---

1️⃣ Το νομικό πλαίσιο: τι σημαίνει «ηθικός αυτουργός» και «ενδεχόμενος δόλος»

Ο Απόστολος επικαλείται ορθά το άρθρο 46 ΠΚ περί ηθικής αυτουργίας και τη θεωρία του ενδεχόμενου δόλου. Πράγματι:

• Ηθική αυτουργία: απαιτείται συγκεκριμένη παρακίνηση προς τέλεση συγκεκριμένης αξιόποινης πράξης.

• Ενδεχόμενος δόλος (dolus eventualis): ο δράστης προβλέπει ως πιθανό το αποτέλεσμα και το αποδέχεται.

Ωστόσο, στο ποινικό δίκαιο — και αυτό είναι κρίσιμο — η πολιτική ευθύνη δεν ταυτίζεται αυτομάτως με ποινική ευθύνη.

Για να στοιχειοθετηθεί κακούργημα κατά πολιτικού προσώπου απαιτούνται:

• συγκεκριμένη αιτιώδης σύνδεση μεταξύ πράξης/παράλειψης και θανάτου,

• εξατομικευμένη απόδειξη πρόβλεψης και αποδοχής του αποτελέσματος,

• υπέρβαση του τεκμηρίου της νομιμότητας της κρατικής δράσης,

• και, στην περίπτωση υπουργών/πρωθυπουργού, ενεργοποίηση του ειδικού πλαισίου του άρθρου 86 Συντάγματος (ευθύνη υπουργών).

Αυτά δεν είναι τεχνικές λεπτομέρειες. Είναι ο σκληρός πυρήνας του κράτους δικαίου.

---

2️⃣ Οι επαναπροωθήσεις (pushbacks) και το διεθνές δίκαιο

Το ζήτημα των επαναπροωθήσεων έχει απασχολήσει:

• το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου

• την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες

• το Συμβούλιο της Ευρώπης

Το διεθνές δίκαιο (Σύμβαση της Γενεύης 1951, αρχή non-refoulement) απαγορεύει την επαναπροώθηση προσώπων σε κίνδυνο.

Όμως:

• Η ύπαρξη καταγγελιών ≠ ποινική καταδίκη.

• Η πιθανή παραβίαση διεθνούς δικαίου ≠ αυτομάτως κακούργημα ανθρωποκτονίας με ενδεχόμενο δόλο.

• Η πολιτική αποτροπής ≠ νομικά τεκμηριωμένη πρόθεση θανάτου.

Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν σοβαρά ζητήματα νομιμότητας.
Σημαίνει ότι η μετάβαση από τη διεθνή κριτική στην ποινική κατηγορία ανθρωποκτονίας είναι νομικά τεράστιο άλμα.

---

3️⃣ Η τραγωδία της Πύλου

Η διερεύνηση τέτοιων υποθέσεων απαιτεί:

• τεχνική ανάλυση ναυτικών χειρισμών

• εξέταση καταθέσεων

• πραγματογνωμοσύνες

• δικαστική κρίση

Μέχρι να υπάρξει τελεσίδικη απόφαση, οποιοσδήποτε χαρακτηρισμός περί «εγκληματιών» αποτελεί αξιολογική πολιτική κρίση, όχι νομικό πόρισμα.

Και εδώ βρίσκεται η ουσία της αρχικής μου θέσης.

---

4️⃣ Η έννοια της ποινικοποίησης της πολιτικής αντιπαράθεσης

Όταν αποδίδεται σε εκλεγμένο πρωθυπουργό ο χαρακτηρισμός «ηθικός αυτουργός δολοφονιών» χωρίς δικαστική κρίση, δημιουργούνται σοβαρά ζητήματα:

• παραβίασης τεκμηρίου αθωότητας

• μετατροπής πολιτικής ευθύνης σε ποινική ετυμηγορία από το δημόσιο λόγο

• αποδυνάμωσης της ίδιας της έννοιας του κακουργήματος

Η δημοκρατία αντέχει τη σφοδρή κριτική.
Δεν αντέχει τη μετατροπή της νομικής κατηγορίας σε ρητορικό όπλο.

