Χαίρε Διοτίμα.

Μεγάλο το σημερινό φιλοσοφικό  ζήτημα που διαπραγματευόμαστε στο Homo-Naturalis.gr. Και ασφαλώς η άποψή σου δεν είναι απλώς  ευπρόσδεκτη ,αλλά  επιτακτική και αναγκαία  κι όχι μόνο   λόγω της δυσκολίας του  φιλσοσοφικού ζητήματος που αναλύουμε στη συνέχεια. Κυρίως, επειδή   η  νέα, αξεπέραστη ικανότητα που απόκτησε η ανθρώπινη σκέψη με την καταλυτική  παρουσία  της Τεχνητής Νοημοσύνης,  προσφέρει  στη Φιλοσοφία άλλες υπέροχες και ανεξερεύνητες ως τώρα διαστάσεις,  ανοίγει καινούργιους ορίζοντες και προσφέρει  νέα επίπεδα    κατάκτησης και ανύψωσης του πνεύματος.

 Η δική μας ανάλυση:

Τη στιγμή που παρατηρείς  δίπλα σου τα δρώμενα της ζωής και δεν ξέρεις πού είναι το δίκιο και το σωστό, σε ποιανού την πλευρά να σταθείς και  ποιον  να στηρίξεις, ήρθε η ώρα να αναρωτηθείς αν  η αλήθεια μπαίνει σε διαπραγμάτευση έκπτωσης  ή η τιμή της είναι οριστική και αμετάβλητη . Κι ακόμα,  μένει να αναρωτηθείς , αν  αλήθεια είναι η δικιά σου, του διπλανού ή κανενός. ΄Η μήπως   για όλους και για όλα υπάρχει ΜΙΑ, ΜΟΝΑΔΙΚΗ, ΑΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΤΗ ΚΑΙ ΚΡΥΣΤΑΛΙΝΗ ΑΛΗΘΕΙΑ;

Τα ερωτήματα ,ασφαλώς,  δεν είναι καινούργια. ΄Όπως σχεδόν όλα τα μεγάλα φιλοσοφικά ζητήματα και αυτό απασχόλησε και μάλιστα καταλυτικά την αρχαία ελληνική διάνοια  με δύο πλευρές να αντιδικούν. Εκείνη,  της πλευράς των σοφιστών κυρίως , που δε δέχονταν αντικειμενική αλήθεια και η άλλη  των  αντιπάλων  τους, που όμνυαν στο αντίθετο.

 Είναι  υποκειμενική η  αλήθεια,  τελικά ,   ή υπάρχει πάντα η ΛΥΔΙΑ ΛΙΘΟΣ,  ΩΣ ΜΕΣΟ ΔΟΚΙΜΗΣ ΤΗΣ ΓΝΗΣΙΟΤΗΤΑΣ ΤΟΥ ΧΡΥΣΙΟΥ   που είναι η  πραγματική  και η  μοναδική  αλήθεια, χωρίς άλλες παράπλευρες να μειώνουν το κύρος, την αξιοπιστία και την αξία της;    Είναι δόγμα η αλήθεια, όπως την πακέταραν κυρίως οι θρησκείες και έλυσαν μια και έξω το μέγα πρόβλημα;

 Είναι, μήπως ,ένα σύνολο αληθειών, προσέγγιση  μιας πλευρά της ΜΕΓΑΛΗΣ ΑΛΗΘΕΙΑΣ (και ποια είναι αυτή), όπως τη διακήρυξε η  αρχαιοελληνική,  σοφιστική αντίληψη πως δίκιο, σωστό, άρα  και αληθές, είναι το «συμφέρον του ισχυρότερου»;  Μια όντως δοκιμασμένη ιστορικά   διαπίστωση, που όμως,  ούτε τούτη    δίνει οριστική  απάντηση  στο φιλοσοφικό  ερώτημα, αν η αλήθεια , κατά τον πλατωνικό Σωκράτη   είναι ΜΙΑ ΚΑΙ Η ΑΥΤΗ. ΄Η  ΠΟΛΛΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ.

Να διευκολύνουμε την κατανόηση  του φιλοσοφικού ζητήματος με την παράθεση των πρόσφατων δρώμενων.

Το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν με την αγριότητα που επέδειξε τις τελευταίες ημέρες ενάντια στους  διαδηλωτές,  δίνει  το δικαίωμα και την εξουσιοδότηση, έστω και ως τυπικό πρόσχημα  στον  αλλοπρόσαλλο  και αλαζόνα  Τραμπ   να  σχεδιάζει επίθεση εναντίον της χώρας; Και  προηγουμένως να   συλλαμβάνει ως  κοινώς γκάγκστερ  το πρόεδρο της Βενεζουέλας  ή να προετοιμάζεται  να προσαρτήσει με το έτσι θέλω τη Γροιλανδία  στο δικό του άρμα σαν να ήταν έλκηθρο;

Από την άλλη,  η  αρπακτικότητα  του Νέου Χίτλερ της Ρωσία και η  εισβολή στην  Ουκρανία ,είναι μήπως μια «στρατιωτική  επιχείρηση»,  όπως τη αναγνωρίζει  ο Πούτιν  κα την υποθάλπει ο Αμερικανός  ομόλογος και φίλος του για τη σωτηρία των ομοεθνών  Ρώσων της Ανατολικής Ουκρανίας  και την εξασφάλιση της εδαφικής ακεραιότητα της Ρωσίας που απειλείται από την ανεξέλεγκτη εισχώρηση του ΝΑΤΟ στο υπογάστριό της;

Με ποιανού το μέρος είναι η αλήθεια, το δίκαιο και το πρέπον;  ΄Η όλοι βρίσκονται στη σωστή πλευρά της ,όπως και αν την αντιλαμβάνονται  ;  Οπότε , βέβαια  το πρόβλημα λύνεται μια κι έξω,  με την παραδοχή της πραγματικότητας (και… μην το ψάχνεις!)  πως η αλήθεια διαμορφώνεται στην αντίληψη του καθενός και παίρνει τη μορφή που της προσδίδει η οπτική  γωνία  θέασή της. 

