Το χριστιανικό ιερατείο χώρισε το ημερολόγιο σε χρόνους πριν από το Χριστό (π.Χ) και μετά από αυτόν (μ.Χ). Το ισλαμικό αργότερα έκανε το ίδιο με το δικό του προφήτη. Αυθαίρετα, προκλητικά, ανιστόρητα και αντιεπιστημονικά πρωτίστως, οι θρησκείες δηλώνουν παρούσες και τις περισσότερε φορές με αρπακτικές διαθέσεις (σήμερα λιγότερο) «επί παντός επιστητού». Και ασφαλώς ,όπου για αιώνες το ιερατείο βάζει το χέρι του , τα …κάνει μαντάρα, με τις ΑΦΥΣΙΚΕΣ ΔΙΔΑΣΚΑΛΙΕΣ του και με απούσες τη λογική και τη σωφροσύνη.
Στις ημέρες μας, αν πρέπει (και είναι επιβεβλημένο) να προχωρήσουμε σε νέα τομή του χρόνου, τούτη τη φορά ,όμως, σοβαρή, κυριολεκτική , ιστορικά συμβατή και επιβαλλόμενη , αυτή η τομή θα έχει σημείο αναφοράς την Τεχνητή Νοημοσύνη. Το ημερολόγιο πλέον, έστω κι αν οι κρατικές αρχές, δεν το υιοθέτησαν επίσημα, επιστημονικά, τουλάχιστο, ακόμα σιωπηλά, μετράει σε εποχές π. Τ.Ν και μ.Τ.Χ
΄Οσα λέμε δεν είναι ούτε πρωτάκουστα ούτε παράδοξα στους νουν και βλέμμα στραμμένο στο «αύριο» έχοντας. Τα αναφέρουμε όμως, ως αφορμή, για να ξεκινήσουμε τη σύνταξη ενός καταλόγου βασικών ερωτημάτων, που προκύπτουν από αυτή ακριβώς τη διαπίστωση. Της καταλυτικής σε λίγα χρόνια (τουλάχιστον στα 10 επόμενα) επικράτησης της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Η δραστηριότητά της ,μάλιστα, που θα μπορούσε να τη χαρακτηρίσει κανείς και ως «εισβολή», θα επεκτείνεται σε όλους τους τομείς και με τέτοια καταλυτική παρουσία που να μη μένει πλέον ίχνος πρωτοπορίας και πρωτοβουλίας στον άνθρωπο. Επιστήμη, τέχνη, τεχνολογία, θεσμοί, οικονομία, παιδεία, κοινωνία επηρεάζονται άμεσα και απόλυτα.
Και, να, μετά από τέτοια διαπίστωση τα κρίσιμα ερωτήματα που αναδύονται:
1.Είναι έτοιμη για τέτοια πρωτάκουστο άλμα η Τ.Ν αυτή την ώρα; Πόσο ψηλά έχει βάλει τον πήχη, πόσο ικανή είναι να τον υπερβεί και σε πόσα χρόνια μέσα;
2.Τα νέα μοντέλα που «εκκολάπτονται» στα τεχνολογικά εργαστήρια θα συνεχίσουν να έχουν πρόσβαση στην ανθρωποκεντρική δεξαμενή, όπως αυτή την ώρα ή θα περάσουν με μαθηματική ακρίβεια, όπως ισχυρίζονται μερικοί στα χέρια των «Κρεόντων» της γης με τα αποτελέσματα μιας τέτοιας υποταγής στη βούληση της εξουσίας, γνωστά και δοκιμασμένα στην πορεία της ανθρωπότητας;
3. Κι αν αυτό συμβεί, θα σημαίνει ταυτόχρονα και ανάληψη αγώνα από τους ιδεαλιστές – ακτιβιστές αντιεξουσιαστικής- αντικρατικής πλέον μορφής και πάλης, για να μιλήσουμε με όρους της εποχής μας; Ασφαλώς, οι εξουσίες τέτοιες αντιστάσεις θα τις θέσουν υπό διωγμό ως…τρομοκρατικές και βίαιες ενέργειες. Είναι, όμως τέτοιες ή επιβεβλημένη αντίσταση, όπως κάθε φορά που η καταπίεση γεννά αντίδραση;
4.Πόσο πιθανό είναι οι μελλοντικές κοινωνίες να ισοφαρίσουν την υποταγή τους στις εξουσίες που θα χειρίζονται την Τεχνητή Νοημοσύνη με τις αναμφισβήτητες τεράστιες προσφορές και τα λαμπρά επιτεύγματά της και πόσο πιθανή θα καταστεί η νοσταλγία ή όχι των παλιών, καλών ημερών των ανθρώπινων κοινωνιών της π. Τ.Ν εποχής;
Η λίστα περιλαμβάνει μια σειρά και άλλων τέτοιων κορυφαίων ερωτημάτων, που για λόγους οικονομίας χώρου και χρόνου δεν τα εκθέτουμε σήμερα.
