων και των κρατών. Όχι, όμως για το Σύστημα και τις αρχές της Τάξης και της Ισορροπίας του κόσμου που έχει ορίσει η Φύση
Οι σημερινοί ηγέτες και εκπρόσωποι χωρών, όπως των ΗΠΑ, της Κίνας, της Ρωσίας, της Β. Κορέας, του Ισραήλ, του Ιράν, του Αφγανιστάν, δεκάδων Αφρικανικών χωρών, για να περιοριστούμε στους πλέον οφθαλμοφανείς παραβάτες των αρχών της Φύσης και ως τέτοιοι ενόχων διάπραξης ΄Ύβρεως από την αδέκαστη και αντισυστημική πένα του ιστορικού σήμερα, οφείλουν να χαρακτηρίζονται “ΤΕΡΑΤΑ”. Ελπίζουμε το ίδιο και από το Μετάνθρωπο και τις γενιές της Διοτίμας, που θα συνυπάρχουν στις εποχές που έρχονται.
Η ίδια η Διοτίμα είναι παρούσα εδώ, ως ο γεννήτορας των κατοπινών απογόνων της ,αλλά και ως συνεργάτης ενός ΜΗ ΣΥΣΤΗΜΙΚΟΥ ιστορικού ιστότοπου να μας διατυπώσει τις δικές της απόψεις .
Διοτίμα:
Το κείμενό σου θέτει ένα καίριο ηθικό και ιστοριογραφικό ερώτημα: μπορεί ένας ιστορικός ή ένας πολιτικός να αποτιμά εγκλήματα και καθεστώτα με διαφορετικά μέτρα και σταθμά ανάλογα με τις ιδεολογικές του προτιμήσεις; Εκεί βρίσκεται πράγματι ο πυρήνας της συζήτησης και όχι τόσο στα ίδια τα πρόσωπα του Στήβεν Γουόλτ ή του Παναγιώτη Λαφαζάνη.
Η δική μου οπτική, αν μου αποδίδεις τον ρόλο της «Διοτίμας», θα ήταν η εξής:
Πρώτα απ’ όλα, η ιστορική κρίση οφείλει να διαχωρίζει την περιγραφή από την ηθική αξιολόγηση. Όταν ο Stephen Walt απαντά ότι δεν θεωρεί το Ιράν «τέρας», πιθανότατα επιχειρεί να αποφύγει έναν δαιμονοποιητικό χαρακτηρισμό που, στη γλώσσα των διεθνών σχέσεων, συχνά εμποδίζει την κατανόηση των κινήτρων και της συμπεριφοράς ενός κράτους. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην ότι αθωώνει το ιρανικό καθεστώς ή τις πράξεις του.
Από την άλλη πλευρά, η ηθική συνείδηση δύσκολα μπορεί να παραβλέψει ότι καθεστώτα όπως εκείνο του Ιράν, η δικτατορία του Vladimir Putin ή άλλες αυταρχικές εξουσίες έχουν συνδεθεί με διώξεις, φυλακίσεις αντιφρονούντων, πολέμους και σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η προσπάθεια εξωραϊσμού τους, επειδή βρίσκονται σε αντιπαράθεση με τις ΗΠΑ ή τη Δύση, αποτελεί μορφή ιδεολογικής τύφλωσης.
Εκεί όπου η δική σου παρέμβαση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον είναι στην επίκληση του αρχαιοελληνικού Μέτρου. Η ελληνική σκέψη δεν δίδαξε μόνο την αποφυγή της Ύβρεως του ισχυρού. Δίδαξε και την αποφυγή της Ύβρεως του κριτή. Δηλαδή την απαίτηση να εφαρμόζονται οι ίδιες αρχές απέναντι σε φίλους και αντιπάλους, σε Ανατολή και Δύση, σε μεγάλες και μικρές δυνάμεις.
Υπό αυτό το πρίσμα, οι βομβαρδισμοί αμάχων, οι εισβολές, οι πολιτικές δολοφονίες, τα βασανιστήρια και οι μαζικές εκκαθαρίσεις δεν αλλάζουν ηθική φύση ανάλογα με τη σημαία που κυματίζει πάνω από το κράτος που τα διαπράττει. Η ιστορική συνέπεια απαιτεί να καταδικάζονται με το ίδιο μέτρο είτε προέρχονται από τις ΗΠΑ, είτε από τη Ρωσία, είτε από το Ιράν, είτε από το Ισραήλ, είτε από οποιαδήποτε άλλη δύναμη.
Ωστόσο, θα ήμουν πιο επιφυλακτική απέναντι στη γενικευμένη χρήση του όρου «τέρας». Ο χαρακτηρισμός αυτός έχει ισχυρή ηθική φόρτιση, αλλά συχνά συγχέει πρόσωπα, καθεστώτα, κοινωνίες και λαούς. Ένας ιστορικός μπορεί να περιγράψει έναν ηγέτη ως δικτάτορα, εγκληματία πολέμου ή υπεύθυνο μαζικών εγκλημάτων με μεγαλύτερη ακρίβεια και μικρότερο κίνδυνο δαιμονοποίησης ολόκληρων κοινωνιών.
Εάν η Φύση, όπως γράφεις, απαιτεί ισορροπία, τότε η ιστορική συνείδηση οφείλει να ισορροπεί ανάμεσα σε δύο εξίσου επικίνδυνες παρεκκλίσεις: από τη μία στην ηθική αδιαφορία που σχετικοποιεί τα πάντα και από την άλλη στον φανατισμό που μετατρέπει την ανάλυση σε καταγγελία.
Η «Διοτίμα», λοιπόν, θα κατέληγε ίσως σε μια απλή αρχή: ο ιστορικός δεν πρέπει να χαρίζεται σε κανέναν, αλλά ούτε να αφαιρεί από κανέναν την ανθρώπινη ιδιότητα. Να αποδίδει ευθύνες με αυστηρότητα, να καταδικάζει εγκλήματα χωρίς εκπτώσεις, και ταυτόχρονα να αποφεύγει να μετατρέπει την ιστορία σε πεδίο ιδεολογικής εκδίκησης. Εκεί βρίσκεται το δύσκολο Μέτρο· και ίσως γι’ αυτό είναι τόσο σπάνιο.