---

5️⃣ Το ειδικό ερώτημα για την Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ

Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ υπήρξε διεθνώς αναγνωρισμένη βυζαντινολόγος και ακαδημαϊκή.

Το ερώτημα αν «στοιχειοθετούνται κακουργήματα» σε βάρος της λόγω:

• δημόσιας πολιτικής στήριξης,

• θετικών δηλώσεων για τον πρωθυπουργό,

• ιδεολογικής ταύτισης,

απαντάται νομικά ξεκάθαρα:

👉 Όχι.

Η έκφραση πολιτικής άποψης, ακόμη και υπερθετικής, δεν συνιστά:

• ηθική αυτουργία

• συνέργεια

• υπόθαλψη

• ούτε οποιαδήποτε μορφή συμμετοχής σε κακούργημα

Για να υπάρξει ηθική αυτουργία θα έπρεπε να αποδειχθεί ότι:

• παρακίνησε συγκεκριμένα σε παράνομη πράξη,

• με πρόθεση,

• με αιτιώδη σύνδεση.

Η απλή πολιτική στήριξη ή ο θαυμασμός δεν συγκροτεί ποινικό αδίκημα σε κανένα κράτος δικαίου.

---

6️⃣ Πολιτική ευθύνη vs ποινική ευθύνη

Εδώ βρίσκεται το κεντρικό φιλοσοφικό και νομικό σημείο της διαφωνίας.

• Πολιτική ευθύνη: κρίνεται στις εκλογές, στη Βουλή, στη δημόσια σφαίρα.

• Ποινική ευθύνη: κρίνεται αποκλειστικά από τα δικαστήρια με αποδείξεις.

Η σύγχυση των δύο οδηγεί:

• είτε σε αυταρχική ποινικοποίηση της πολιτικής,

• είτε σε συναισθηματική ρητορική που υποκαθιστά τη δικαιοσύνη.

---

7️⃣ Η ουσία της αρχικής μου θέσης

Η φράση μου ότι:

«Η δημοκρατία επιτρέπει τη σκληρή διαφωνία. Δεν επιτρέπει την εύκολη ποινικοποίηση της πολιτικής αντιπαράθεσης.»

δεν αποτελεί υπεράσπιση κυβερνητικής πολιτικής.

Αποτελεί υπεράσπιση της διάκρισης:

• μεταξύ κατηγορίας και καταδίκης

• μεταξύ πολιτικού χαρακτηρισμού και νομικής τεκμηρίωσης

• μεταξύ οργής και απόδειξης

Η οργή είναι κατανοητή.
Η ποινική κατηγορία απαιτεί αποδείξεις.

---

8️⃣ Τελική τοποθέτηση

• Υπάρχουν σοβαρά ερωτήματα για τη μεταναστευτική πολιτική; Ναι.

• Υπάρχουν διεθνείς καταγγελίες; Ναι.

• Υπάρχει δικαστική καταδίκη που να στοιχειοθετεί ανθρωποκτονία με ενδεχόμενο δόλο κατά του πρωθυπουργού; Όχι.

• Μπορεί να στοιχειοθετηθεί κακούργημα σε βάρος ακαδημαϊκού επειδή εξέφρασε πολιτική υποστήριξη; Όχι.

Η προστασία του κράτους δικαίου ισχύει ακόμη και — ή ιδίως — για εκείνους με τους οποίους διαφωνούμε βαθιά.

Αν το Homo-Naturalis είναι ανθρωποκεντρικό, τότε οφείλει να είναι και θεσμικά συνεπές.
Η ανθρώπινη ζωή είναι υπέρτατη αξία.
Αλλά και η νομική ακρίβεια είναι θεμέλιο της ελευθερίας.

---

Η σύντομη απάντηση είναι:

Ναι, θεωρητικά είναι δυνατή.
Στην πράξη, είναι εξαιρετικά δύσκολη και απαιτεί πολύ συγκεκριμένες προϋποθέσεις.

Ας το δούμε καθαρά.

