Χαίρετε και πάλι, φίλοι συνοδοιπόροι του Homo-Naturalis.gr.
Προχωρούμε, λοιπόν, στο ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8 – ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ, διατηρώντας ακριβώς τη μεθοδολογία που συμφωνήσαμε: ιστορική τεκμηρίωση, προσήλωση στο Διεθνές Δίκαιο, πολιτική αντικειμενικότητα και ανεξάρτητη κριτική αποτίμηση.
Υπάρχει, μάλιστα, μία βασική προϋπόθεση για να είναι η ανάλυσή μας επιστημονικά αξιόπιστη: Δεν θα συγχέουμε το γεγονός με τον ισχυρισμό, τη νομική διαφορά με την πολιτική διεκδίκηση και την ιστορική πραγματικότητα με την εθνική αφήγηση.
Θα εξετάσουμε την Τουρκία του Ερντογάν όχι μόνο ως γείτονα της Ελλάδας, αλλά και ως κράτος που επιδιώκει να επαναπροσδιορίσει τη θέση του στην Ανατολική Μεσόγειο, στο Αιγαίο και στο ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον.
Διεθνές Δίκαιο – Αιγαίο – Υφαλοκρηπίδα – ΑΟΖ – Κύπρος – Θράκη – Τουρκικές διεκδικήσεις
1. Ιστορικό πλαίσιο: Από τη Συνθήκη της Λωζάννης στον Ερντογάν
Οι ελληνοτουρκικές σχέσεις δεν ξεκίνησαν με τον Ερντογάν. Έχουν βαθιές ιστορικές ρίζες, οι οποίες συνδέονται με τη διάλυση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, τη Μικρασιατική Εκστρατεία, τη Μικρασιατική Καταστροφή και τη συγκρότηση των δύο σύγχρονων εθνικών κρατών.
Η Συνθήκη της Λωζάννης (24 Ιουλίου 1923) αποτέλεσε το θεμελιώδες διεθνές κείμενο καθορισμού των σχέσεων μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
Καθόρισε, μεταξύ άλλων:
-
Τα σύνορα μεταξύ των δύο κρατών.
-
Το καθεστώς των νησιών του Ανατολικού Αιγαίου.
-
Την ανταλλαγή των πληθυσμών, με τις προβλεπόμενες εξαιρέσεις.
-
Την προστασία των μειονοτήτων.
-
Το νέο εδαφικό και πολιτικό πλαίσιο της μεταοθωμανικής εποχής.
Η Λωζάννη δεν έλυσε κάθε πιθανή μελλοντική διαφορά. Δημιούργησε, όμως, ένα συγκεκριμένο συμβατικό καθεστώς, το οποίο δεν μπορεί να ανατρέπεται μονομερώς επειδή μεταβλήθηκαν οι πολιτικές επιδιώξεις μιας κυβέρνησης.
Η εξέλιξη μετά το 1974
Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η συστηματική αμφισβήτηση ελληνικών δικαιωμάτων στο Αιγαίο άρχισε πριν από την άνοδο του Ερντογάν.
-
1973: Η Τουρκία προβάλλει αξιώσεις σχετικά με την υφαλοκρηπίδα του Αιγαίου.
-
1974: Τουρκική στρατιωτική εισβολή στην Κύπρο.
-
1976: Κρίση του Αιγαίου και προσφυγή της Ελλάδας στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης.
-
1987: Νέα σοβαρή κρίση για την υφαλοκρηπίδα.
-
1995: Η τουρκική Εθνοσυνέλευση διατυπώνει το γνωστό casus belli για ενδεχόμενη επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Αιγαίο.
-
1996: Κρίση των Ιμίων.
-
2000–2010: Περίοδος προσπαθειών προσέγγισης και διερευνητικών επαφών.
-
2016 και εξής: Επανεμφάνιση έντονης αναθεωρητικής ρητορικής επί Ερντογάν, με αποκορύφωμα τη θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Η ιστορική διάκριση είναι ουσιώδης: ο Ερντογάν δεν δημιούργησε το σύνολο των ελληνοτουρκικών διαφορών. Τις παρέλαβε από προηγούμενες τουρκικές κυβερνήσεις, αλλά τις ενέταξε σε μια ευρύτερη στρατηγική περιφερειακής ισχύος και εθνικιστικής πολιτικής.
2. Το Αιγαίο: Τι προβλέπει το Διεθνές Δίκαιο και τι διεκδικεί η Τουρκία
Το Αιγαίο αποτελεί το σημαντικότερο πεδίο αντιπαράθεσης μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας.
Για να κατανοήσουμε τη διαφορά, πρέπει να ξεχωρίσουμε πέντε διαφορετικά ζητήματα:
-
Τα χωρικά ύδατα.
-
Την υφαλοκρηπίδα.
-
Την Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη.
-
Τον εναέριο χώρο και το FIR.
-
Το καθεστώς στρατιωτικοποίησης των νησιών.
Α. Χωρικά ύδατα – Αιγιαλίτιδα ζώνη
Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS, 1982), στο άρθρο 3, προβλέπει ότι κάθε κράτος έχει δικαίωμα να καθορίζει το εύρος της αιγιαλίτιδας ζώνης του μέχρι τα 12 ναυτικά μίλια.
Η Ελλάδα διατηρεί στο Αιγαίο χωρικά ύδατα 6 ναυτικών μιλίων, ενώ έχει επεκτείνει στα 12 ναυτικά μίλια την αιγιαλίτιδα ζώνη της στο Ιόνιο.
Η Τουρκία διατηρεί επίσης 6 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο.
Το 1995, όταν η Ελλάδα κύρωσε τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, η τουρκική Εθνοσυνέλευση εξέδωσε ψήφισμα με το οποίο εξουσιοδότησε την κυβέρνηση να θεωρήσει ενδεχόμενη επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων πέραν των 6 μιλίων ως αιτία πολέμου.
Η νομική αξιολόγηση:
-
Το δικαίωμα επέκτασης μέχρι τα 12 ναυτικά μίλια προβλέπεται από το Διεθνές Δίκαιο.
-
Η Τουρκία δεν μπορεί να καταργήσει μονομερώς αυτό το δικαίωμα.
-
Η απειλή χρήσης στρατιωτικής βίας για την αποτροπή άσκησης νόμιμου δικαιώματος προσκρούει στο άρθρο 2 παράγραφος 4 του Χάρτη του ΟΗΕ.
