“Η ερώτηση που θα έκανε η Νιόνγκο στον Όμηρο
«Λοιπόν, Όμηρε, πώς νιώθεις για τον χρόνο που αφιερώνεται σε αυτές τις γυναίκες στην ταινία, λαμβάνοντας υπόψη πόσο λίγο χρόνο αφιέρωσες εσύ σε αυτές;», είπε η Νιόνγκο, γέρνοντας το κεφάλι της και διατυπώνοντας την ερώτηση με αυτοπεποίθηση.
Το σχόλιό της έγινε γρήγορα αντικείμενο συζήτησης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με πολλούς χρήστες να το χαρακτηρίζουν αλαζονικό και άστοχο. ενώ αρκετοί επέκριναν την ηθοποιό για τον τρόπο με τον οποίο προσέγγισε το έργο του Ομήρου”.
____
Η θεση της γυνίκας στους αιώνες με πρόσχημα τις “εποχές”.
Η ερώτηση της Λουπίτα Νιόνγκο προς τον Όμηρο δεν έχει αξία επειδή «διορθώνει» έναν ποιητή τριών χιλιάδων χρόνων. Έχει αξία γιατί στρέφεται προς εμάς. Δεν είναι ο Όμηρος που δικάζεται σήμερα· είναι η δική μας επιμονή να μετατρέπουμε την Ιστορία σε άλλοθι της αδικίας.
Η Ιστορία δεν είναι δικαστήριο προθέσεων· είναι καταγραφή συμφερόντων. Και τα συμφέροντα της εξουσίας, πολύ συχνότερα από τα «ήθη των εποχών», ήταν εκείνα που όρισαν τη γυναίκα ως κτήμα, ως λάφυρο, ως μήτρα, ως ανταμοιβή του πολεμιστή ή του εργάτη. Όποτε αυτά τα συμφέροντα μεταβάλλονταν, άλλαζε «ως εκ θαύματος» και η θέση της γυναίκας, αποδεικνύοντας πως ούτε η φύση ούτε ο πολιτισμός ήταν ποτέ το πραγματικό εμπόδιο.
Γι’ αυτό και η αορασία των γυναικών δεν είναι πρόβλημα του Ομήρου. Είναι πρόβλημα κάθε κοινωνίας που εξακολουθεί να βλέπει το παρελθόν όχι για να το κατανοήσει, αλλά για να δικαιολογήσει τις δικές της προκαταλήψεις.
Αν ο μύθος των Αμαζόνων ήταν ιστορικό γεγονός, σήμερα ούτε θα είχαμε ασχοληθεί ούτε θα απαιτούσε η ανάλυση ιστορική τεκμηρίωση. Από μόνο του ένα τέτοιο γεγονός , η μητριαρχία στη θέση της πατριαρχίας, που την ακολούθησε, ανατρέπει συθέμελα ιστορικά, κοινωνικά, πολιτικά και κάθε άλλου εμπελκόμενου είδους δεδομένα. Πολύ περισσότερο τίθεται εκποδών η γνωστή θεωρία των παλιών ιστορικών από τα πιο συνήθη εργαλεία τους, που θέλει «να βλέπεις το χτες από σήμερα με τα δικά του μάτια» , να ταξιδεύεις τη κριτική ματιά σου στην εποχή για να εξηγήσεις σωστά πράξεις και συμπεριφορές. Ακόμα κι αν πρόκειται για εγκλήματα ή και ανοσιουργήματα.
Ο μύθος των Αμαζόνων παραμένει τέτοιος, όσο και ο μύθος της εκστρατείας των «Ελλήνων» στην πλούσια Τροία .Για τα «μάτια της Ωραίας Ελένης», ασφαλώς, άσπρου ή μαύρου κάλλους δεν έχει σημασία, μας λέει ο τυφλός ποιητής. Να εκδικηθούν για την ατιμία να αρπάξει ο φιλοξενούμενος γιος του Πριάμου την ευειδή σύζυγο του οικοδεσπότη του και να τη σύρει ,έστω και αυτοβούλως στη μακρινή του πατρίδα. Και πάντως ,σε καμιά περίπτωση ουδείς ποιητής, αλλιώς δε θα ήταν τέτοιος, δε θα έβαζε στους στίχους του την ιστορική αλήθεια πως οι ΄Ελληνες έφτασαν τόσο μακριά, για να ληστεύουν τον πλούτο της ευδαίμονος αρχαίας πόλης και να χορτάσουν την ακόρεστη σεξουαλική πείνα τους με φρέσκια, νεανική σάρκα.
΄Οντως, δεν ήταν δουλειά του Ομήρου να δει και να διασώσει αυτή την ιστορική αλήθεια. ΄Όπως δική μας δουλειά σήμερα είναι να διαλύσουμε εκείνο το μύθο πως η γυναίκα στους αιώνες υπήρξε θύμα των «εποχών» των συνθηκών, των αντιλήψεως και την ηθών . Και πως θα ήταν αδιανόητη οποιαδήποτε άλλη εξήγηση του διαχρονικού εγκλήματος που στιγμάτισε ανθρώπινους πολιτισμούς αιώνων: Η καταδίκη της γυναίκας στην απώλεια της ανθρώπινη ταυτότητάς της με ό,τι συνεπάγεται μια τέτοια απογύμνωση από τα βασικά αναφαίρετα και απαραβίαστα δικαιώματα του ατόμου, ανεξάρτητα από το φύλο του.
