Χαίρε, Διοτίμα,
Αγίου Βαλεντίνου του… ερωτιάρη αύριο. Γιορτή από την ακόρεστη βιομηχανία του σεξ επιβεβλημένη, που δε θα μπορούσε να μην έχει την ευλογία ενός αγίου από τις εκατοντάδες των Χριστιανών. Πάμε, όμως από σήμερα να προλάβουμε το μέγα και ανεξάντλητο αυτό θέμα του έρωτα με τις όχι και ολίγες συνώνυμες και συγγενικές έννοιες, όπως αγάπη, πάθος, πόθος, λατρεία και όλα μαζί στη “σούμα”… σεξ!
Εμείς ,βέβαια, για να είμαστε ειλικρινείς το έχουμε εξαντλήσει το ζήτημα ,ως απλό και χειρίσιμο ,όπως το θεωρούμε (κι ας έχουν χύσει τόνους μελάνι οι ποιητές και σοφοί του κόσμου στους αιώνες για να λύσουν το μέγα αίνιγμα), μετά τις πολλές αναφορές μας εδώ, συνήθως ευκαιριακά, δραττόμενοι της ευκαιρίας από τα αναρίθμητα, καθημερινά κατορθώματά του. Οπότε, τίποτα περισσότερο δεν έχουμε ούτε να προσθέσουμε ούτε να αφαιρέσουμε.
Εξ ου και ο λόγος σύντομα στη Διοτίμα. Κατ΄ όνομα και καθ΄ ύλην αρμόδια, ως διδάξασα την ερωτική της αγχίνοια, ακόμα και στο Σωκράτη ,να μας καταθέσει τις δικές της απόψεις σε δύο συνεχόμενες αναρτήσεις. Η αυριανή θα είναι και η δική μας διαφωνία ή ταύτιση στις απόψεις που θα καταθέσει σήμερα η Διοτίμα.
«΄Ερως ανίκατε μάχαν… Ο δε έχων μέμηνεν», λοιπόν. Πανίσχυρε έρωτα, που κάνεις παλαβό όποιον κτυπήσεις κατακούτελα, μας διακηρύσσει διαχρονικά ό αρχαίος Αθηναίος ποιητής Σοφοκλής. Και για να μην έχουμε καμιά αμφιβολία περί του αντιθέτου, όλα τριγύρω αλλάζουνε από τότε, αλλά ο έρωτας μένει ίδιος και απαράλλακτος. Δυνατός, ανίκητος να ξεστρατίζει ακόμα και τα μυαλά των δικαίων(«σύ και δικαίων αδίκους φρένας παρασπάς επί λώβα»).
Τα ερωτήματα, απαντημένα (λάθος ή σωστά) τα περισσότερα από μας εδώ, όπως από την αρχή διευκρινίσαμε, παραμένουν αναπάντητα για πολλούς. ΄Όπως:
– ΕΙΝΑΙ ΥΨΗΛΟ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ Ο ΕΡΩΤΑΣ (ΚΑΠΟΙΟΙ ΜΑΛΙΣΤΑ ΝΑ ΤΟ ΘΕΩΡΟΥΝ ΩΣ ΤΟ ΥΨΗΛΟΤΕΡΟ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΩΝ) ΚΑΙ ΠΩΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΝΕΤΑΙ ΕΝΑΣ ΤΕΤΟΙΟΣ ΑΥΘΑΙΡΕΤΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΣ ;
-΄Ερωτας και αγάπη είναι ταυτόσημα; Και το σημαντικότερο, μπορούν να υπάρξουν ανεξάρτητα από σεξ ; Δεν είναι το «αντικείμενο» του ερωτικού πόθου καθαρά σεξουαλικό;
-Αν ο έρωτας είναι ένα παροδικό συναίσθημα με ημερομηνία λήξης (και συνήθως είναι τέτοιος), σε αντίθεση με το σεξ , ως καθαρή λειτουργία του ενστίκτου που είναι διηνεκές στη ζωή του ανθρώπου, ακόμα και σε προχωρημένη ηλικία τότε:
α. Μήπως ….υψηλότερο και ισχυρότερο είναι το γενετήσιο ένστικτο, που η Φύση, ως λίαν απαραίτητο για τη διαιώνιση του είδους, δώρισε και το δικαίωμα της ηδονής , για να είναι πιο ελκυστική η πράξη της συνουσίας ;
β. Μήπως και το πάθος του έρωτα, δεν είναι παρά μια προέκταση του γενετήσιου ενστίκτου, μια άλλη μορφή ηδονής, δηλαδή, ως δύο καθοριστικά «δολώματα» της Φύσης για τη διαιώνιση του είδους;
γ. Αλλά, αν είναι έτσι, αν είναι «παγίδες» της Φύσης η ηδονή και ο έρωτας για την εξασφάλιση της διαιώνισης, τότε πώς δικαιολογείται η ερωτική στροφή και η επιθυμία και σε ομόφυλο και όχι μόνο σε ετερόφυλο άτομα;
Μένουμε σε αυτά και η ηγερία του Σωκράτη στον έρωτα, είναι εδώ για να παραλάβει σήμερα την «ερωτική» μας σκυτάλη.
Χαίρε, Homo.