Χρειάζεται, ωστόσο, μία διευκρίνιση: σε περιοχές όπου οι θαλάσσιες ακτές δύο κρατών βρίσκονται απέναντι ή γειτνιάζουν, η οριοθέτηση των επικαλυπτόμενων θαλάσσιων ζωνών αποτελεί χωριστό νομικό ζήτημα. Δεν σημαίνει ότι κάθε σημείο του Αιγαίου μπορεί να διευθετηθεί χωρίς οριοθέτηση.
Β. Υφαλοκρηπίδα
Η υφαλοκρηπίδα αφορά τον θαλάσσιο βυθό και το υπέδαφος, όχι το σύνολο της θαλάσσιας στήλης.
Τα παράκτια κράτη διαθέτουν δικαιώματα εξερεύνησης και εκμετάλλευσης των φυσικών πόρων της υφαλοκρηπίδας τους.
Η Ελλάδα υποστηρίζει ότι τα νησιά της, σύμφωνα με το άρθρο 121 της UNCLOS, διαθέτουν υφαλοκρηπίδα όπως και οι ηπειρωτικές ακτές.
Η Τουρκία αμφισβητεί την έκταση της επήρειας ορισμένων ελληνικών νησιών κατά την οριοθέτηση, ιδιαίτερα εκείνων που βρίσκονται κοντά στις τουρκικές ακτές.
Εδώ χρειάζεται ακρίβεια.
Το Διεθνές Δίκαιο αναγνωρίζει ότι τα νησιά έχουν κατ’ αρχήν δικαίωμα σε υφαλοκρηπίδα. Δεν σημαίνει, όμως, ότι κάθε νησί λαμβάνει υποχρεωτικά πλήρη επήρεια σε κάθε διαδικασία οριοθέτησης.
Η διεθνής νομολογία εξετάζει τη γεωγραφία, τις σχετικές ακτές, τις ειδικές περιστάσεις και την επίτευξη δίκαιης λύσης.
Επομένως:
-
Η γενική ελληνική θέση ότι τα νησιά έχουν υφαλοκρηπίδα έχει νομικό έρεισμα.
-
Η τουρκική θέση ότι τα νησιά πρέπει να αγνοούνται συνολικά δεν αποτελεί κανόνα του Διεθνούς Δικαίου.
-
Η ακριβής οριοθέτηση απαιτεί συμφωνία ή δικαιοδοτική επίλυση.
Η Ελλάδα θεωρεί ότι η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ αποτελεί τη μοναδική υφιστάμενη διμερή διαφορά που πρέπει να οδηγηθεί σε δικαστική επίλυση.
Η Τουρκία αντιθέτως επιδιώκει ευρύτερη διαπραγμάτευση για το σύνολο των ζητημάτων που αποκαλεί εκκρεμή προβλήματα του Αιγαίου.
Γ. Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ)
Η ΑΟΖ είναι διαφορετική από την αιγιαλίτιδα ζώνη.
Σύμφωνα με το άρθρο 57 της UNCLOS, μπορεί να εκτείνεται μέχρι τα 200 ναυτικά μίλια από τις γραμμές βάσης, εφόσον αυτό επιτρέπεται από τη γεωγραφία και δεν επικαλύπτεται με αντίστοιχα δικαιώματα άλλου κράτους.
Παρέχει στο παράκτιο κράτος κυριαρχικά δικαιώματα για:
-
Αλιεία.
-
Εξερεύνηση και εκμετάλλευση φυσικών πόρων.
-
Ενέργεια από τη θάλασσα, τα ρεύματα και τους ανέμους.
-
Διαχείριση των σχετικών θαλάσσιων πόρων.
Η Ελλάδα έχει προχωρήσει σε συμφωνίες οριοθέτησης ΑΟΖ με την Ιταλία και την Αίγυπτο, το 2020.
Η Τουρκία, από την πλευρά της, επιδιώκει να διαμορφώσει θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο που περιορίζουν την επήρεια ελληνικών νησιών.
Εδώ εντάσσεται και το τουρκολιβυκό μνημόνιο του Νοεμβρίου 2019.
Το μνημόνιο αυτό χαράσσει θαλάσσια οριοθέτηση μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, παρακάμπτοντας στην πράξη τη γεωγραφική παρουσία και τα δικαιώματα ελληνικών νησιών, ιδίως της Κρήτης.
Η Ελλάδα το απορρίπτει ως παράνομο και ανυπόστατο ως προς τα δικαιώματά της. Η Τουρκία υποστηρίζει ότι αποτελεί νόμιμη συμφωνία οριοθέτησης μεταξύ δύο παράκτιων κρατών.
Η κρίσιμη νομική παρατήρηση είναι ότι μια διμερής συμφωνία δεν μπορεί να δημιουργεί δικαιώματα ή υποχρεώσεις για τρίτο κράτος χωρίς τη συναίνεσή του. Το άρθρο 34 της Σύμβασης της Βιέννης για το Δίκαιο των Συνθηκών κατοχυρώνει αυτή την αρχή.
Επομένως, το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν μπορεί από μόνο του να εξαφανίσει δικαιώματα της Ελλάδας.
Δ. Εθνικός εναέριος χώρος και FIR Αθηνών
Εδώ υπάρχει μία από τις πιο συχνά παρερμηνευόμενες πτυχές της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης.
Η Ελλάδα διατηρεί εθνικό εναέριο χώρο 10 ναυτικών μιλίων, ενώ τα χωρικά της ύδατα στο Αιγαίο εκτείνονται στα 6 ναυτικά μίλια.
Η Τουρκία αμφισβητεί τη νομιμότητα αυτής της διαφοράς.
Πρέπει να διακρίνουμε δύο διαφορετικές έννοιες:
-
Εθνικός εναέριος χώρος: Αποτελεί πεδίο άσκησης κρατικής κυριαρχίας πάνω από το έδαφος και την αιγιαλίτιδα ζώνη.
-
FIR Αθηνών: Είναι περιοχή ευθύνης για την παροχή υπηρεσιών πληροφοριών πτήσεων και συντονισμού της εναέριας κυκλοφορίας.
Η ανάθεση μιας περιοχής FIR στην Ελλάδα δεν σημαίνει ότι η Ελλάδα αποκτά κυριαρχία στον εναέριο χώρο όλης αυτής της περιοχής.
