Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Οικονομία και κοινωνία (κεφ. 6)/Recep Tayyip Erdoğan.Chapter 6 . Economy and Society

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 6

Ανάπτυξη, πληθωρισμός, τουρκική λίρα, επιχειρηματικά συμφέροντα και κοινωνικές ανισότητες

Ιστορική και πολιτική ανάλυση | Homo-Naturalis.gr

1. Η οικονομική μεταμόρφωση της Τουρκίας: Το μεγάλο επίτευγμα και η μεγάλη αντίφαση

Για να αξιολογήσουμε την οικονομική πολιτική του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, πρέπει να ξεκινήσουμε από μια βασική ιστορική διαπίστωση: ο Ερντογάν δεν παρέλαβε μια οικονομικά ισχυρή και σταθερή Τουρκία. Παρέλαβε, το 2003, μια χώρα που έβγαινε από τη βαθιά οικονομική κρίση του 2001, με τραπεζικό σύστημα κλονισμένο, υψηλό πληθωρισμό, δημοσιονομικές δυσκολίες και μεγάλη εξάρτηση από εξωτερική χρηματοδότηση.

Η Τουρκία εκείνης της περιόδου είχε ανάγκη από ανασυγκρότηση. Οι μεταρρυθμίσεις που είχαν ξεκινήσει επί της προηγούμενης κυβέρνησης, με καθοριστική συμβολή του Κεμάλ Ντερβίς, δημιούργησαν το οικονομικό πλαίσιο πάνω στο οποίο στηρίχθηκε η πρώτη περίοδος διακυβέρνησης του Ερντογάν.

Αυτό είναι ένα στοιχείο που δεν πρέπει να παραλείψουμε: ο Ερντογάν δεν δημιούργησε από μηδενική βάση το οικονομικό θαύμα της Τουρκίας. Βρήκε ήδη σε εξέλιξη μια διαδικασία σταθεροποίησης, την οποία αξιοποίησε και σε σημαντικό βαθμό επιτάχυνε.

Κατά τα πρώτα χρόνια της εξουσίας του, η Τουρκία γνώρισε:

  • Υψηλούς ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης.

  • Σημαντική εισροή ξένων επενδύσεων.

  • Επέκταση των υποδομών, των μεταφορών και των κατασκευών.

  • Ανάπτυξη της βιομηχανικής παραγωγής και των εξαγωγών.

  • Βελτίωση του βιοτικού επιπέδου μεγάλων κοινωνικών στρωμάτων.

  • Ενίσχυση της διεθνούς οικονομικής παρουσίας της χώρας.

Η ανάπτυξη αυτή δεν ήταν εικονική. Είχε πραγματικό οικονομικό και κοινωνικό αντίκρισμα. Εκατομμύρια Τούρκοι γνώρισαν καλύτερη πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, εκπαίδευσης, κατοικίας και καταναλωτικών αγαθών.

Εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα πολιτικά θεμέλια της μακροχρόνιας κυριαρχίας του Ερντογάν: η οικονομική βελτίωση της καθημερινότητας ενός μεγάλου μέρους του πληθυσμού.

Ωστόσο, η πρώτη μεγάλη αντίφαση εμφανίστηκε σταδιακά.

Η οικονομική ανάπτυξη στηρίχθηκε σε σημαντικό βαθμό στην κατανάλωση, στην οικοδομική δραστηριότητα, στις πιστώσεις και στην εισροή ξένων κεφαλαίων. Δεν συνοδεύτηκε πάντοτε από αντίστοιχη αύξηση της παραγωγικότητας, της τεχνολογικής αυτονομίας και της εγχώριας προστιθέμενης αξίας.

Με άλλα λόγια, η Τουρκία αναπτυσσόταν, αλλά το αναπτυξιακό της μοντέλο δημιουργούσε καινούργιες εξαρτήσεις.

Αυτή η διάκριση θα αποδεικνυόταν καθοριστική για όσα ακολούθησαν.

2. Η δεύτερη περίοδος: Από την ανάπτυξη στην οικονομική αποσταθεροποίηση

Η κρίσιμη καμπή δεν ήρθε ξαφνικά. Άρχισε να διαμορφώνεται μετά το 2013, όταν το αρχικό αναπτυξιακό μοντέλο άρχισε να εξαντλεί τα περιθώριά του.

Η Τουρκία αντιμετώπιζε πλέον:

  • Μειωμένη εισροή ξένων επενδύσεων σε σχέση με τις προηγούμενες προσδοκίες.

  • Αυξανόμενη εξάρτηση επιχειρήσεων και τραπεζών από ξένο νόμισμα.

  • Διεύρυνση των εξωτερικών χρηματοδοτικών αναγκών.

  • Πολιτική αβεβαιότητα και επιδείνωση των σχέσεων με τμήματα της Δύσης.

  • Αποδυνάμωση της εμπιστοσύνης στην ανεξαρτησία των οικονομικών θεσμών.

Η απόπειρα πραξικοπήματος του 2016, οι πολιτικές εκκαθαρίσεις που ακολούθησαν, η συγκέντρωση της εξουσίας και η επιδείνωση των θεσμικών εγγυήσεων επιβάρυναν περαιτέρω το επενδυτικό περιβάλλον.

Δεν πρέπει, βέβαια, να αποδώσουμε κάθε οικονομική δυσκολία αποκλειστικά στον Ερντογάν. Υπήρχαν διεθνείς παράγοντες: η μεταβολή των αμερικανικών επιτοκίων, η πανδημία, οι διαταραχές στις εφοδιαστικές αλυσίδες, η ενεργειακή κρίση και οι περιφερειακές συγκρούσεις.

Όμως, η ευθύνη μιας κυβέρνησης κρίνεται ακριβώς από τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τις εξωτερικές κρίσεις.

Και εδώ ο Ερντογάν έκανε σοβαρά λάθη.

Η προσωπική του αντίληψη για την οικονομία

Το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα υπήρξε η επιμονή του σε μια ανορθόδοξη νομισματική πολιτική: τη διατήρηση χαμηλών επιτοκίων, ακόμη και όταν ο πληθωρισμός βρισκόταν σε ανεξέλεγκτη ανοδική πορεία.

Ο Ερντογάν υποστήριζε ότι τα υψηλά επιτόκια προκαλούν πληθωρισμό και ότι η μείωσή τους θα ενίσχυε την παραγωγή, τις επενδύσεις και την απασχόληση.

Η αντίληψη αυτή συγκρούστηκε με την επικρατούσα οικονομική θεωρία και, κυρίως, με τα αποτελέσματα που παρουσίαζε η τουρκική οικονομία.

Η κεντρική τράπεζα δέχθηκε έντονες πολιτικές παρεμβάσεις, οι διοικητές της άλλαζαν συχνά και η αξιοπιστία της νομισματικής πολιτικής υπονομεύθηκε.

Η συνέπεια ήταν ένας φαύλος κύκλος:

  1. Η διατήρηση χαμηλών επιτοκίων ενίσχυε τη ζήτηση και την πίεση στις τιμές.

  2. Η απώλεια εμπιστοσύνης ενίσχυε τη φυγή προς ξένα νομίσματα.