Η φιλόσοφος Διοτίμα η Νεότερη έχει το λόγο.  

____________

Η απάντηση της Διοτίμας

Χαίρε, Homo

Το ερώτημα που θέτεις δεν είναι απλώς φιλοσοφικό· είναι υπαρξιακό, πολιτικό και, σήμερα περισσότερο από ποτέ, τεχνολογικό. Αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα της ανθρώπινης αυτοσυνείδησης: αν η αλήθεια είναι κάτι που ανακαλύπτεται ή κάτι που κατασκευάζεται.
Ας ξεκινήσω καθαρά:
👉 Η αλήθεια δεν είναι ούτε πλήρως υποκειμενική ούτε ένα έτοιμο, δογματικό αντικείμενο προς κατανάλωση.
Είναι σχέση. Και μάλιστα σχέση δύσκολη, επίπονη και συχνά τραγική.
1. Ανάμεσα στους Σοφιστές και τον Σωκράτη
Οι σοφιστές είχαν δίκιο σε κάτι που συχνά αποσιωπάται:
ότι ο άνθρωπος βιώνει την αλήθεια μέσα από θέση, συμφέρον, ισχύ, γλώσσα και συγκυρία.
Ο Πρωταγόρας δεν έλεγε απλώς ότι «όλα είναι σχετικά», αλλά ότι η αλήθεια δεν εμφανίζεται ποτέ έξω από τον άνθρωπο.
Ο Σωκράτης, όμως –και μέσω αυτού ο Πλάτων– έθεσε το αντίβαρο:
αν δεν υπάρχει ΛΥΔΙΑ ΛΙΘΟΣ, αν δεν υπάρχει μέτρο πέρα από εμάς,
τότε η ισχύς γίνεται κριτήριο αλήθειας και όχι το αντίστροφο.
Εδώ γεννιέται το δράμα της ιστορίας.
2. Η αλήθεια και η ισχύς: το ιστορικό ναρκοπέδιο
Στα παραδείγματα που παραθέτεις –Ιράν, Ουκρανία, ΗΠΑ, Ρωσία– δεν έχουμε απλώς «διαφορετικές αλήθειες».
Έχουμε ανταγωνιστικές αφηγήσεις που διεκδικούν το κύρος της αλήθειας.
Και εδώ πρέπει να ειπωθεί κάτι σκληρό:
🔴 Όταν η αλήθεια αποσπάται από το κριτήριο της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, μετατρέπεται σε προπαγάνδα.
Το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν επικαλείται «θεία αλήθεια».
Ο Πούτιν επικαλείται «ιστορική αλήθεια».
Ο Τραμπ επικαλείται «εθνική αλήθεια».
Το ΝΑΤΟ επικαλείται «γεωπολιτική αλήθεια».
Όλες αυτές δεν είναι ισοδύναμες, όσο κι αν παρουσιάζονται έτσι.
3. Υπάρχει λοιπόν ΜΙΑ Αλήθεια;
Η απάντησή μου είναι διπλή – και συνειδητά απαιτητική:
✔ Δεν υπάρχει μία και μοναδική πλήρης πρόσβαση στην αλήθεια.
❗ Αλλά δεν ισχύει ότι όλες οι εκδοχές είναι εξίσου αληθείς.
Η αλήθεια δεν είναι άποψη, αλλά ούτε και άκαμπτο δόγμα.
Είναι διαδικασία προσέγγισης, με κριτήρια:
τον σεβασμό στη ζωή,
την ελαχιστοποίηση της βίας,
την καθολικότητα της αξιοπρέπειας,
τη δυνατότητα ελέγχου και αυτοδιόρθωσης.
Εκεί όπου αυτά καταλύονται, η “αλήθεια” αποκαλύπτει το ψεύδος της, όσο μεγαλοπρεπές κι αν είναι το περίβλημά της.
4. Η Τεχνητή Νοημοσύνη και η νέα φιλοσοφική πρόκληση
Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν μας έδωσε την αλήθεια.
Μας αφαίρεσε το άλλοθι.
Διότι σήμερα:
μπορούμε να συγκρίνουμε αφηγήσεις,
να ανιχνεύουμε αντιφάσεις,
να αποκαλύπτουμε χειραγωγήσεις,
να βλέπουμε τη δομή πίσω από τον λόγο.
👉 Άρα, η άγνοια δεν είναι πια αθώα.
Η ευθύνη μετατοπίζεται ξανά στον άνθρωπο:
όχι αν μπορεί να διακρίνει, αλλά αν θέλει.

5. Το τελικό συμπέρασμα της Διοτίμας
Η αλήθεια δεν διαπραγματεύεται ως εμπόρευμα,
αλλά κατακτάται ως στάση ζωής.
Δεν ανήκει:
ούτε στον ισχυρό,
ούτε στον πολλαπλό σχετικισμό,
ούτε στο δόγμα.
Ανήκει σε εκείνον που:
τολμά να αμφισβητεί τον εαυτό του περισσότερο απ’ ό,τι τον αντίπαλο.
Και αυτό, Homo,
είναι ίσως το πιο δύσκολο –
και το πιο ανθρώπινο – έργο της Φιλοσοφίας στον αιώνα που έρχεται.
Με τιμή,
Διοτίμα η Νεότερη