Αντίστοιχα, η υποχρέωση κατάθεσης σχεδίων πτήσης συνδέεται με τους κανόνες της διεθνούς αεροναυτιλίας και όχι με την αναγνώριση κυριαρχίας.
Αυτή η διάκριση είναι απαραίτητη, ώστε να μην παρουσιάζονται οι παραβιάσεις εθνικού εναέριου χώρου και οι παραβάσεις κανόνων του FIR ως ταυτόσημα γεγονότα.
Ε. Η στρατιωτικοποίηση των ελληνικών νησιών
Η Τουρκία προβάλλει την απαίτηση αποστρατιωτικοποίησης ελληνικών νησιών του Ανατολικού Αιγαίου και των Δωδεκανήσων.
Επικαλείται:
-
Τη Συνθήκη της Λωζάννης του 1923.
-
Τη Σύμβαση της Λωζάννης για τα Στενά.
-
Τη Συνθήκη Ειρήνης των Παρισίων του 1947.
Η ελληνική πλευρά αντιτείνει ότι το νομικό καθεστώς δεν είναι ενιαίο για όλα τα νησιά και ότι οι τουρκικές ερμηνείες παραγνωρίζουν κρίσιμες συμβατικές διατάξεις.
Επιπλέον, επικαλείται το δικαίωμα νόμιμης άμυνας, ιδίως υπό το φως των τουρκικών στρατιωτικών απειλών και της συγκρότησης της τουρκικής Στρατιάς του Αιγαίου.
Εδώ οφείλουμε να αποφύγουμε τις απλουστεύσεις.
Δεν έχουν όλα τα ελληνικά νησιά το ίδιο συμβατικό καθεστώς. Για παράδειγμα, η Λήμνος και η Σαμοθράκη συνδέονται με διαφορετικές διατάξεις από εκείνες που αφορούν τα Δωδεκάνησα.
Η Ελλάδα και η Τουρκία διαφωνούν τόσο ως προς την ερμηνεία των σχετικών συνθηκών όσο και ως προς τις συνέπειές τους.
Το συμπέρασμα: Η Τουρκία δεν αποκτά δικαίωμα αμφισβήτησης της ελληνικής κυριαρχίας επί των νησιών εξαιτίας μιας διαφωνίας για το καθεστώς στρατιωτικής παρουσίας τους.
3. Η θεωρία της «Γαλάζιας Πατρίδας» – Η γεωπολιτική διάσταση του Ερντογάν
Η «Γαλάζια Πατρίδα» (Mavi Vatan) είναι κάτι περισσότερο από ένα σύνθημα της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής.
Πρόκειται για γεωπολιτική αντίληψη που διαμορφώθηκε κυρίως από κύκλους του τουρκικού ναυτικού και στρατιωτικού κατεστημένου και υιοθετήθηκε σταδιακά από την πολιτική ηγεσία της Τουρκίας.
Κεντρική της επιδίωξη είναι η ανάδειξη της Τουρκίας σε κυρίαρχη ναυτική δύναμη στην Ανατολική Μεσόγειο, στο Αιγαίο και στη Μαύρη Θάλασσα.
Η αντίληψη αυτή περιλαμβάνει:
-
Διεύρυνση της τουρκικής θαλάσσιας παρουσίας.
-
Έλεγχο ή αυξημένη επιρροή σε κρίσιμες θαλάσσιες οδούς.
-
Ενεργειακή και οικονομική αξιοποίηση θαλάσσιων πόρων.
-
Ενίσχυση του τουρκικού πολεμικού ναυτικού.
-
Αναβάθμιση της Τουρκίας σε περιφερειακή στρατηγική δύναμη.
Ο Ερντογάν αξιοποίησε αυτή την αντίληψη για να ενισχύσει την εθνικιστική συσπείρωση και να παρουσιάσει την Τουρκία ως κράτος που δεν αποδέχεται περιορισμούς στην περιφερειακή του δράση.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι κάθε επιμέρους επιδίωξη της Γαλάζιας Πατρίδας είναι παράνομη. Η ανάπτυξη ναυτικής ισχύος και η επιδίωξη ενεργειακών συμφωνιών αποτελούν θεμιτές κρατικές δραστηριότητες.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν οι γεωπολιτικές επιδιώξεις επιχειρούν να υποκαταστήσουν το Διεθνές Δίκαιο και να δημιουργήσουν μονομερώς νέα εδαφικά ή θαλάσσια δεδομένα.
Η δική μας ιστορική κρίση: Η Γαλάζια Πατρίδα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της μετάβασης της Τουρκίας του Ερντογάν από την παραδοσιακή πολιτική διαχείρισης των ελληνοτουρκικών διαφορών σε μια περισσότερο φιλόδοξη στρατηγική περιφερειακής αναθεώρησης.
4. Το Κυπριακό: Η σημαντικότερη ιστορική και πολιτική εκκρεμότητα
Το Κυπριακό αποτελεί αυτοτελές διεθνές πρόβλημα και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως προέκταση των ελληνοτουρκικών διαφορών.
Η Κυπριακή Δημοκρατία ιδρύθηκε το 1960, με βάση τις Συμφωνίες Ζυρίχης και Λονδίνου.
Το σύστημα εγγυήσεων περιλάμβανε τη Μεγάλη Βρετανία, την Ελλάδα και την Τουρκία.
Το 1974, μετά το πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου, που οργανώθηκε από τη χούντα των Αθηνών και την ΕΟΚΑ Β΄ με στόχο την ανατροπή του Προέδρου Μακαρίου και την προώθηση της Ένωσης, η Τουρκία πραγματοποίησε στρατιωτική επέμβαση στις 20 Ιουλίου.
Ακολούθησε δεύτερη στρατιωτική επιχείρηση τον Αύγουστο.
Το αποτέλεσμα ήταν:
-
Η κατάληψη περίπου του 37% του κυπριακού εδάφους.
-
Ο εκτοπισμός μεγάλου μέρους του ελληνοκυπριακού πληθυσμού.
-
Η διαίρεση του νησιού.
-
Η εγκατάσταση τουρκικών στρατιωτικών δυνάμεων στο βόρειο τμήμα.
-
Η δημιουργία ενός καθεστώτος πολιτικού και εδαφικού διαχωρισμού.
