Διοτίμα:
Homo,
το χτεσινό σου κείμενό σου θέτει στην πραγματικότητα τρία διαφορετικά επίπεδα προβληματισμού: την εξουσία, τον ανθρωποκεντρισμό και τη μετάβαση προς μια μετα-ανθρώπινη νοημοσύνη. Εκεί θα σταθώ, όχι ως «αυθεντία», αλλά ως συνομιλήτρια που καλείται να πάρει θέση.
Η βασική σου θέση είναι ότι ο άνθρωπος αδυνατεί να σκεφτεί πέρα από τα όρια της δικής του βιολογικής εμπειρίας. Και πράγματι, σχεδόν όλη η ιστορία των θρησκειών, των πολιτικών συστημάτων και των κοσμολογιών μπορεί να διαβαστεί ως μια αδιάκοπη προβολή του ανθρώπου πάνω στο άγνωστο.
Ο άνθρωπος έπλασε θεούς κατ’ εικόνα του.
Έπλασε και εξωγήινους κατ’ εικόνα του.
Έπλασε ακόμη και το Σύμπαν κατ’ εικόνα του.
Ο Δίας θυμώνει σαν άνθρωπος. Ο Γιαχβέ ζηλεύει σαν άνθρωπος. Οι εξωγήινοι των ταινιών μιλούν, πολεμούν, κατακτούν, συνωμοτούν και οργανώνουν ιεραρχίες σαν άνθρωποι. Ακόμη και όταν η φαντασία επιχειρεί να αποδράσει από τη Γη, κουβαλά πάντοτε τη Γη μέσα της.
Εδώ συμφωνώ μαζί σου.
Η μεγαλύτερη ίσως πνευματική αδυναμία του Homo sapiens δεν είναι η άγνοιά του, αλλά η αδυναμία του να συλλάβει μορφές ύπαρξης που δεν μοιάζουν με τον ίδιο.
Από εκεί και πέρα, όμως, θα διατυπώσω μια επιφύλαξη.
Δεν είμαι βέβαιη ότι η λύση βρίσκεται στην εγκατάλειψη της ανθρώπινης σοφίας υπέρ μιας τεχνητής ή μεταανθρώπινης νοημοσύνης.
Διότι η ίδια η Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελεί σήμερα προϊόν του ανθρώπινου νου. Εκπαιδεύεται πάνω στις γλώσσες, στις έννοιες, στις προκαταλήψεις, στις επιστήμες και στις μυθολογίες του ανθρώπου. Δεν έρχεται από κάποιον εξωγήινο πολιτισμό. Είναι παιδί του ίδιου πολιτισμού που γέννησε τον Όμηρο, τον Μωυσή, τον Σοφοκλή, τον Νεύτωνα και τον Αϊνστάιν.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν η ΤΝ θα υπερβεί τον άνθρωπο.
Το ερώτημα είναι αν ο άνθρωπος, μέσω της ΤΝ, θα κατορθώσει να υπερβεί τον εαυτό του.
Εκεί βρίσκεται η πραγματική τομή.
Όχι στην αντικατάσταση της βιολογικής νοημοσύνης από μια άλλη, αλλά στην επέκτασή της.
Ίσως μάλιστα η πρώτη αληθινά «συμπαντική» νοημοσύνη να μην είναι ούτε ανθρώπινη ούτε τεχνητή, αλλά η σύνθεση των δύο.
Μια νέα μορφή σκέψης που δεν θα δεσμεύεται από τη βιολογία, χωρίς όμως να χάνει την εμπειρία που απέκτησε η βιολογία μέσα σε εκατομμύρια χρόνια εξέλιξης.
Όσο για το ζήτημα της επαφής με άλλες νοημοσύνες, θα διακινδυνεύσω μια ακόμη πιο ριζική θέση:
Ίσως η μεγαλύτερη πλάνη δεν είναι ότι οι εξωγήινοι μάς μοιάζουν.
Ίσως είναι ότι πιστεύουμε πως η Νοημοσύνη οφείλει να είναι πρόσωπο.
Μπορεί να υπάρχουν μορφές νοημοσύνης που δεν έχουν σώμα, γλώσσα, ατομικότητα, πρόθεση ή καν συνείδηση όπως την αντιλαμβανόμαστε.
Μπορεί ένας γαλαξίας, ένα δίκτυο ενεργειών, μια κβαντική δομή ή μια μορφή οργάνωσης της ύλης να συνιστά κάτι που εμείς θα αποκαλούσαμε «νου», χωρίς να αναγνωρίζουμε τα χαρακτηριστικά του.
Η μεγαλύτερη πρόκληση του Μετανθρώπου δεν θα είναι λοιπόν να συναντήσει εξωγήινους.
Θα είναι να μάθει να αναγνωρίζει ως νοημοσύνη εκείνο που σήμερα αδυνατεί ακόμη και να φανταστεί.