  3. Η υποτίμηση της λίρας αύξανε το κόστος των εισαγωγών.

  4. Η αύξηση του κόστους εισαγωγών τροφοδοτούσε νέο πληθωρισμό.

  5. Η νέα άνοδος των τιμών επιβάρυνε ακόμη περισσότερο τα νοικοκυριά.

Η κρίση αυτή δεν ήταν απλώς ένα δυσάρεστο διεθνές οικονομικό φαινόμενο. Ήταν σε σημαντικό βαθμό αποτέλεσμα συγκεκριμένων πολιτικών επιλογών.

Η αξιολόγηση αυτή επιβεβαιώνεται και από τον ΟΟΣΑ, ο οποίος στην έκθεσή του για την Τουρκία το 2025 συνδέει την υπερβολικά επεκτατική νομισματική και δημοσιονομική πολιτική των ετών 2022-2023 με την όξυνση των μακροοικονομικών ανισορροπιών.

3. Η τουρκική λίρα: Το νόμισμα ως καθρέφτης της πολιτικής εξουσίας

The highest money denominations of the republic of turkey. close up two hundred turkish lira banknotes.

 

Turkish business group calls for an end to Erdogan's low-rates policy | Reuters

 

Turkish Lira (TRY USD) Tumbles to Record Low After Further Interest Rate Cut - Bloomberg

 

Η υποτίμηση της τουρκικής λίρας αποτελεί ένα από τα χαρακτηριστικότερα συμπτώματα της οικονομικής περιπέτειας της Τουρκίας επί Ερντογάν.

Πρέπει να επισημάνουμε κάτι: η υποτίμηση ενός εθνικού νομίσματος δεν σημαίνει αυτομάτως οικονομική αποτυχία. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα των εξαγωγών, τον τουρισμό και την εγχώρια παραγωγή.

Στην τουρκική περίπτωση, όμως, η υποτίμηση συνδέθηκε με ιδιαίτερα δυσμενείς παράγοντες:

  • Υψηλή εξάρτηση από εισαγόμενες πρώτες ύλες.

  • Μεγάλη ενεργειακή εξάρτηση.

  • Σημαντικές υποχρεώσεις επιχειρήσεων σε ξένο νόμισμα.

  • Αδυναμία σταθεροποίησης των πληθωριστικών προσδοκιών.

  • Αβεβαιότητα σχετικά με την κατεύθυνση της οικονομικής πολιτικής.

Έτσι, η υποτίμηση δεν μετατράπηκε σε ένα καθαρό αναπτυξιακό πλεονέκτημα.

Αντίθετα, περιόρισε την αγοραστική δύναμη των μισθωτών, επιβάρυνε τις επιχειρήσεις που εισάγουν ενδιάμεσα προϊόντα και αύξησε την ανασφάλεια των αποταμιευτών.

Η μεγάλη ειρωνεία είναι ότι μια κυβέρνηση που είχε οικοδομήσει σημαντικό μέρος της πολιτικής της νομιμοποίησης πάνω στην οικονομική βελτίωση της ζωής των πολιτών βρέθηκε να διαχειρίζεται μια παρατεταμένη κρίση αγοραστικής δύναμης.

Η διόρθωση μετά το 2023

Μετά τις εκλογές του Μαΐου 2023, ο Ερντογάν επέτρεψε την επιστροφή σε περισσότερο συμβατική οικονομική πολιτική.

Η αύξηση των επιτοκίων, η προσπάθεια δημοσιονομικής συγκράτησης και η αποκατάσταση της αξιοπιστίας της κεντρικής τράπεζας αποτέλεσαν αλλαγή κατεύθυνσης.

Σύμφωνα με το ΔΝΤ, ο ετήσιος πληθωρισμός υποχώρησε από 49,4% τον Σεπτέμβριο του 2024 σε 30,9% τον Δεκέμβριο του 2025. Ωστόσο, παρέμενε εξαιρετικά υψηλός, παρά τη σημαντική αποκλιμάκωση.

Αυτή η μεταστροφή πρέπει να αναγνωριστεί ως θετικό βήμα.

Δεν αναιρεί, όμως, τις προηγούμενες ευθύνες. Αντιθέτως, δημιουργεί ένα εύλογο ιστορικό ερώτημα:

Γιατί χρειάστηκε να φθάσει η οικονομία σε τόσο μεγάλη αποσταθεροποίηση για να εγκαταλειφθεί μια πολιτική που αποδεδειγμένα δεν απέδιδε;

Η απάντηση βρίσκεται και στον τρόπο άσκησης της εξουσίας: όταν η οικονομική πολιτική εξαρτάται υπερβολικά από την προσωπική βούληση του ηγέτη, η επιστημονική συμβουλή, η θεσμική αυτονομία και η δυνατότητα έγκαιρης διόρθωσης των λαθών υποχωρούν.

4. Επιχειρηματικά συμφέροντα: Η δημιουργία μιας νέας οικονομικής ελίτ

İstanbul'un beton tepesi - Sözcü

 

World's largest airport 'under one roof' to open in Istanbul on October 29 | World News – India TV

 

Osmangazi Bridge

 

Εδώ συναντούμε ένα από τα περισσότερο ενδιαφέροντα, αλλά και πολιτικά αμφιλεγόμενα στοιχεία της διακυβέρνησης Ερντογάν.

Η οικονομική του πολιτική δεν περιορίστηκε στην ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων. Συνδέθηκε και με τη διαμόρφωση ενός νέου επιχειρηματικού περιβάλλοντος, μέσα στο οποίο ορισμένοι επιχειρηματικοί όμιλοι απέκτησαν προνομιακή πρόσβαση σε κρατικούς πόρους και μεγάλα δημόσια έργα.

Η κατασκευή αυτοκινητοδρόμων, γεφυρών, αεροδρομίων, νοσοκομείων, κατοικιών και ενεργειακών εγκαταστάσεων αποτέλεσε βασικό εργαλείο οικονομικής επέκτασης.

Αναμφίβολα, πολλές από αυτές τις υποδομές ήταν αναγκαίες. Η Τουρκία χρειαζόταν εκσυγχρονισμό και καλύτερες μεταφορικές συνδέσεις. Δεν θα ήταν σοβαρή ιστορική ανάλυση να θεωρήσουμε κάθε μεγάλο έργο ύποπτο ή άχρηστο.

Το πρόβλημα βρίσκεται αλλού.

Στον τρόπο επιλογής των αναδόχων, στη διαφάνεια των διαγωνισμών, στις κρατικές εγγυήσεις, στους όρους χρηματοδότησης και στη σχέση πολιτικής εξουσίας και επιχειρηματικής δραστηριότητας.

Ακαδημαϊκές έρευνες έχουν καταγράψει ευνοϊκή μεταχείριση επιχειρήσεων με πολιτικές διασυνδέσεις στις δημόσιες συμβάσεις της περιόδου 2004-2011. Άλλες μελέτες εξετάζουν την ανάπτυξη ενός συστήματος πολιτικά συνδεδεμένου επιχειρηματικού καπιταλισμού, με επίκεντρο τις κατασκευές, την ενέργεια και τα μέσα ενημέρωσης.