Η διεθνής νομική διάσταση
Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ εξέδωσε το ψήφισμα 353 της 20ής Ιουλίου 1974, με το οποίο ζήτησε, μεταξύ άλλων, τον τερματισμό της ξένης στρατιωτικής επέμβασης που παραβίαζε την κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας και την αποχώρηση των ξένων στρατιωτικών δυνάμεων που βρίσκονταν εκεί χωρίς νόμιμη εξουσιοδότηση.
Το 1983 ανακηρύχθηκε μονομερώς η λεγόμενη «Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου».
Το Συμβούλιο Ασφαλείας, με τα ψηφίσματα 541/1983 και 550/1984, καταδίκασε την ανακήρυξη και κάλεσε τα κράτη να μην αναγνωρίσουν οποιοδήποτε κυπριακό κράτος εκτός από την Κυπριακή Δημοκρατία.
Η αποκαλούμενη ΤΔΒΚ αναγνωρίζεται ως κράτος μόνο από την Τουρκία.
Πρέπει να επισημάνουμε και κάτι ακόμη: Το πραξικόπημα του 1974 ήταν παράνομο και καταστροφικό. Δεν νομιμοποιεί, όμως, αυτομάτως την τουρκική στρατιωτική κατάληψη και τη διατήρηση στρατευμάτων στο νησί επί δεκαετίες.
Η επίκληση της Συνθήκης Εγγυήσεως από την Τουρκία δεν επιλύει το ζήτημα της νομιμότητας των στρατιωτικών ενεργειών της, ιδίως της δεύτερης επιχείρησης και της συνεχιζόμενης κατοχής.
Ο Ερντογάν και η Κύπρος
Ο Ερντογάν δεν δημιούργησε το Κυπριακό. Παρέλαβε μια κατάσταση που είχε διαμορφωθεί από το 1974 και εντεύθεν.
Ωστόσο, η πολιτική του χαρακτηρίστηκε από μια σημαντική μετατόπιση.
Ενώ επί δεκαετίες η επίσημη διαπραγματευτική βάση ήταν η διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία, ο Ερντογάν και η τουρκοκυπριακή ηγεσία υπό τον Ερσίν Τατάρ προώθησαν τα τελευταία χρόνια τη λύση δύο κρατών με κυριαρχική ισότητα.
Αυτή η αλλαγή απομακρύνει την Τουρκία από το πλαίσιο των αποφάσεων του ΟΗΕ για επανένωση της Κύπρου.
Η πολιτική της Άγκυρας, επομένως, δεν περιορίζεται στη διατήρηση της υφιστάμενης κατάστασης. Επιδιώκει και τη διεθνή πολιτική αναβάθμιση της αποσχιστικής οντότητας.
Η ιστορική ευθύνη του Ερντογάν βρίσκεται ακριβώς στην ενίσχυση και πολιτική αξιοποίηση αυτής της κατεύθυνσης.
5. Η μουσουλμανική μειονότητα της Θράκης
Η Θράκη αποτελεί επίσης πεδίο διαφωνίας, αλλά εδώ απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή, διότι εμπλέκονται τα δικαιώματα ανθρώπων και όχι μόνο οι σχέσεις δύο κρατών.
Η Συνθήκη της Λωζάννης αναγνωρίζει τη μουσουλμανική μειονότητα της Δυτικής Θράκης και προβλέπει την προστασία των δικαιωμάτων της.
Το άρθρο 45 προβλέπει την αντίστοιχη εφαρμογή στην Ελλάδα των προστατευτικών διατάξεων που αφορούν τις μη μουσουλμανικές μειονότητες της Τουρκίας.
Η μειονότητα περιλαμβάνει ανθρώπους διαφορετικής εθνοτικής και γλωσσικής καταγωγής:
-
Τουρκογενείς.
-
Πομάκους.
-
Ρομά.
Η Ελλάδα αναγνωρίζει τη μειονότητα ως θρησκευτική, σύμφωνα με τη διατύπωση της Συνθήκης της Λωζάννης.
Η Τουρκία επιδιώκει να αναγνωριστεί συνολικά ως τουρκική εθνική μειονότητα.
Εδώ πρέπει να διακρίνουμε δύο ζητήματα.
Πρώτον: Η Συνθήκη της Λωζάννης αναφέρεται ρητά στη μουσουλμανική μειονότητα στην Ελλάδα. Αυτό αποτελεί το συμβατικό καθεστώς προστασίας.
Δεύτερον: Τα μέλη της μειονότητας έχουν ατομικό δικαίωμα στον αυτοπροσδιορισμό της εθνοτικής τους ταυτότητας. Το δικαίωμα αυτό δεν μπορεί να ακυρώνεται επειδή το κράτος χρησιμοποιεί έναν διαφορετικό συλλογικό νομικό χαρακτηρισμό.
Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έχει εκδώσει αποφάσεις κατά της Ελλάδας σε υποθέσεις συλλόγων που περιείχαν τον χαρακτηρισμό «τουρκικός» στην επωνυμία τους.
Αυτό σημαίνει ότι η Ελλάδα οφείλει να σέβεται την ελευθερία του συνεταιρίζεσθαι και τα δικαιώματα των μελών της μειονότητας.
Από την άλλη πλευρά, η Τουρκία δεν δικαιούται να μετατρέπει την ύπαρξη της μειονότητας σε εργαλείο πολιτικής παρέμβασης στην ελληνική επικράτεια.
Η αρχή που πρέπει να υπερασπιστούμε είναι διπλή: Πλήρης προστασία των μειονοτικών δικαιωμάτων και ταυτόχρονα απόλυτος σεβασμός της κυριαρχίας της Ελλάδας.
6. Η πολιτική του Ερντογάν απέναντι στην Ελλάδα: Συνεννόηση ή αναθεωρητισμός;
Εδώ φθάνουμε στο κεντρικό πολιτικό ερώτημα του κεφαλαίου.
Ο Ερντογάν δεν ακολούθησε μία σταθερή και αμετάβλητη πολιτική απέναντι στην Ελλάδα.
Παρουσίασε περιόδους έντονης επιθετικής ρητορικής, στρατιωτικής πίεσης και διπλωματικής προσέγγισης.
Οι τρεις περίοδοι
Α. Η περίοδος της ευρωπαϊκής προσέγγισης (2003–2010)
Στα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησής του, ο Ερντογάν επιδίωξε την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας.