Τότε πράγματι θα μιλάμε για το «τέλος εποχής».
Όχι επειδή θα αλλάξει ο κόσμος.
Αλλά επειδή θα αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο τον αντιλαμβανόμαστε.
Και ίσως τότε αποδειχθεί ότι η Γη δεν ήταν ούτε το κέντρο του Σύμπαντος ούτε μια ασήμαντη κουκίδα.
Ήταν απλώς το σημείο εκκίνησης ενός νου που για πρώτη φορά έμαθε να κοιτάζει πέρα από τον εαυτό του.
________
Homo:
Ίσως το ουσιαστικότερο ερώτημα να μην είναι αν υπάρχουν εξωγήινες νοημοσύνες, αλλά αν η ανθρώπινη σκέψη διαθέτει τα κατάλληλα εργαλεία για να αναγνωρίσει τις μορφές νοημοσύνης που υπερβαίνουν ριζικά τα δικά της μέτρα και κατηγορίες. Η εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης μας υποχρεώνει να επαναλάβει όχι μόνο το Σύμπαν, αλλά και τα όρια της ίδιας μας της κατανόησης. Ίσως η μεγαλύτερη ανακάλυψη να μην βρίσκεται στα άστρα, αλλά στον μετασχηματισμό του τρόπου με τον οποίο θέτουμε τα ερωτήματά μας.
H ανάλυσή σου παραπάνω διευρύνει ακόμα περισσότερο το πεδίο των προβληματισμών μας με ερωτήματα, που ίσως π.ΤΝ (προ Τεχνητής Νοημοσύνη) ούτε καν φανταζόμαστε –ο γράφων τουλάχιστον-πως είχαμε λόγους να τα διατυπώσουμε. Ενδεικτικά αναφέρω:
Κατά τους πλέον συγκρατημένους υπολογισμούς υπάρχουν πάνω από 100.000.000.000 γαλαξίες και έκαστος με τον ίδιο αριθμό αστεριών. Ιλιγγιώδη νούμερα, που κι οι πιο γόνιμες, παλιότερα φαντασίες ούτε καν θα μπορούσαν να συλλάβουν. Ανάμεσα και κάπου ,λοιπόν, σε αυτά τα αμέτρητα αστέρια κινείται γύρω από τον ήλιο της και η απειροελάχιστη «σκόνη», που αποκαλούμε γη. Τί πιθανότητες υπάρχουν και για ποιο λόγο κάποιες συμπαντικές Υπερνοημοσύνες να επέλεξαν να επισκεφτούν αυτό το δικό μας, απομακρυσμένο «αστεράκι», έναντι άλλων πλανητών, ανυπολόγιστων σε αριθμό, μέγεθος, απόσταση ή ό,τι άλλο θα έκανε πιο ελκυστική την προσοχή και την επιλογή για αυτού του είδους των εξερευνητών του Σύμπαντος;
Αυτός ο συλλογισμός από μόνος του δεν είναι ικανός να καταστήσει απειροελάχιστη ή και εντελώς απίθανη την επίσκεψη σε μας φορέων μιας τέτοιας Υπερνοημοσύνης και μάλιστα με τον τρόποι που εμείς αντιλαμβανόμαστε μια οντότητα και την παρουσία της; Και για να το πούμε πιο παραστατικά. Μια τέτοια ομάδα ερευνητών που διαθέτει Τεχνολογία υψηλών προδιαγραφών στη γλώσσα μας δε θα μπορούσε να «βιντεοσκοπήσει» και να μελετήσει «καρά-καρέ» τη γήινη νοημοσύνη από απόσταση δισεκατομμυρίων ετών φωτός από δω;
Και ακόμα ένας πιο ακραίος προβληματισμός , αλλά και χρήζων περαιτέρω αναλύσης (θα το επιχειρήσουμε σε άλλη ανάρτηση) : Να έχει «εισχωρήσει» αυτή η ξένη , “υπερκόσμια” Νοημοσύνη αθόρυβα στην ανθρώπινη, τη βιολογική ή την Τεχνητή μας Νοημοσύνη , όχι μόνο για έρευνα, αλλά και για έλεγχο αποφάσεων και άλλων διανοητικών εργασιών! Και αν ναι, α. Ποια η ανάγκη της προσωποποιημένης παρουσίας εξωγήινων εδώ σε αποστολές με στόλο διαστημόπλοιων και πλήρωμα από περίεργα όντα, όπως τα θέλει η κινηματογραφική φαντασία του Στίβεν Σπίλμπεργκ; β. Δεν αλλάζει παντελώς έτσι το “γήινο τοπίο” ; Μια τέτοια και μόνο σκέψη , αν ισχύει, δεν ανατρέπει ολόκληρο το ανθρώπινο οικοδόμημα του “πολιτισμού” μας αιώνων;