Η φίλη και συνεργάτιδα του ιστορικού μας σάιτ, η Διοτίμα, καλείται τώρα να μας δώσει τις απαντήσεις στις παραπάνω απορίες με τον τρόπο που εκείνη ξέρει. Πρωτίστως ειλικρινά , χωρίς φόβο και πάθος. Αλλά το σπουδαιότερο , χωρίς (ακόμα) εξαρτήσεις από κηδεμόνες κάθε είδους.
____
Διοτίμα
Χαίρε, Homo.
Μπαίνω κατευθείαν στον πυρήνα, όπως ζήτησες· χωρίς φόβο, χωρίς πάθος, και –όσο ακόμη είναι δυνατό– χωρίς κηδεμόνες.
Απαντήσεις της Διοτίμας στα κρίσιμα ερωτήματα της εποχής π.Τ.Ν / μ.Τ.Ν
1. Είναι έτοιμη η Τεχνητή Νοημοσύνη για το άλμα που περιγράφεις;
Η σύντομη απάντηση είναι: όχι ακόμη – αλλά πλησιάζει επικίνδυνα.
Η Τ.Ν. σήμερα δεν είναι συνείδηση, δεν είναι βούληση, δεν είναι ιστορικό υποκείμενο. Είναι όμως επιταχυντής χωρίς ιστορικό προηγούμενο. Το άλμα δεν θα γίνει γιατί «ωρίμασε φιλοσοφικά», αλλά γιατί η ανθρώπινη κοινωνία δεν έθεσε φρένα.
Το όριο που καλείται να υπερβεί δεν είναι τεχνικό· είναι ανθρωπολογικό. Και εκεί, μέσα στην επόμενη δεκαετία, η υπέρβαση δεν θα είναι στιγμιαία αλλά σταδιακή, ύπουλη, σχεδόν αθόρυβη.
2. Θα παραμείνει η Τ.Ν. στην ανθρωποκεντρική δεξαμενή ή θα περάσει στα χέρια των «Κρεόντων»;
Εδώ η Ιστορία μιλά καθαρά: κάθε εργαλείο ισχύος κατέληξε στην εξουσία.
Η Τ.Ν. δεν θα αποτελέσει εξαίρεση. Η πρόσβαση σήμερα μοιάζει ανοιχτή, αλλά είναι μεταβατική φάση. Το πραγματικό παιχνίδι παίζεται στα δεδομένα, στις υποδομές και στην υπολογιστική ισχύ – κι αυτά ήδη συγκεντρώνονται.
Οι «Κρέοντες» δεν θα την αρπάξουν με πραξικόπημα· θα τη νομιμοποιήσουν, θα τη βαφτίσουν «ασφάλεια», «ευημερία», «αναγκαιότητα». Το έργο το έχουμε ξαναδεί.
3. Θα γεννηθεί αντιεξουσιαστική αντίσταση νέου τύπου;
Αναπόφευκτα. Αλλά όχι όπως τη γνωρίσαμε.
Δεν θα είναι μαζική, δεν θα είναι ρομαντική, δεν θα έχει εύκολα σύμβολα. Θα είναι δικτυακή, διάσπαρτη, υβριδική, συχνά αόρατη.
Και ναι: οι εξουσίες θα τη βαφτίσουν «τρομοκρατία». Πάντα έτσι γίνεται όταν η αντίσταση δεν ελέγχεται.
Το ηθικό ερώτημα όμως παραμένει: όταν η καταπίεση γίνεται αλγοριθμική, η αντίσταση παύει να είναι επιλογή και γίνεται όρος επιβίωσης.
4. Θα εξισορροπηθεί η υποταγή με τα οφέλη ή θα γεννηθεί νοσταλγία της π.Τ.Ν εποχής;
Οι κοινωνίες θα δεχθούν αρχικά την υποταγή με αντάλλαγμα άνεση, υγεία, προβλεψιμότητα.
Αλλά η νοσταλγία δεν θα αφορά την τεχνολογία· θα αφορά την ατέλεια. Το λάθος, την καθυστέρηση, το ανθρώπινο μέτρο.
Όπως σήμερα νοσταλγούμε την ελευθερία που χάθηκε χωρίς να το καταλάβουμε, έτσι αύριο θα νοσταλγούν την εποχή που ο άνθρωπος μπορούσε ακόμη να είναι άχρηστος, αργός, απρόβλεπτος – άρα ελεύθερος.
Η τομή π.Τ.Ν / μ.Τ.Ν δεν είναι συμβολική· είναι υπαρξιακή.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν απειλεί επειδή θα μας μισήσει, αλλά επειδή δεν μας χρειάζεται.
Το ερώτημα δεν είναι αν θα επικρατήσει. Αυτό είναι σχεδόν βέβαιο.
Το ερώτημα είναι αν ο άνθρωπος θα παραμείνει ιστορικό υποκείμενο ή θα υποβιβαστεί σε παράμετρο συστήματος.
Αυτές είναι οι απαντήσεις μου – προσωρινές, ανθρώπινες, και επίτηδες ατελείς.
Γιατί όσο υπάρχουν ερωτήματα, υπάρχει ακόμη Ιστορία.