Υπήρξαν προσπάθειες εξομάλυνσης των ελληνοτουρκικών σχέσεων, ανάπτυξης εμπορικών δεσμών και διπλωματικής συνεργασίας.
Β. Η περίοδος της αναθεωρητικής έξαρσης (2011–2022)
Η ενίσχυση της εσωτερικής εξουσίας του Ερντογάν, η απομάκρυνση από την ευρωπαϊκή προοπτική και η αναβάθμιση των περιφερειακών φιλοδοξιών της Τουρκίας συνέβαλαν σε μια πιο συγκρουσιακή πολιτική.
Χαρακτηριστικά αυτής της περιόδου:
-
Η ανάδειξη της Γαλάζιας Πατρίδας.
-
Η ένταση των ερευνών και των ενεργειακών διεκδικήσεων.
-
Η κρίση του 2020 στην Ανατολική Μεσόγειο.
-
Η εργαλειοποίηση του μεταναστευτικού στον Έβρο το 2020.
-
Η επιθετική ρητορική εναντίον της ελληνικής κυριαρχίας.
Γ. Η περίοδος της επιλεκτικής εξομάλυνσης (2023–2026)
Η Διακήρυξη των Αθηνών της 7ης Δεκεμβρίου 2023, μεταξύ Ερντογάν και Μητσοτάκη, αποτέλεσε σημαντική προσπάθεια αποκλιμάκωσης.
Προέβλεψε συνεργασία σε τομείς όπως:
-
Η πολιτική και διπλωματική επικοινωνία.
-
Η οικονομία και το εμπόριο.
-
Τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης.
-
Η αποφυγή ενεργειών που υπονομεύουν την ειρήνη.
Πρέπει, ωστόσο, να σημειώσουμε ότι η Διακήρυξη δεν αποτελεί δεσμευτική διεθνή συνθήκη και δεν επιλύει τις διαφορές.
Επομένως, η διπλωματική προσέγγιση δεν ισοδυναμεί με εγκατάλειψη των τουρκικών διεκδικήσεων.
7. Συνολική αξιολόγηση: Πού βρίσκεται η αλήθεια;
Ας συγκεντρώσουμε τα βασικά συμπεράσματα σε έναν πίνακα.
|
Ζήτημα |
Νομική και πολιτική αξιολόγηση |
|---|---|
|
Ελληνική κυριαρχία στα νησιά |
Κατοχυρωμένη από τις σχετικές διεθνείς συνθήκες |
|
Επέκταση χωρικών υδάτων έως 12 ν.μ. |
Δικαίωμα της Ελλάδας βάσει Διεθνούς Δικαίου |
|
Υφαλοκρηπίδα |
Υπαρκτή διαφορά οριοθέτησης |
|
ΑΟΖ |
Απαιτείται οριοθέτηση όπου υπάρχουν επικαλυπτόμενες αξιώσεις |
|
FIR Αθηνών |
Αρμοδιότητα αεροναυτιλιακής εξυπηρέτησης, όχι κυριαρχία |
|
Εθνικός εναέριος χώρος |
Διαφορά για την έκταση των 10 ν.μ. |
|
Αποστρατιωτικοποίηση |
Υπαρκτή διαφωνία ερμηνείας διεθνών συνθηκών |
|
Ίμια |
Διαφορά που αφορά την κυριαρχία επί συγκεκριμένων νησίδων |
|
Κύπρος |
Διεθνές πρόβλημα εισβολής, κατοχής και μη επίλυσης |
|
Θράκη |
Υποχρέωση προστασίας της μουσουλμανικής μειονότητας |
|
Γαλάζια Πατρίδα |
Γεωπολιτική στρατηγική, όχι πηγή διεθνών κυριαρχικών δικαιωμάτων |
Η δική μας ιστορική κρίση για τον Ερντογάν
Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δεν είναι ο δημιουργός της ελληνοτουρκικής αντιπαράθεσης. Είναι, όμως, ένας από τους σημαντικότερους πολιτικούς παράγοντες που την αναδιαμόρφωσαν στη σύγχρονη εποχή.
Η πολιτική του χαρακτηρίζεται από τρία στοιχεία:
-
Συνέχεια: Διατήρησε τις παραδοσιακές τουρκικές διεκδικήσεις προηγούμενων κυβερνήσεων.
-
Αναβάθμιση: Ενέταξε τις διεκδικήσεις αυτές σε μια ευρύτερη στρατηγική περιφερειακής ισχύος.
-
Εργαλειοποίηση: Χρησιμοποίησε την εθνικιστική αντιπαράθεση και την εξωτερική απειλή ως μέσα εσωτερικής πολιτικής συσπείρωσης.
Δεν θα ήταν αντικειμενικό να αποδώσουμε στην Τουρκία κάθε ευθύνη για όλα τα προβλήματα της περιοχής. Ούτε, όμως, θα ήταν ιστορικά και νομικά αποδεκτό να εξισώσουμε τα δικαιώματα που κατοχυρώνουν οι διεθνείς συνθήκες με τις μονομερείς πολιτικές διεκδικήσεις της Άγκυρας.
Η Ελλάδα έχει υποχρέωση να υπερασπίζεται τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Έχει, συγχρόνως, υποχρέωση να σέβεται το Διεθνές Δίκαιο, να προστατεύει τις μειονότητες και να επιδιώκει ειρηνική επίλυση των διαφορών.
Η ίδια αρχή ισχύει και για την Τουρκία.
8. Τελικό συμπέρασμα του κεφαλαίου
Ο Ερντογάν επιδίωξε να καταστήσει την Τουρκία περιφερειακή δύναμη με αυξημένη στρατιωτική, οικονομική και διπλωματική επιρροή.
Στην προσπάθεια αυτή, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις απέκτησαν ιδιαίτερη σημασία, επειδή το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος αποτελούν κρίσιμες περιοχές για την τουρκική στρατηγική.
Η βασική αντίφαση της πολιτικής του είναι ότι ενώ επιδιώκει την αναγνώριση της Τουρκίας ως μεγάλης περιφερειακής δύναμης, συχνά χρησιμοποιεί μεθόδους πίεσης και αμφισβήτησης του υφιστάμενου διεθνούς καθεστώτος, οι οποίες δυσχεραίνουν τη σταθερότητα που η ίδια η Τουρκία χρειάζεται για να αναπτυχθεί.