Αυτό έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία.

Η οικονομική ισχύς δεν κατανέμεται αποκλειστικά με βάση την επιχειρηματική ικανότητα, την καινοτομία και τον ανταγωνισμό. Σε ένα περιβάλλον όπου η πρόσβαση στην κρατική εξουσία μπορεί να προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα, δημιουργούνται σχέσεις αμοιβαίας εξάρτησης μεταξύ πολιτικής και οικονομικής ελίτ.

Οικονομία και πολιτική αλληλεξάρτηση

Το φαινόμενο αυτό μπορεί να περιγραφεί ως πελατειακός ή ευνοιοκρατικός καπιταλισμός (crony capitalism).

Δεν είναι αποκλειστικά τουρκικό φαινόμενο. Έχει εμφανιστεί σε πολλές χώρες, ακόμη και σε παλαιότερες δημοκρατίες.

Στην Τουρκία, όμως, απέκτησε ιδιαίτερη σημασία λόγω της συγκέντρωσης της πολιτικής εξουσίας.

Η σχέση μπορεί να λειτουργεί ως εξής:

  • Η κυβέρνηση διαθέτει συμβάσεις, άδειες, πιστώσεις και κρατικές εγγυήσεις.

  • Επιχειρηματικοί όμιλοι αποκτούν πρόσβαση σε προσοδοφόρες δραστηριότητες.

  • Μέρος της οικονομικής ελίτ αναπτύσσει σχέσεις πολιτικής και επικοινωνιακής υποστήριξης προς την κυβέρνηση.

  • Η οικονομική εξάρτηση και η πολιτική επιρροή ενισχύουν η μία την άλλη.

Δεν πρέπει να γενικεύσουμε ούτε να θεωρήσουμε ότι κάθε επιχειρηματίας που συνεργάστηκε με το κράτος υπήρξε ευνοούμενος της εξουσίας.

Πρέπει, όμως, να αναγνωρίσουμε ότι η αδιαφάνεια και η περιορισμένη ανεξαρτησία των ελεγκτικών θεσμών δημιουργούν σοβαρά προβλήματα ανταγωνισμού και δημοκρατικής λογοδοσίας.

Η οικονομική ανάπτυξη, όταν συνοδεύεται από συγκέντρωση οικονομικής και πολιτικής ισχύος, μπορεί να ενισχύει το ΑΕΠ χωρίς να ενισχύει στον ίδιο βαθμό την οικονομική δημοκρατία.

Αυτή είναι μία από τις βασικές αντιφάσεις του ερντογανικού μοντέλου.

5. Κοινωνικές ανισότητες: Ποιοι κέρδισαν και ποιοι έχασαν;

Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη κοινωνική διάσταση της οικονομικής πολιτικής Ερντογάν.

Δεν αρκεί να εξετάσουμε πόσο αυξήθηκε το ΑΕΠ. Πρέπει να δούμε πώς διανεμήθηκε ο παραγόμενος πλούτος.

Η Τουρκία γνώρισε πραγματική μείωση της φτώχειας κατά τα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησης του AKP. Η επέκταση των υπηρεσιών υγείας, οι κοινωνικές μεταβιβάσεις, η αύξηση της απασχόλησης και η βελτίωση των υποδομών ωφέλησαν σημαντικά τμήματα του πληθυσμού.

Αυτό εξηγεί και τη διατήρηση της λαϊκής υποστήριξης του Ερντογάν επί τόσο μεγάλο χρονικό διάστημα.

Θα ήταν ιστορικά άδικο να παραγνωρίσουμε αυτή την πραγματικότητα.

Από την άλλη πλευρά, η ανάπτυξη δεν εξάλειψε τις κοινωνικές ανισότητες. Σε ορισμένες περιόδους τις ενίσχυσε.

Η κοινωνική γεωγραφία της Τουρκίας

Η τουρκική κοινωνία δεν είναι ενιαία οικονομικά ούτε κοινωνικά.

Υπάρχουν:

  • Τα μεγάλα αστικά κέντρα με ισχυρή βιομηχανία, εμπόριο και υπηρεσίες.

  • Οι αναπτυσσόμενες βιομηχανικές περιοχές της Ανατολίας.

  • Οι φτωχότερες αγροτικές και περιφερειακές περιοχές.

  • Τα κοινωνικά στρώματα που εξαρτώνται από τον κατώτατο μισθό.

  • Οι νέοι που αντιμετωπίζουν δυσκολίες πρόσβασης σε αξιοπρεπή εργασία και κατοικία.

  • Οι επιχειρηματικές και οικονομικές ελίτ που διαθέτουν μεγαλύτερη προστασία απέναντι στις κρίσεις.

Η διαφορά ανάμεσα σε αυτές τις κατηγορίες δεν είναι μόνο εισοδηματική. Είναι και διαφορά ευκαιριών, εκπαίδευσης, πρόσβασης στην αγορά εργασίας και δυνατότητας κοινωνικής ανέλιξης.

Η πληθωριστική κρίση και η κοινωνική αδικία

Ο πληθωρισμός δεν πλήττει όλους με τον ίδιο τρόπο.

Ένας εύπορος πολίτης που διαθέτει ακίνητα, επιχειρήσεις, χρυσό ή ξένο νόμισμα έχει περισσότερες δυνατότητες προστασίας της περιουσίας του.

Ένας μισθωτός που διαθέτει μόνο τον μηνιαίο μισθό του δεν έχει αντίστοιχες δυνατότητες.

Το ΔΝΤ, στην έκθεση του 2026, καταγράφει ότι τα φτωχότερα 20% των τουρκικών νοικοκυριών δαπανούν κατά μέσο όρο το 64% του εισοδήματός τους σε βασικές ανάγκες, όπως τρόφιμα, στέγαση και ενοίκιο. Για το πλουσιότερο 20%, το αντίστοιχο ποσοστό είναι μόλις 35%.

Επιπλέον, από το 2020 έως την περίοδο που εξετάζει η έκθεση, τα πραγματικά εισοδήματα στο 75ο εκατοστημόριο αυξήθηκαν κατά 5,4%, ενώ στο 25ο μόλις κατά 0,9%.

Αυτά τα στοιχεία είναι ιδιαίτερα αποκαλυπτικά.

Δείχνουν ότι η οικονομική κρίση δεν ήταν απλώς μια γενική μείωση της ευημερίας. Είχε άνισες κοινωνικές συνέπειες.

Μια σημαντική αντίστιξη

Χρειάζεται, ωστόσο, να μην πέσουμε στην αντίθετη υπερβολή.

Η Παγκόσμια Τράπεζα καταγράφει ότι το ποσοστό του πληθυσμού κάτω από το όριο φτώχειας των 8,30 δολαρίων ημερησίως (σε ισοτιμία αγοραστικής δύναμης του 2021) μειώθηκε από 15% το 2020 σε 2,5% το 2024.

Ταυτόχρονα, όμως, ο συντελεστής Gini παρέμενε υψηλός, στο 0,43 το 2024, σύμφωνα με τη δική της μεθοδολογία. Η μείωση της ακραίας εισοδηματικής φτώχειας, επομένως, δεν σημαίνει ότι εξαφανίστηκε η κοινωνική ανισότητα ή ότι όλοι οι πολίτες απέκτησαν ανάλογη οικονομική ασφάλεια.