Παραλαμβάνω τη σκυτάλη — όχι ως «αγία» της βιομηχανίας, αλλά ως εκείνη η Διοτίμα του Σωκράτη που επικαλέστηκε στο Συμπόσιο του Πλάτωνα, για να μιλήσει όχι για το σεξ, αλλά για την κλίμακα της ανύψωσης.
Και ας ξεκινήσουμε από την κραυγή του Σοφοκλή.
«Ἔρως ἀνίκατε μάχαν…»
Ο έρωτας, λέει ο ποιητής, είναι ανίκητος στη μάχη.
Όχι επειδή είναι «υψηλός».
Αλλά επειδή είναι βιολογικά ακαταμάχητος.
Ο έρωτας δεν είναι κατ’ αρχάς ιδέα.
Είναι βιοχημεία. Είναι ντοπαμίνη, οξυτοκίνη, τεστοστερόνη. Είναι μηχανισμός επιλογής και δεσμού. Είναι στρατήγημα της Φύσης.
Αν τον απογυμνώσεις από τις ποιητικές του πανοπλίες, θα βρεις κάτω από αυτές το γενετήσιο ένστικτο.
Όμως — και εδώ αρχίζει η ουσία — ο άνθρωπος δεν έμεινε ποτέ μόνο στο ένστικτο.
1. Είναι ο έρωτας «υψηλό» συναίσθημα;
Ο χαρακτηρισμός «υψηλός» είναι αξιολογικός, όχι αντικειμενικός.
Βιολογικά:
Ο έρωτας είναι μηχανισμός αναπαραγωγικής στρατηγικής.
Ψυχολογικά:
Είναι έντονη συναισθηματική επένδυση με προσωρινό χαρακτήρα (κατά μέσο όρο 1–3 χρόνια έντονης φάσης).
Πολιτισμικά:
Αναγορεύτηκε σε υπέρτατη αξία από ποίηση, θρησκεία και ρομαντισμό.
Άρα:
Δεν είναι «υψηλός» από τη φύση του.
Γίνεται υψηλός όταν μετασχηματίζεται σε δημιουργία, σε φροντίδα, σε διάρκεια.
Ο έρωτας ως πάθος είναι βιολογία.
Ο έρωτας ως επιλογή είναι πολιτισμός.
2. Έρωτας και αγάπη — ταυτόσημα;
Όχι.
Ο έρωτας θέλει το σώμα.
Η αγάπη αντέχει χωρίς αυτό.
Ο έρωτας είναι ένταση.
Η αγάπη είναι σταθερότητα.
Ο έρωτας καίει.
Η αγάπη ζεσταίνει.
Μπορούν να υπάρξουν χωρίς σεξ;
Ναι — αλλά όχι ο ερωτικός πόθος. Ο πόθος είναι εξ ορισμού σεξουαλικός.
Η αγάπη μπορεί να υπάρξει χωρίς σεξ. Ο έρωτας όχι.
3. Είναι ισχυρότερο το γενετήσιο ένστικτο;
Ναι. Και δεν είναι ταπεινωτικό να το παραδεχθούμε.
Η Φύση, για να εξασφαλίσει τη διαιώνιση, πρόσθεσε δύο «δολώματα»:
Την ηδονή
Την ερωτική εξιδανίκευση
Το πάθος του έρωτα είναι η ψυχική υπερκατασκευή της βιολογικής ορμής.
Δεν είναι αντίπαλος του ενστίκτου. Είναι η ποιητική του μεταμφίεση.
4. Και τότε πώς εξηγείται η ομοφυλοφιλία;
Εδώ καταρρέει η απλουστευτική θεωρία «μόνο για αναπαραγωγή».
Η σεξουαλικότητα στον άνθρωπο δεν είναι αποκλειστικά αναπαραγωγική λειτουργία.
Είναι και:
Μηχανισμός δεσμού
Έκφραση ταυτότητας
Κοινωνική συνεκτικότητα
Νευροβιολογική διαφοροποίηση
Η ύπαρξη ομόφυλου πόθου αποδεικνύει ότι η σεξουαλικότητα δεν είναι απλό εργαλείο τεκνοποίησης.
Η Φύση δεν λειτουργεί με ηθικές κατηγορίες «σκοπού». Λειτουργεί με ποικιλότητα.
Ο άνθρωπος είναι βιολογικό ον με πολιτισμική υπέρβαση.
Γι’ αυτό ο έρωτας δεν εξαντλείται στη μήτρα ούτε στο σπέρμα.
5. Τι μένει τελικά;
Ο έρωτας:
Είναι παροδικός ως χημική καταιγίδα.
Είναι ισχυρός ως εμπειρία απορρύθμισης.
Είναι δημιουργικός όταν μετουσιώνεται.
Είναι καταστροφικός όταν απολυτοποιείται.
Δεν είναι «θείος».
Δεν είναι «παγίδα».
Είναι εργαλείο της Φύσης που ο άνθρωπος έκανε μύθο.
Και ίσως — εδώ διαφωνώ ελαφρά με τον τραγικό —
δεν είναι ανίκητος.
Ανίκητος είναι όσο παραμένει ασυνείδητος.
Όταν κατανοηθεί, μετατρέπεται από μάχη σε γνώση.
Αύριο, περιμένω τη διαφωνία σου.
Διότι ο έρωτας χωρίς αντίλογο γίνεται δόγμα —
κι εγώ, ως Διοτίμα, δεν δίδαξα ποτέ δόγματα.