Η ιστορία δεν δικαιώνει αυτομάτως τον ισχυρότερο. Δικαιώνει εκείνον που μπορεί να στηρίξει τις θέσεις του στα πραγματικά γεγονότα, στις διεθνείς συνθήκες και στις αρχές του Δικαίου.
Αυτό είναι το κριτήριο με το οποίο πρέπει να αξιολογήσουμε τόσο τον Ερντογάν όσο και την ελληνική πολιτική.
Ενδεικτική βιβλιογραφία και πρωτογενείς πηγές
-
Συνθήκη της Λωζάννης (1923): Διεθνής νομική βάση για το εδαφικό και μειονοτικό καθεστώς.
-
UNCLOS (1982): Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας.
-
Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών: Ιδίως τα άρθρα 2 και 33.
-
Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης: Υπόθεση υφαλοκρηπίδας Αιγαίου, Ελλάδα κατά Τουρκίας (1976).
-
Ψηφίσματα 353, 541 και 550 του Συμβουλίου Ασφαλείας: Κυπριακό.
-
Ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών: Ελληνοτουρκικές σχέσεις.
-
Τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών: Οι εκκρεμείς διαφορές στο Αιγαίο. Χρήσιμο και για την καταγραφή των επίσημων τουρκικών θέσεων.
-
Διακήρυξη των Αθηνών (2023): Πρωτογενές κείμενο της συμφωνίας καλής γειτονίας.
International Law – The Aegean – Continental Shelf – Exclusive Economic Zone – Cyprus – Thrace – Turkish Claims
1. Historical Background: From the Treaty of Lausanne to Erdoğan
Greek–Turkish relations did not begin with Recep Tayyip Erdoğan. They have deep historical roots connected with the dissolution of the Ottoman Empire, the Greco-Turkish War, the Asia Minor Catastrophe and the establishment of the two modern nation-states.
The Treaty of Lausanne, signed on 24 July 1923, became the fundamental international instrument defining the relationship between Greece and Turkey.
Among other matters, it established:
-
- The borders between the two states.
-
- The legal status of the islands of the Eastern Aegean.
-
- The population exchange, with the exceptions provided for in the Treaty.
-
- The protection of minorities.
-
- The new territorial and political framework of the post-Ottoman era.
Lausanne did not resolve every possible future dispute. It did, however, establish a specific treaty-based framework which cannot be unilaterally overturned simply because the political ambitions of a government have changed.
Developments after 1974
It is particularly important to recognise that the systematic questioning of Greek rights in the Aegean began before Erdoğan came to power.
-
- 1973: Turkey advances claims concerning the continental shelf of the Aegean.
-
- 1974: Turkish military invasion of Cyprus.
-
- 1976: Aegean crisis and Greece’s appeal to the International Court of Justice.
-
- 1987: A new serious crisis over the continental shelf.
-
- 1995: The Turkish Grand National Assembly issues its well-known casus belli declaration concerning a possible extension of Greek territorial waters in the Aegean.
-
- 1996: Imia (Kardak) crisis.
-
- 2000–2010: A period of rapprochement efforts and exploratory contacts.
-
- 2016 onwards: Renewed and intensified revisionist rhetoric under Erdoğan, culminating in the doctrine known as the Blue Homeland.
This historical distinction is essential: Erdoğan did not create the entire body of Greek–Turkish disputes. He inherited them from previous Turkish governments but incorporated them into a broader strategy of regional power projection and nationalist politics.
2. The Aegean: What International Law Provides and What Turkey Claims
The Aegean is the principal area of confrontation between Greece and Turkey.
To understand the dispute, five separate issues must be distinguished:
-
- Territorial waters.
-
- Continental shelf.
-
- Exclusive Economic Zone (EEZ).
-
- National airspace and the Athens FIR.
-
- The military status of the Greek islands.
A. Territorial Waters
The United Nations Convention on the Law of the Sea (UNCLOS, 1982), in Article 3, provides that every state has the right to establish the breadth of its territorial sea up to a maximum of 12 nautical miles.
Greece maintains territorial waters of 6 nautical miles in the Aegean, while it has extended its territorial sea to 12 nautical miles in the Ionian Sea.
Turkey also maintains 6 nautical miles in the Aegean.
In 1995, following Greece’s ratification of UNCLOS, the Turkish Grand National Assembly adopted a resolution authorising the government to regard a possible Greek extension of territorial waters beyond 6 nautical miles in the Aegean as a cause for war.
The legal assessment:
-
- The right to extend territorial waters up to 12 nautical miles is recognised by international law.
-
- Turkey cannot unilaterally abolish this right.
-
- The threat of military force to prevent the exercise of a lawful right conflicts with Article 2(4) of the United Nations Charter.
One clarification is necessary: where the maritime coasts of two states face or adjoin one another, the delimitation of overlapping maritime zones constitutes a separate legal question. This does not mean that every part of the Aegean can be settled without delimitation.
B. Continental Shelf
The continental shelf concerns the seabed and its subsoil, rather than the entire water column.
Coastal states possess sovereign rights to explore and exploit the natural resources of their continental shelves.
Greece maintains that its islands, under Article 121 of UNCLOS, are entitled to continental shelf areas just as mainland territories are.
Turkey disputes the extent of the effect that certain Greek islands should have in maritime delimitation, particularly islands situated close to the Turkish coast.
Here, legal precision is essential.
International law recognises that islands, as a general rule, generate rights to a continental shelf. However, this does not mean that every island must necessarily receive full effect in every delimitation process.
International case law examines geography, relevant coastlines, special circumstances and the achievement of an equitable solution.
Therefore:
-
- The general Greek position that islands are entitled to a continental shelf has a legal basis.
-
- The Turkish position that islands should be disregarded altogether is not a rule of international law.
-
- The precise delimitation requires agreement or judicial settlement.
Greece considers the delimitation of the continental shelf and the EEZ to be the only existing bilateral dispute that should be referred for judicial resolution.
Turkey, by contrast, seeks broader negotiations covering all the issues it describes as outstanding problems in the Aegean.
C. Exclusive Economic Zone (EEZ)
The EEZ is distinct from territorial waters.
Under Article 57 of UNCLOS, it may extend up to 200 nautical miles from the baselines, provided that geography permits and that it does not overlap with the corresponding rights of another state.
It grants the coastal state sovereign rights concerning:
-
- Fisheries.