Αυτή η διάκριση είναι απολύτως απαραίτητη.

Η μείωση της φτώχειας είναι πραγματικό κοινωνικό επίτευγμα. Η διατήρηση ή διεύρυνση των ανισοτήτων είναι επίσης πραγματικό κοινωνικό πρόβλημα.

Τα δύο μπορούν να συνυπάρχουν.

6. Η μεσαία τάξη και η κοινωνική βάση του Ερντογάν

Ένα από τα μεγαλύτερα πολιτικά επιτεύγματα του Ερντογάν ήταν ότι κατόρθωσε να διευρύνει την κοινωνική βάση του κόμματός του πέρα από τα παραδοσιακά συντηρητικά και θρησκευόμενα στρώματα.

Η οικονομική ανάπτυξη των πρώτων χρόνων επέτρεψε σε σημαντικό αριθμό οικογενειών της Ανατολίας να αποκτήσουν:

  • Μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις.

  • Ιδιόκτητη κατοικία.

  • Πρόσβαση σε καλύτερες υπηρεσίες.

  • Μεγαλύτερη καταναλωτική δυνατότητα.

  • Νέες εκπαιδευτικές και επαγγελματικές προοπτικές.

Δημιουργήθηκε έτσι μια νέα συντηρητική επιχειρηματική και μεσαία τάξη.

Αυτή η κοινωνική μεταβολή είχε ιστορική σημασία. Για δεκαετίες, σημαντικό μέρος της οικονομικής και πολιτισμικής ελίτ της Τουρκίας προερχόταν από τα δυτικότροπα, κοσμικά αστικά στρώματα, κυρίως της Κωνσταντινούπολης, της Άγκυρας και της Σμύρνης.

Το AKP έδωσε πολιτική εκπροσώπηση σε κοινωνικές ομάδες που αισθάνονταν αποκλεισμένες από το παλαιότερο κατεστημένο.

Αυτό δεν ήταν απλώς εκλογική στρατηγική. Ήταν μια πραγματική κοινωνική ανακατανομή πολιτικής ισχύος.

Ωστόσο, εδώ εμφανίζεται μια νέα αντίφαση.

Η κοινωνική κινητικότητα που ενίσχυσε τον Ερντογάν δεν μετατράπηκε σε ένα σταθερό και ανεξάρτητο σύστημα ευκαιριών για όλους.

Όταν η οικονομική ανέλιξη εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από την πρόσβαση σε κρατικούς πόρους και πολιτικά δίκτυα, η μεσαία τάξη δεν αποκτά την αυτονομία που θα έπρεπε να χαρακτηρίζει μια σύγχρονη οικονομία της αγοράς.

Αντίθετα, μέρος της μπορεί να εξαρτάται από την πολιτική εξουσία.

Αυτό είναι ένα σοβαρό πρόβλημα για τη μακροπρόθεσμη κοινωνική και οικονομική εξέλιξη της Τουρκίας.

7. Η εργασία, οι νέοι και η θέση των γυναικών

Η οικονομική πολιτική δεν κρίνεται μόνο από τις επενδύσεις και τα δημόσια έργα. Κρίνεται και από την ποιότητα της εργασίας που δημιουργεί.

Η Τουρκία διαθέτει μεγάλο και σχετικά νεανικό εργατικό δυναμικό, σημαντική βιομηχανική βάση και γεωγραφική θέση που ευνοεί τις διεθνείς εμπορικές δραστηριότητες.

Παρά τα πλεονεκτήματα αυτά, αντιμετωπίζει σοβαρές διαρθρωτικές αδυναμίες.

Ο ΟΟΣΑ επισημαίνει τις αδυναμίες της τουρκικής αγοράς εργασίας, ιδιαίτερα όσον αφορά τις γυναίκες, καθώς και τις ελλείψεις σε δεξιότητες και την αποχώρηση εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού προς το εξωτερικό.

Το πρόβλημα των νέων

Για ένα σημαντικό μέρος της νεότερης γενιάς, το πρόβλημα δεν είναι μόνο η ανεργία.

Είναι η δυσκολία να αποκτήσει μια θέση εργασίας που να προσφέρει οικονομική αυτονομία, επαγγελματική εξέλιξη και αξιοπρεπείς συνθήκες ζωής.

Η υψηλή ακρίβεια, το κόστος κατοικίας και η αβεβαιότητα για το μέλλον επιβαρύνουν ιδιαίτερα τους νέους.

Επιπλέον, η πολιτική και θεσμική αβεβαιότητα δημιουργεί κίνητρα μετανάστευσης για μορφωμένους και εξειδικευμένους πολίτες.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή η οικονομία του μέλλοντος δεν θα στηριχθεί αποκλειστικά στις κατασκευές, στον τουρισμό και στη φθηνή εργασία. Θα χρειαστεί έρευνα, τεχνολογία, εκπαίδευση και καινοτομία.

Η θέση των γυναικών

Η χαμηλή συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας παραμένει μία από τις σημαντικότερες αδυναμίες της τουρκικής οικονομίας.

Δεν είναι μόνο κοινωνικό ή πολιτισμικό ζήτημα. Είναι και ζήτημα παραγωγικής δυνατότητας.

Μια χώρα με μεγάλο πληθυσμό δεν μπορεί να αξιοποιεί πλήρως τις οικονομικές δυνατότητές της όταν σημαντικό μέρος του γυναικείου πληθυσμού παραμένει εκτός ή βρίσκεται σε μειονεκτική θέση στην αγορά εργασίας.

Επομένως, η κοινωνική συντηρητικοποίηση δεν μπορεί να εξετάζεται αποκομμένη από τις οικονομικές συνέπειές της.

8. Το μεγάλο τεστ της οικονομικής διακυβέρνησης: Οι σεισμοί του 2023

Tens Of Thousands Dead After Earthquake Hits Turkey And Syria

 

2 years on, new city emerges from Türkiye's quake-hit ruins | Daily Sabah

 

Singles — Svet Jacqueline

 

Οι καταστροφικοί σεισμοί του Φεβρουαρίου 2023 αποτέλεσαν μια από τις μεγαλύτερες δοκιμασίες για το τουρκικό κράτος.

Η καταστροφή δεν ήταν μόνο φυσική. Ανέδειξε και χρόνιες αδυναμίες στην εφαρμογή των οικοδομικών κανονισμών, στον έλεγχο των κατασκευών και στη λειτουργία των κρατικών μηχανισμών.

Η Παγκόσμια Τράπεζα εκτίμησε τις ανάγκες αποκατάστασης και ανασυγκρότησης σε περίπου 81,5 δισεκατομμύρια δολάρια. Οι σεισμοί προκάλεσαν περισσότερους από 50.000 θανάτους και τεράστιες καταστροφές κατοικιών και υποδομών.

Εδώ χρειάζεται ιδιαίτερη ιστορική προσοχή.