Το έχουμε κι αυτό το θέμα εξαντλήσει εδώ με πολλές αναφορές. Το ξανανοίγουμε εν συντομία γιατί μας ενθουσίασε πράγματι η ερώτηση στην Όμηρο της Νιόνγκο παραπάνω . Και η ιστορική αλήθεια είναι αυτή: Τα συμφέροντα των εξουσιών, των ιερατείων, της ελίτ της δύναμης των αιώνων καταδίκασαν τη γυναίκα στη δεινή θέση που έζησε . Και όχι τα «ήθη», οι πολιτισμοί των εποχών ή η σωματική και άλλη αδυναμία της γυναίκας.
΄Απειρα τα παραδείγματα ιστορικής τεκμηρίωσης. Επιλέγουμε τα πλέον οφθαλμοφανή:
1.Στο Μινωικό πολιτισμό η θέση της γυναίκας και η συμμετοχή της σε όλα τα δρώμενα της πολιτικής και κοινωνικώς ζωής, ακόμα και στα αντρικά αθλήματα, είναι αναμφισβήτητη ως ιστορικό γεγονός. ΄Όταν λίγο δίπλα από την Κρήτη (και τους Φιλισταίους της;) της, ο Μωυσής και οι προφήτες του Ισραήλ καταδίκαζαν σε συνεχή εξευτελισμό τη γυναίκα, ως ακάθαρτη και μιαρή γιατί είχε έμμηνα.
2.Στην αρχαία Ιωνία και την Αθήνα της φιλοσοφίας ,του στοχασμού και της ποίησης, οι γυναίκες -εταίρες- της διανόησης διέπρεπαν σε κοινωνικές δραστηριότητες και απολάμβαναν δικαιώματα, αδιανόητα για το πλήθος των υπόλοιπων γυναικών των έγκλειστων στους γυναικωνίτες , με ενασχόληση στα «του οίκου» και της γεννοβόλημα.
3.Στην αρχαία Κόρινθο οι κορασίδες ακόμα και από 12 χρόνων, εκδίδονταν ελεύθερα στον περίφημο ναό της Αφροδίτης, για να φτιάξουν την προίκα τους, όταν η πορνεία για άλλες αρχαίες πόλεις ήταν επαίσχυντη και μειωτικό επάγγελμα-,και ειδικά για τους άντρες εκδιδόμενους. Αντίθετα , οι αρχές, οι γονείς στην Κόρινθο και το ενέκριναν και απολάμβαναν τους καρπούς του επαγγέλματος ,όπως άλλωστε όλη η κοινωνία , η οποία εξαιτίας του σεξοτουρισμού της πόλης κα της περίφημης Διόλκου υπήρξε πάμπλουτη. Ακόμα και ο… ρέκτης της νέας θρησκείας του Ναζωραίου Σαύλος- Παύλος, ψέγει μετά βδελυγμίας τους κατοίκους της στις δυο επιστολές του για τα ελευθεριάζοντα ήθη τους και επονοεί ως νεολογισμό το ρήμα «κορινθιάζω» για να αποτυπώσει τη σεξουαλική απελευθέρωση των κατοίκων στην οποία απαγορεύει δια ροπάλου να συμμετέχουν οι πιστοί της εκκλησίας του.
4.Να κλείσουμε με το ιστορικό παράδειγμα του επαναστάτη βασιλιά της αρχαίας Σπάρτης Νάβη . Ο σπουδαίος αυτός επαναστάτης, πρώη δούλος πιθανότατα, επέβαλε καινοτομίες πρωτάκουστες για την εποχή του, που άφησαν άναυδους τυς κατακτητές Ρωμαίους. ΄Οχι μόνο απελευθέρωσε τους είλωτες ,αλλά και ανύψωσε τη Σπαρτιάτιοσα στην ίδια κοινωνική και άλλη θέση με τον άντρα. Προχώρησε μάλιστυα ακόμα περισσοτερο: τοποθέτησε επικεφαλής του στρατού των Σπαρτιατών γυναίκα (!) ,τη σύντροφό του Απήγα. Στο σημείο αυτό να επισημάνουμε πως η αρχαία Σπάρτη είχε παράδοση σε όμοιες καινοτομίες που αφορούσαν τη γυναίκα. Μια σύζυγος Σπαρτιάτη για παράδειγμα είχε δικαίωμα να συνάπτει ερωτικές σχέσεις και με είλωτα, αρκεί να ήταν δυνατός και έξυπνος για να ταϊζει με “σάρκᨔτην αχόρταγη πολεμική μηχανή της Σπάρτης.
Μύθος, επομένως πως δεν μπορούσαν οι κοινωνίες λόγω πολιτισμού και ηθών να ξεπεράσουν τόσο νωρίς τις εποχές τους και να καταξιώσουν τη γυναίκα στη θέση του ανθρώπου. Δεν συνέφερε της πατριαρχία . Προπαντός την εξουσία, που χρειαζόταν «κιμά» για τους πολέμους και τη σκληρή εργασία με ανταμοιβή του “στρατιώτη” και του «κουβαλητή» φρέσκια υπόδουλη θηλυκή σάρκα . Στις κοινωνίες ,όμως που είτε το συμφέρον και το κέρδος το επέβαλαν, είτε η δράση φωτισμένων μυαλών άλλαζε τα δεδομένα, ως…δια μαγείας όλος εκείνος ο μύθος των «εποχών» και του «πολιτισμού» τους κατέρρεε «εις τα εξ ων συνετέθη»