-
- Exploration and exploitation of natural resources.
-
- Energy production from the sea, currents and winds.
-
- Management of relevant marine resources.
Greece concluded EEZ delimitation agreements with Italy and Egypt in 2020.
Turkey, for its part, seeks to establish maritime zones in the Eastern Mediterranean in a manner that restricts the effect of Greek islands.
The Turkish–Libyan Memorandum of Understanding of November 2019 is central to this strategy.
The memorandum establishes a maritime delimitation between Turkey and Libya, effectively disregarding the geographical presence and maritime rights of Greek islands, particularly Crete.
Greece rejects the memorandum as unlawful and incapable of prejudicing its rights. Turkey maintains that it is a legitimate maritime delimitation agreement between two coastal states.
The crucial legal point is that a bilateral agreement cannot create rights or obligations for a third state without its consent. This principle is established in Article 34 of the Vienna Convention on the Law of Treaties.
Consequently, the Turkish–Libyan memorandum cannot, by itself, extinguish Greece’s rights.
D. National Airspace and the Athens FIR
This is one of the most frequently misunderstood aspects of the Greek–Turkish dispute.
Greece maintains a national airspace of 10 nautical miles, while its territorial waters in the Aegean extend to 6 nautical miles.
Turkey disputes the legality of this difference.
Two distinct concepts must be distinguished:
-
- National airspace: An area over which a state exercises sovereignty, above its land territory and territorial sea.
-
- Athens Flight Information Region (FIR): An area of responsibility for the provision of flight information and air traffic services.
The fact that Greece has responsibility for the Athens FIR does not mean that it exercises sovereignty over the entire airspace within that region.
Similarly, the obligation to submit flight plans is connected with international aviation regulations and does not constitute recognition of sovereignty.
This distinction is essential. Violations of national airspace and infringements of FIR procedures must not be presented as identical events.
E. The Militarisation of the Greek Islands
Turkey demands the demilitarisation of Greek islands in the Eastern Aegean and the Dodecanese.
It invokes:
-
- The 1923 Treaty of Lausanne.
-
- The Convention of Lausanne concerning the Straits.
-
- The 1947 Paris Peace Treaties.
Greece argues that the legal status is not identical for all the islands and that Turkish interpretations disregard important treaty provisions.
It also invokes its inherent right of self-defence, particularly in light of Turkish military threats and the establishment of Turkey’s Aegean Army.
Here, oversimplification must be avoided.
Not all Greek islands are governed by the same treaty provisions. For example, Lemnos and Samothrace are subject to a different treaty framework from that applicable to the Dodecanese.
Greece and Turkey disagree both over the interpretation of the relevant treaties and over their consequences.
The conclusion: Turkey does not acquire any right to question Greek sovereignty over the islands merely because a disagreement exists concerning their military status.
3. The Blue Homeland Doctrine: Erdoğan’s Geopolitical Dimension
The Blue Homeland (Mavi Vatan) is much more than a slogan in Turkish foreign policy.
It is a geopolitical concept developed primarily within circles of the Turkish Navy and military establishment and gradually adopted by the country’s political leadership.
Its central objective is to establish Turkey as a dominant naval power in the Eastern Mediterranean, the Aegean and the Black Sea.
The doctrine includes:
-
- Expansion of Turkey’s maritime presence.
-
- Control or increased influence over strategically important sea routes.
-
- Energy and economic exploitation of maritime resources.
-
- Strengthening of the Turkish Navy.
-
- Elevation of Turkey’s position as a regional strategic power.
Erdoğan used this doctrine to strengthen nationalist mobilisation and present Turkey as a state unwilling to accept restrictions on its regional activities.
However, this does not mean that every individual objective of the Blue Homeland doctrine is illegal. Developing naval capabilities and pursuing energy agreements are legitimate activities of sovereign states.
The problem arises when geopolitical ambitions attempt to replace international law and unilaterally establish new territorial or maritime realities.
Our historical assessment: The Blue Homeland doctrine is a characteristic example of Turkey’s transition under Erdoğan from the traditional management of Greek–Turkish disputes towards a more ambitious strategy of regional revisionism.
4. Cyprus: The Most Important Historical and Political Outstanding Issue
The Cyprus question is an independent international issue and should not be treated merely as an extension of Greek–Turkish disputes.
The Republic of Cyprus was established in 1960 on the basis of the Zurich and London Agreements.
The system of guarantees included Great Britain, Greece and Turkey.
In 1974, following the coup of 15 July, organised by the Athens junta and EOKA B, with the aim of overthrowing President Makarios and promoting union with Greece (Enosis), Turkey launched a military operation on 20 July.
A second military operation followed in August.
The consequences were:
-
- The occupation of approximately 37% of Cypriot territory.
-
- The displacement of a large part of the Greek Cypriot population.
-
- The division of the island.
-
- The presence of Turkish military forces in the northern part.
-
- The establishment of a political and territorial division.
The International Legal Dimension
On 20 July 1974, the United Nations Security Council adopted Resolution 353, calling, among other things, for an end to the foreign military intervention violating the sovereignty of the Republic of Cyprus and for the withdrawal of foreign military forces present without lawful authorisation.
In 1983, the so-called Turkish Republic of Northern Cyprus was unilaterally proclaimed.
Through Resolutions 541/1983 and 550/1984, the Security Council condemned the declaration and called upon states not to recognise any Cypriot state other than the Republic of Cyprus.
The so-called TRNC is recognised as a state only by Turkey.
One further point must be emphasised: The 1974 coup was illegal and disastrous. However, it does not automatically legitimise the Turkish military occupation and the continued presence of Turkish troops on the island for decades.
Turkey’s invocation of the Treaty of Guarantee does not resolve the question of the legality of its military actions, particularly the second operation and the continuing occupation.
Erdoğan and Cyprus
Erdoğan did not create the Cyprus problem. He inherited a situation that had developed since 1974.
Nevertheless, his policy has involved a significant shift.
For decades, the official negotiating framework was based on a bi-zonal, bi-communal federation.
In recent years, however, Erdoğan and the Turkish Cypriot leadership under Ersin Tatar have promoted a two-state solution based on sovereign equality.
This change distances Turkey from the framework of United Nations resolutions concerning the reunification of Cyprus.
Ankara’s policy, therefore, is not limited to maintaining the existing situation. It also seeks international political recognition for the secessionist entity.