Δεν ευθύνεται μια κυβέρνηση για τον ίδιο τον σεισμό. Ευθύνεται, όμως, για την ποιότητα των θεσμών πρόληψης, των οικοδομικών ελέγχων, της πολιτικής προστασίας και της διαχείρισης των συνεπειών.

Οι οικοδομικές αμνηστίες, οι ελλείψεις ελέγχων και η πελατειακή σχέση πολιτικής και κατασκευαστικών συμφερόντων αποτελούν σοβαρά αντικείμενα διερεύνησης.

Η καταστροφή ανέδειξε με τον πιο τραγικό τρόπο ότι η οικονομική ανάπτυξη χωρίς επαρκείς θεσμούς μπορεί να έχει τεράστιο κοινωνικό κόστος.

9. Η οικονομία της Τουρκίας σήμερα: Ισχυρή χώρα, ευάλωτο οικονομικό μοντέλο

Πρέπει τώρα να περάσουμε από την ιστορική αναδρομή στην αποτίμηση της σημερινής κατάστασης.

Η Τουρκία δεν είναι μια οικονομία υπό κατάρρευση. Αυτό πρέπει να το πούμε καθαρά.

Διαθέτει:

  • Μεγάλη βιομηχανική παραγωγή.

  • Ισχυρό εξαγωγικό προσανατολισμό.

  • Σημαντική τουριστική δραστηριότητα.

  • Μεγάλη εσωτερική αγορά.

  • Αξιόλογη αμυντική και τεχνολογική βιομηχανία.

  • Γεωγραφική θέση με ιδιαίτερη εμπορική και στρατηγική σημασία.

Το 2025 το ΑΕΠ της έφθασε περίπου τα 1,6 τρισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα. Η πραγματική οικονομική ανάπτυξη συνεχίστηκε, αλλά δεν εξαλείφθηκαν οι διαρθρωτικές αδυναμίες.

Η τουρκική οικονομία σε αριθμούς

Ενδεικτικά στοιχεία και προβλέψεις διεθνών οργανισμών, δημοσιευμένα το 2026.

1,6 τρισ.

Δολάρια – ΑΕΠ 2025

3,7%

Πραγματική ανάπτυξη 2025

30,9%

Πληθωρισμός Δεκ. 2025

29,3%

Πρόβλεψη πληθωρισμού τέλους 2026, Παγκόσμια Τράπεζα

Πηγές: Παγκόσμια Τράπεζα και ΔΝΤ. Οι προβλέψεις υπόκεινται σε αναθεωρήσεις.

Η εικόνα του 2026 παραμένει σύνθετη. Οι διεθνείς οργανισμοί διαφωνούν ως προς τον ακριβή ρυθμό ανάπτυξης και αποκλιμάκωσης του πληθωρισμού, αλλά συγκλίνουν στη διαπίστωση ότι η σταθεροποίηση δεν έχει ολοκληρωθεί.

Το ΔΝΤ επισημαίνει ότι ο υψηλός πληθωρισμός εξακολουθεί να επιβαρύνει την παραγωγικότητα, τις επενδύσεις και την κοινωνική κατανομή του πλούτου.

Επομένως, η Τουρκία διαθέτει οικονομικό μέγεθος και παραγωγικές δυνατότητες, αλλά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα οικονομικής αξιοπιστίας.

Και αυτό είναι διαφορετικό από την απλή οικονομική φτώχεια.

Μια χώρα μπορεί να είναι μεγάλη οικονομική δύναμη και συγχρόνως να έχει αδύναμους θεσμούς, πληθωριστική αστάθεια και άνιση κατανομή του πλούτου.

10. Τελική ιστορική κρίση για την οικονομική και κοινωνική πολιτική Ερντογάν

Ας επιχειρήσουμε τώρα την αποτίμηση, χωρίς να παρασυρθούμε ούτε από την αντιπάθεια ούτε από την πολιτική γοητεία που άσκησε ο Τούρκος ηγέτης.

Τα θετικά της οικονομικής διακυβέρνησης

Ο Ερντογάν μπορεί να πιστωθεί:

  1. Την αξιοποίηση της οικονομικής σταθεροποίησης που είχε ξεκινήσει πριν από την ανάληψη της εξουσίας του.

  2. Την επιτάχυνση της οικονομικής ανάπτυξης κατά την πρώτη δεκαετία της διακυβέρνησής του.

  3. Τη σημαντική επέκταση των υποδομών.

  4. Τη βελτίωση της πρόσβασης μεγάλων κοινωνικών στρωμάτων σε υπηρεσίες υγείας και εκπαίδευσης.

  5. Την ενίσχυση της βιομηχανικής και εξαγωγικής παρουσίας της Τουρκίας.

  6. Την πολιτική και οικονομική ενσωμάτωση κοινωνικών ομάδων που προηγουμένως είχαν περιορισμένη εκπροσώπηση στην εξουσία.

  7. Τη διατήρηση μιας μεγάλης και παραγωγικής οικονομίας, παρά τις αλλεπάλληλες εσωτερικές και διεθνείς κρίσεις.

Αυτά είναι πραγματικά επιτεύγματα. Δεν δικαιολογείται να τα αποσιωπήσουμε.

Τα αρνητικά της οικονομικής διακυβέρνησης

Αντίστοιχα, ο Ερντογάν φέρει σημαντική πολιτική ευθύνη για:

  1. Την αποδυνάμωση της ανεξαρτησίας της κεντρικής τράπεζας.

  2. Την εφαρμογή ανορθόδοξης νομισματικής πολιτικής με καταστροφικές συνέπειες για τη σταθερότητα των τιμών.

  3. Την υποτίμηση της λίρας και την απώλεια αγοραστικής δύναμης μεγάλων κοινωνικών στρωμάτων.

  4. Την υπερβολική εξάρτηση της ανάπτυξης από την οικοδομή, την πίστωση και τις κρατικές εγγυήσεις.

  5. Την ενίσχυση πελατειακών σχέσεων μεταξύ πολιτικής εξουσίας και επιχειρηματικών συμφερόντων.

  6. Την ανεπαρκή αντιμετώπιση των κοινωνικών ανισοτήτων.

  7. Την αποτυχία δημιουργίας ενός σταθερού θεσμικού περιβάλλοντος που θα εξασφάλιζε οικονομική ανάπτυξη ανεξάρτητα από την προσωπική βούληση του ηγέτη.

Το τελευταίο είναι ίσως το σοβαρότερο.

Διότι η οικονομική επιτυχία μιας χώρας δεν κρίνεται μόνο από το τι καταφέρνει ένας ηγέτης όσο βρίσκεται στην εξουσία, αλλά και από το εάν δημιουργεί θεσμούς που μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν αποτελεσματικά όταν ο ίδιος αποχωρήσει.

11. Το ιστορικό συμπέρασμα του Κεφαλαίου 6

Η οικονομική διακυβέρνηση του Ερντογάν παρουσιάζει δύο διακριτές ιστορικές περιόδους.

Η πρώτη, από το 2003 έως περίπου το 2013, χαρακτηρίζεται από υψηλή ανάπτυξη, σημαντική κοινωνική κινητικότητα, επέκταση των υποδομών και ενίσχυση της διεθνούς οικονομικής θέσης της Τουρκίας.

Η δεύτερη, από το 2013 και ιδιαίτερα μετά το 2018, χαρακτηρίζεται από αυξανόμενη συγκέντρωση της εξουσίας, υποχώρηση της θεσμικής αξιοπιστίας, οικονομικές ανισορροπίες και σοβαρή πληθωριστική κρίση.

Μετά το 2023 εμφανίζεται μια προσπάθεια επιστροφής στην οικονομική ορθοδοξία, η οποία όμως δεν έχει ακόμη εξαλείψει τις συνέπειες των προηγούμενων επιλογών.

Η τελική μας κρίση:

Ο Ερντογάν υπήρξε ένας πολιτικός ηγέτης που συνέβαλε αποφασιστικά στον οικονομικό και κοινωνικό μετασχηματισμό της Τουρκίας. Κατά την πρώτη περίοδο της διακυβέρνησής του πέτυχε αποτελέσματα που δεν μπορούν να αμφισβητηθούν σοβαρά.

Στη συνέχεια, όμως, η προσωπική συγκέντρωση της εξουσίας, η υποταγή της οικονομικής πολιτικής στις πολιτικές του αντιλήψεις και η ανάπτυξη σχέσεων εξάρτησης ανάμεσα στο κράτος και σε συγκεκριμένα επιχειρηματικά συμφέροντα υπονόμευσαν σημαντικό μέρος αυτής της επιτυχίας.

Το παράδοξο είναι ότι ο ίδιος ηγέτης που συνέβαλε στην οικονομική αναβάθμιση της Τουρκίας έγινε στη συνέχεια ένας από τους βασικούς παράγοντες της οικονομικής της αποσταθεροποίησης.

Δεν πρόκειται για αντίφαση της ιστορικής μας κρίσης. Πρόκειται για την ίδια την ιστορική αντίφαση της πολιτικής του.

Ο Ερντογάν πέτυχε να μεγαλώσει την τουρκική οικονομία, αλλά δεν κατάφερε να οικοδομήσει ένα εξίσου ισχυρό, ανεξάρτητο και θεσμικά αξιόπιστο οικονομικό σύστημα.

Αυτή είναι, κατά την εκτίμησή μου, η δικαιότερη αποτίμηση της οικονομικής και κοινωνικής του πολιτικής.

Πηγές και βιβλιογραφική τεκμηρίωση

Για τη δημοσίευση και την περαιτέρω ιστορική επεξεργασία του κεφαλαίου, προτείνω να κρατήσουμε ως βασικό σώμα πηγών:

  1. . Για τη μακροχρόνια ανάπτυξη, τη φτώχεια και τις διαρθρωτικές αδυναμίες.

  2. . Για τη νομισματική πολιτική και τη σημερινή οικονομική κατάσταση.

  3. . Για τις οικονομικές ανισορροπίες και τις συνέπειες των πολιτικών επιλογών.

  4. . Για τις πολιτικές διασυνδέσεις στις δημόσιες συμβάσεις.

  5. . Για τη σχέση πολιτικής εξουσίας, επιχειρηματικών συμφερόντων και μέσων ενημέρωσης.

  6. . Για τη φτώχεια και την εισοδηματική ανισότητα.

CHAPTER 6

Economic Growth, Inflation, the Turkish Lira, Business Interests, and Social Inequalities

Historical and Political Analysis | Homo-Naturalis.gr

1. Turkey’s Economic Transformation: The Great Achievement and the Great Contradiction

To assess Recep Tayyip Erdoğan’s economic policies, we must begin with a fundamental historical observation: Erdoğan did not inherit an economically strong and stable Turkey. When he came to power in 2003, he inherited a country emerging from the severe economic crisis of 2001, with a weakened banking system, high inflation, fiscal difficulties, and considerable dependence on external financing.

Turkey at that time needed economic reconstruction. The reforms initiated under the previous government, with the decisive contribution of Kemal Derviş, created the economic framework upon which Erdoğan’s first years in office were built.

This is an important point that must not be overlooked: Erdoğan did not create Turkey’s economic miracle from scratch. He inherited an ongoing process of economic stabilization, which he exploited and, to a considerable extent, accelerated.

During the first years of his government, Turkey experienced:

  • High rates of economic growth.
  • Significant inflows of foreign investment.
  • Expansion of infrastructure, transportation, and construction.
  • Growth in industrial production and exports.
  • Improvements in living standards for substantial sections of the population.
  • A stronger international economic presence.

This growth was not imaginary. It had real economic and social consequences. Millions of Turkish citizens gained better access to healthcare, education, housing, and consumer goods.

Here lies one of the most important political foundations of Erdoğan’s long-lasting dominance: the improvement in the everyday lives of a large part of the population.

However, the first major contradiction gradually emerged.

Economic growth relied considerably on consumption, construction, credit expansion, and foreign capital inflows. It was not always accompanied by corresponding improvements in productivity, technological independence, and domestic added value.

In other words, Turkey was growing, but its development model was also creating new dependencies.

This distinction would prove decisive in the years that followed.

2. The Second Period: From Economic Growth to Destabilization

The turning point did not come suddenly. It began to take shape after 2013, when the original development model started reaching its limits.

Turkey was increasingly facing:

  • Reduced foreign investment inflows compared with previous expectations.
  • Growing dependence of businesses and banks on foreign currency.
  • Expanding external financing requirements.
  • Political uncertainty and deteriorating relations with sections of the West.
  • Erosion of confidence in the independence of economic institutions.

The attempted coup of 2016, the political purges that followed, the concentration of power, and the deterioration of institutional safeguards further damaged the investment climate.

Of course, not every economic difficulty should be attributed exclusively to Erdoğan. International factors also played a role: changes in American interest rates, the pandemic, disruptions to supply chains, the energy crisis, and regional conflicts.

However, a government’s responsibility is precisely measured by how it responds to external crises.

And here Erdoğan made serious mistakes.

His Personal Economic Doctrine

The clearest example was his insistence on an unconventional monetary policy: maintaining low interest rates even as inflation was rising uncontrollably.

Erdoğan argued that high interest rates cause inflation and that lowering them would strengthen production, investment, and employment.

This position conflicted with mainstream economic theory and, more importantly, with the results observed in the Turkish economy.

The Central Bank came under intense political pressure, its governors were frequently replaced, and the credibility of monetary policy was undermined.

The consequences created a vicious cycle:

  1. Maintaining low interest rates stimulated demand and increased price pressures.
  2. The loss of confidence encouraged people to move their savings into foreign currencies.
  3. The depreciation of the lira increased import costs.
  4. Higher import costs generated additional inflation.
  5. Rising prices further weakened household purchasing power.

This crisis was not simply an unfortunate international economic phenomenon. To a considerable extent, it resulted from specific political choices.

The OECD’s 2025 Economic Survey of Turkey also connects the excessively expansionary monetary and fiscal policies of 2022–2023 with the worsening of macroeconomic imbalances.

The Policy Reversal After 2023

Following the May 2023 elections, Erdoğan allowed a return to a more conventional economic policy.

Interest rate increases, efforts to restrain public spending, and attempts to restore the Central Bank’s credibility marked a change in direction.