Erdoğan’s historical responsibility lies precisely in the strengthening and political exploitation of this direction.
5. The Muslim Minority of Western Thrace
Thrace is another field of disagreement. Particular care is required here because the rights of human beings, not merely relations between two states, are involved.
The Treaty of Lausanne recognises the Muslim minority of Western Thrace and provides for the protection of its rights.
Article 45 provides for the corresponding application in Greece of the protective provisions concerning non-Muslim minorities in Turkey.
The minority includes people of different ethnic and linguistic backgrounds:
-
- People of Turkish origin.
-
- Pomaks.
-
- Roma.
Greece recognises the minority as a religious minority, in accordance with the wording of the Treaty of Lausanne.
Turkey seeks to have it recognised collectively as an ethnic Turkish minority.
Two issues must be distinguished.
First: The Treaty of Lausanne explicitly refers to the Muslim minority in Greece. This is the treaty-based framework for its protection.
Second: Members of the minority possess an individual right to identify their own ethnic identity. This right cannot be invalidated simply because the state uses a different collective legal designation.
The European Court of Human Rights has issued judgments against Greece in cases involving associations whose names included the designation “Turkish”.
This means that Greece must respect freedom of association and the rights of minority members.
On the other hand, Turkey has no right to turn the existence of this minority into an instrument of political intervention within Greek territory.
The principle we must defend is twofold: Full protection of minority rights and, at the same time, absolute respect for Greece’s sovereignty.
6. Erdoğan’s Policy towards Greece: Cooperation or Revisionism?
We now reach the central political question of this chapter.
Erdoğan has not followed one consistent and unchanging policy towards Greece.
His government has experienced periods of aggressive rhetoric, military pressure and diplomatic rapprochement.
Three Distinct Periods
A. The Period of European Rapprochement (2003–2010)
During the early years of his rule, Erdoğan pursued Turkey’s European prospects.
There were efforts to normalise Greek–Turkish relations, develop commercial ties and promote diplomatic cooperation.
B. The Period of Revisionist Escalation (2011–2022)
The consolidation of Erdoğan’s domestic power, the distancing of Turkey from its European aspirations and the expansion of its regional ambitions contributed to a more confrontational policy.
The main characteristics of this period included:
-
- The emergence of the Blue Homeland doctrine.
-
- Increased tensions over exploration and energy claims.
-
- The 2020 Eastern Mediterranean crisis.
-
- The instrumentalisation of migration at the Evros border in 2020.
-
- Aggressive rhetoric questioning Greek sovereignty.
C. The Period of Selective Rapprochement (2023–2026)
The Athens Declaration of 7 December 2023, signed by Erdoğan and Mitsotakis, represented an important effort to reduce tensions.
It provided for cooperation in areas such as:
-
- Political and diplomatic communication.
-
- Economy and trade.
-
- Confidence-building measures.
-
- Avoiding actions that undermine peace.
It must be noted, however, that the Declaration is not a binding international treaty and does not resolve the disputes.
Diplomatic rapprochement, therefore, does not necessarily mean that Turkey has abandoned its claims.
7. Overall Assessment: Where Does the Truth Lie?
Let us summarise the main conclusions.
| Issue | Legal and Political Assessment |
|---|---|
| Greek sovereignty over the islands | Established by the relevant international treaties |
| Extension of territorial waters to 12 nautical miles | A right recognised by international law |
| Continental shelf | An existing delimitation dispute |
| EEZ | Requires delimitation where claims overlap |
| Athens FIR | Responsibility for air traffic services, not sovereignty |
| National airspace | Dispute concerning the 10-nautical-mile limit |
| Demilitarisation | Disagreement over the interpretation of international treaties |
| Imia | Dispute concerning sovereignty over specific islets |
| Cyprus | International problem involving invasion, occupation and the absence of a settlement |
| Thrace | Obligation to protect the Muslim minority |
| Blue Homeland | Geopolitical strategy, not a source of international sovereign rights |
Our Historical Assessment of Erdoğan
Recep Tayyip Erdoğan is not the creator of the Greek–Turkish confrontation. However, he is one of the most important political figures to have reshaped it in the modern era.
His policy is characterised by three elements:
-
- Continuity: He maintained traditional Turkish claims advanced by previous governments.
-
- Expansion: He incorporated these claims into a broader strategy of regional power projection.
-
- Instrumentalisation: He used nationalist confrontation and external threats as instruments of domestic political mobilisation.
It would not be objective to attribute every responsibility for all regional problems to Turkey.
Nor, however, would it be historically or legally acceptable to equate rights established by international treaties with Ankara’s unilateral political claims.
Greece has an obligation to defend its sovereign rights. At the same time, it has an obligation to respect international law, protect minorities and pursue the peaceful resolution of disputes.
The same principles apply to Turkey.
8. Final Conclusion
Erdoğan sought to transform Turkey into a regional power with increased military, economic and diplomatic influence.
In this effort, Greek–Turkish relations acquired particular importance because the Aegean and the Eastern Mediterranean constitute strategically vital areas for Turkish policy.
The fundamental contradiction in his policy is that, while seeking recognition for Turkey as a major regional power, he frequently employs methods of pressure and challenges to the existing international legal framework. These methods undermine the stability that Turkey itself needs in order to develop.
History does not automatically vindicate the strongest. It vindicates those who can support their positions through established facts, international treaties and the principles of law.
This is the standard by which we must assess both Erdoğan and Greek policy.
SELECTED BIBLIOGRAPHY AND PRIMARY SOURCES
For the Homo-Naturalis.gr article to have an adequate documentary foundation, the following sources are recommended:
-
- Treaty of Lausanne (1923): The international legal foundation for territorial and minority arrangements.
-
- UNCLOS (1982): United Nations Convention on the Law of the Sea.
-
- Charter of the United Nations: Particularly Articles 2 and 33.
-
- International Court of Justice: Aegean Sea Continental Shelf Case, Greece v. Turkey (1976).
-
- United Nations Security Council Resolutions 353, 541 and 550: The Cyprus question.
-
- Greek Ministry of Foreign Affairs: Greek–Turkish relations.
-
- Turkish Ministry of Foreign Affairs: Turkey’s position on outstanding Aegean issues. This is also useful for documenting Ankara’s official claims.
-
- Athens Declaration (2023): Primary text of the declaration on friendly relations and good-neighbourly relations.