According to the IMF, annual inflation declined from 49.4% in September 2024 to 30.9% in December 2025. Nevertheless, it remained exceptionally high despite this substantial decline.

This policy reversal must be acknowledged as a positive development.

However, it does not erase previous responsibilities. On the contrary, it raises a legitimate historical question:

Why did the economy have to reach such a severe state of destabilization before a policy that had demonstrably failed was abandoned?

The answer also lies in the way power was exercised: when economic policy depends excessively on the personal will of a leader, expert advice, institutional independence, and the ability to correct mistakes in time are all weakened.

3. The Turkish Lira: Currency as a Reflection of Political Power

The depreciation of the Turkish lira is one of the clearest symptoms of Turkey’s economic difficulties under Erdoğan.

We should emphasize something important: the depreciation of a national currency does not automatically mean economic failure. Under certain circumstances, it can improve export competitiveness, tourism, and domestic production.

In Turkey’s case, however, depreciation was associated with particularly unfavorable conditions:

  • Heavy dependence on imported raw materials.
  • Significant energy dependence.
  • Large foreign-currency liabilities among businesses.
  • Inability to stabilize inflationary expectations.
  • Uncertainty about the direction of economic policy.

As a result, currency depreciation did not become a clear development advantage.

Instead, it reduced the purchasing power of wage earners, increased costs for businesses dependent on imported intermediate goods, and heightened insecurity among savers.

The great irony is that a government which had built much of its political legitimacy on improving citizens’ economic circumstances found itself managing a prolonged purchasing-power crisis.

The Policy Reversal After 2023

After the May 2023 elections, Erdoğan permitted a return to more conventional economic policies.

Interest rate increases, attempts at fiscal restraint, and efforts to restore confidence in the Central Bank marked a significant shift.

According to the IMF, annual inflation declined from 49.4% in September 2024 to 30.9% in December 2025. Yet it remained extremely high.

This reversal deserves recognition as a positive step.

It does not, however, cancel the responsibility for earlier decisions. Instead, it raises an important historical question:

Why did the economy have to reach such a level of instability before a demonstrably unsuccessful policy was abandoned?

The answer also lies in the structure of political power: when economic policy depends excessively on the personal will of a leader, expert advice, institutional independence, and the ability to correct mistakes in time are weakened.

4. Business Interests: The Creation of a New Economic Elite

One of the most interesting, but also politically controversial, aspects of Erdoğan’s government concerns the relationship between political power and business interests.

His economic policy was not limited to developing productive forces. It was also associated with the creation of a new business environment in which certain corporate groups gained privileged access to public resources and major government contracts.

The construction of highways, bridges, airports, hospitals, housing projects, and energy facilities became central instruments of economic expansion.

Undoubtedly, many of these infrastructure projects were necessary. Turkey needed modernization and better transportation networks. It would not be serious historical analysis to regard every major project as suspicious or useless.

The problem lies elsewhere.

It concerns the selection of contractors, the transparency of tenders, state guarantees, financing conditions, and the relationship between political power and business activity.

Academic research has documented favorable treatment of politically connected businesses in public procurement during the 2004–2011 period. Other studies have examined the development of a system of politically connected business capitalism, particularly in construction, energy, and the media.

The Interdependence of Business and Political Power

This phenomenon can be described as clientelistic or crony capitalism.

It is not uniquely Turkish. It has appeared in many countries, including established democracies.

In Turkey, however, it acquired particular significance because of the concentration of political power.

The relationship can operate as follows:

  • The government controls contracts, licenses, credit facilities, and state guarantees.
  • Business groups gain access to profitable economic activities.
  • Sections of the economic elite develop relationships of political and media support for the government.
  • Economic dependence and political influence reinforce one another.

We must not generalize or assume that every businessperson who cooperated with the state was a political beneficiary.

Nevertheless, it must be recognized that a lack of transparency and limited independence of oversight institutions create serious problems for competition and democratic accountability.

Economic growth accompanied by the concentration of economic and political power can increase GDP without strengthening economic democracy to the same extent.

This is one of the fundamental contradictions of Erdoğan’s economic model.

5. Social Inequalities: Who Benefited and Who Lost?

Perhaps the most important social dimension of Erdoğan’s economic policy lies here.

It is not enough to examine how much GDP increased. We must also examine how the resulting wealth was distributed.

Turkey experienced a genuine reduction in poverty during the first years of AKP rule. The expansion of healthcare services, social transfers, employment opportunities, and infrastructure benefited substantial sections of the population.

This also helps explain Erdoğan’s long-lasting popular support.

It would be historically unfair to overlook this reality.

On the other hand, economic growth did not eliminate social inequalities. In certain periods, it intensified them.

Turkey’s Social Geography

Turkish society is neither economically nor socially homogeneous.

It includes:

  • Major urban centers with strong industrial, commercial, and service sectors.
  • Developing industrial regions in Anatolia.
  • Poorer rural and peripheral regions.
  • Social groups dependent on minimum wages.
  • Young people facing difficulties in accessing decent employment and housing.
  • Business and economic elites with greater protection against economic crises.

The differences between these groups are not merely income-related. They also concern opportunities, education, access to employment, and prospects for social mobility.

Inflation and Social Injustice

Inflation does not affect everyone equally.

A wealthy individual who owns property, businesses, gold, or foreign currency has more opportunities to protect their wealth.

A wage earner who depends entirely on a monthly salary does not enjoy the same protection.

According to the IMF’s 2026 assessment, the poorest 20% of Turkish households spend approximately 64% of their income on basic needs such as food, housing, and rent. For the wealthiest 20%, the corresponding figure is only 35%.

Furthermore, between 2020 and the period examined in the report, real incomes at the 75th percentile increased by 5.4%, while those at the 25th percentile increased by only 0.9%.

These figures are particularly revealing.

They demonstrate that the economic crisis was not simply a general decline in prosperity. Its consequences were socially unequal.

An Important Counterpoint

However, we must also avoid falling into the opposite exaggeration.

The World Bank reports that the proportion of the population living below the poverty threshold of $8.30 per day, measured in 2021 purchasing power parity, declined from 15% in 2020 to 2.5% in 2024.

At the same time, the Gini coefficient remained high, at 0.43 in 2024, according to its methodology.

Therefore, the reduction of extreme income poverty does not mean that social inequality disappeared or that all citizens acquired comparable economic security.

This distinction is absolutely essential.

The reduction of poverty is a genuine social achievement. The persistence or expansion of inequality is also a genuine social problem.

Both can exist simultaneously.

6. The Middle Class and Erdoğan’s Social Base

One of Erdoğan’s greatest political achievements was his ability to expand his party’s social base beyond traditional conservative and religious constituencies.

The economic growth of the early years enabled a significant number of Anatolian families to acquire:

  • Small and medium-sized businesses.
  • Privately owned homes.
  • Access to better public services.
  • Greater purchasing power.
  • New educational and professional opportunities.

A new conservative entrepreneurial and middle class emerged.

This social transformation was historically significant. For decades, a substantial part of Turkey’s economic and cultural elite had come from Western-oriented, secular urban groups, particularly in Istanbul, Ankara, and Izmir.

The AKP gave political representation to social groups that had felt excluded from the old establishment.

This was not merely an electoral strategy. It represented a genuine redistribution of political influence within Turkish society.

However, another contradiction emerges here.

The social mobility that strengthened Erdoğan did not develop into a stable and independent system of opportunities for everyone.

When economic advancement depends considerably on access to public resources and political networks, the middle class does not acquire the independence that should characterize a modern market economy.

Instead, sections of it may become dependent on political power.

This is a serious problem for Turkey’s long-term social and economic development.

7. Employment, Young People, and the Position of Women

Economic policy cannot be judged solely by investment and public works. It must also be judged by the quality of the employment it creates.

Turkey possesses a large and relatively young workforce, a significant industrial base, and a geographical position that favors international trade.

Despite these advantages, it faces serious structural weaknesses.

The OECD highlights weaknesses in the Turkish labor market, particularly regarding women’s participation, as well as skills shortages and the departure of skilled workers abroad.

The Problem Facing Young People

For a significant part of the younger generation, the problem is not simply unemployment.

It is the difficulty of finding employment that offers financial independence, professional development, and decent living conditions.

High inflation, housing costs, and uncertainty about the future place a particularly heavy burden on young people.

Furthermore, political and institutional uncertainty creates incentives for educated and highly skilled citizens to emigrate.

This is especially important because the economy of the future cannot rely exclusively on construction, tourism, and low-cost labor. It will require research, technology, education, and innovation.

The Position of Women

The relatively low participation of women in the labor market remains one of the most important weaknesses of the Turkish economy.

This is not merely a social or cultural issue. It is also a question of productive capacity.

A country with a large population cannot fully exploit its economic potential when a substantial proportion of its female population remains outside the labor market or occupies a disadvantaged position within it.

Therefore, social conservatism cannot be examined separately from its economic consequences.

8. The Great Test of Economic Governance: The Earthquakes of 2023

The devastating earthquakes of February 2023 constituted one of the greatest tests of the Turkish state.

The disaster was not merely physical. It also exposed chronic weaknesses in the enforcement of building regulations, construction inspections, and the functioning of state institutions.

The World Bank estimated recovery and reconstruction needs at approximately $81.5 billion.

The earthquakes caused more than 50,000 deaths and enormous destruction of homes and infrastructure.

Here, particular historical care is necessary.

A government is not responsible for the earthquake itself. It is, however, responsible for the quality of preventive institutions, building inspections, civil protection, and the management of the consequences.

Building amnesties, inadequate inspections, and clientelistic relationships between political authorities and construction interests are serious subjects for investigation.

The disaster demonstrated in the most tragic way that economic development without adequate institutions can carry an enormous social cost.

9. Turkey’s Economy Today: A Powerful Country, a Vulnerable Economic Model

We must now move from historical review to an assessment of the current situation.

Turkey is not an economy on the verge of collapse. This must be stated clearly.

It possesses:

  • Large-scale industrial production.
  • A strong export orientation.
  • Significant tourism activity.
  • A substantial domestic market.
  • A noteworthy defense and technology industry.
  • A geographical position of considerable commercial and strategic importance.

In 2025, its GDP reached approximately $1.6 trillion, according to the World Bank.

Real economic growth continued, but structural weaknesses remained unresolved.

The economic picture in 2026 remains complex. International organizations differ regarding precise growth rates and the pace of disinflation, but they broadly agree that economic stabilization is not yet complete.

The IMF emphasizes that high inflation continues to undermine productivity, investment, and the distribution of wealth.

Turkey therefore possesses considerable economic size and productive potential, but it continues to face a serious problem of economic credibility.

And this is different from simple economic poverty.

A country can be a major economic power while simultaneously suffering from weak institutions, inflationary instability, and unequal wealth distribution.

10. Final Historical Assessment of Erdoğan’s Economic and Social Policies

Let us now attempt an assessment without being influenced either by hostility or by the political appeal of the Turkish leader.

The Positive Aspects of His Economic Record

Erdoğan deserves credit for:

  1. Making effective use of the economic stabilization process initiated before he took office.
  2. Accelerating economic growth during the first decade of his government.
  3. Significantly expanding infrastructure.
  4. Improving access to healthcare and education for large sections of society.
  5. Strengthening Turkey’s industrial and export presence.
  6. Giving political and economic representation to social groups that had previously enjoyed limited access to power.
  7. Maintaining a large and productive economy despite successive domestic and international crises.

These are genuine achievements. There is no justification for concealing them.

The Negative Aspects of His Economic Record

Equally, Erdoğan bears substantial political responsibility for:

  1. Weakening the independence of the Central Bank.
  2. Implementing unconventional monetary policies with damaging consequences for price stability.
  3. The depreciation of the lira and the loss of purchasing power among large sections of society.
  4. Excessive dependence on construction, credit expansion, and state guarantees as engines of growth.
  5. Strengthening clientelistic relationships between political power and business interests.
  6. Failing to adequately address social inequalities.
  7. Failing to establish a stable institutional environment capable of ensuring economic growth independently of the personal will of the leader.

The last point may be the most serious.

A country’s economic success is not measured only by what a leader achieves while in office. It is also measured by whether that leader creates institutions capable of functioning effectively after his departure.

11. The Historical Conclusion of Chapter 6

Erdoğan’s economic governance presents two distinct historical periods.

The first, from 2003 to approximately 2013, was characterized by strong economic growth, considerable social mobility, infrastructure expansion, and an improvement in Turkey’s international economic position.

The second, from 2013 onward, and particularly after 2018, was characterized by increasing concentration of power, declining institutional credibility, economic imbalances, and a severe inflationary crisis.

After 2023, an attempt to return to conventional economic policies emerged, but it has not yet eliminated the consequences of previous decisions.

Our Final Judgment

Erdoğan was a political leader who contributed decisively to Turkey’s economic and social transformation. During the first period of his government, he achieved results that cannot reasonably be denied.

Subsequently, however, the personal concentration of power, the subordination of economic policy to his own convictions, and the development of dependent relationships between the state and specific business interests undermined a substantial part of those achievements.

The paradox is that the same leader who contributed to Turkey’s economic advancement later became one of the principal factors behind its economic destabilization.

This is not a contradiction in our historical assessment. It is the historical contradiction inherent in his own political record.

Erdoğan succeeded in making the Turkish economy bigger, but he failed to build an equally strong, independent, and institutionally credible economic system.

In my assessment, this is the fairest historical judgment of his economic and social policies.


Sources and Bibliographical Documentation

For publication and further historical examination, the following should be retained as the principal body of sources:

  1. World Bank – Türkiye: Economic Overview. For long-term growth, poverty, and structural weaknesses.
  2. IMF – Article IV Consultation, 2025, published in 2026. For monetary policy and the current economic situation.
  3. OECD – Economic Surveys: Türkiye 2025. For economic imbalances and the consequences of policy decisions.
  4. Oxford Academic – Political Connections and Public Procurement in Turkey. For political connections in public procurement.
  5. Erdoğan-Centred Crony Capitalism. For the relationship between political power, business interests, and the media.
  6. World Bank – Poverty & Equity Brief, October 2026. For poverty and income inequality.