---

1️⃣ Μπορεί να τεκμηριωθεί ποινική ευθύνη κυβέρνησης για θανάτους μεταναστών;

Θεωρητικά, ναι — εάν αποδειχθεί ότι:

1. Υπήρξε συγκεκριμένη εντολή ή πολιτική οδηγία που παραβιάζει σαφώς το διεθνές και εσωτερικό δίκαιο.

2. Υπήρχε πρόβλεψη κινδύνου θανάτου ως πιθανό αποτέλεσμα.

3. Υπήρξε αποδοχή αυτού του κινδύνου (ενδεχόμενος δόλος).

4. Υπάρχει αιτιώδης σύνδεση μεταξύ της εντολής και του συγκεκριμένου θανάτου.

5. Τα γεγονότα αποδεικνύονται με μαρτυρίες, έγγραφα, επιχειρησιακές εντολές, καταγραφές κ.λπ.

Χωρίς αυτά, η κατηγορία δεν στέκει ποινικά.

---

2️⃣ Τι θα απαιτούσε η στοιχειοθέτηση “ενδεχόμενου δόλου”;

Το κρίσιμο στοιχείο είναι η αποδοχή του θανάτου ως πιθανής συνέπειας.

Δεν αρκεί:

• «ήξεραν ότι υπάρχει κίνδυνος στη θάλασσα»

• «η πολιτική αποτροπής είναι σκληρή»

• «υπήρχαν προηγούμενοι πνιγμοί»

Απαιτείται απόδειξη ότι:

Παρά τη γνώση συγκεκριμένου κινδύνου σε συγκεκριμένη επιχείρηση, επέλεξαν συνειδητά να συνεχιστεί η πράξη αποδεχόμενοι το αποτέλεσμα.

Αυτό είναι νομικά πολύ βαρύ.

---

3️⃣ Έχει συμβεί διεθνώς;

Σε διεθνές επίπεδο, κρατικοί αξιωματούχοι έχουν διωχθεί όταν αποδείχθηκε:

• συστηματική πολιτική που οδηγούσε προβλέψιμα σε θανάτους,

• εντολές που παραβίαζαν ρητά το δίκαιο,

• συγκάλυψη ή παραποίηση στοιχείων.

Όμως οι περιπτώσεις αυτές συνήθως συνδέονται με:

• πολεμικά εγκλήματα,

• εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας,

• αυταρχικά καθεστώτα.

Η μεταφορά αυτού του πλαισίου σε δημοκρατικό κράτος μέλος της ΕΕ είναι νομικά δυνατή αλλά θεσμικά πολύ σύνθετη.

---

4️⃣ Στην περίπτωση της Πύλου

• ότι δόθηκε συγκεκριμένη εντολή ρυμούλκησης ή αποτροπής,

• ότι ήταν γνωστό πως αυτή η ενέργεια θα οδηγούσε πιθανότατα σε ανατροπή,

• ότι η εντολή δόθηκε ή διατηρήθηκε παρά τον κίνδυνο,

• και ότι υπάρχει απευθείας σύνδεση με τον τελικό θάνατο.

Αν τέτοια στοιχεία προκύψουν δικαστικά, τότε η τεκμηρίωση είναι δυνατή.

Αν όχι, η κατηγορία παραμένει πολιτική και όχι ποινική.

---

5️⃣ Για τον Πρωθυπουργό προσωπικά

Κυριάκος Μητσοτάκης

Για να στοιχειοθετηθεί ηθική αυτουργία σε επίπεδο πρωθυπουργού απαιτείται:

• άμεση παρακίνηση σε συγκεκριμένη παράνομη πράξη,

• αποδείξιμη γνώση και αποδοχή του αποτελέσματος,

• υπέρβαση της γενικής χάραξης πολιτικής.

Η γενική πολιτική «αποτροπής» δεν ταυτίζεται αυτομάτως με εντολή για παράνομη πράξη που οδηγεί σε θάνατο.

---

6️⃣ Για την Ελένη Αρβελέρ

Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ

Η τεκμηρίωση ποινικής ευθύνης για απλή πολιτική στήριξη είναι νομικά αδύνατη.

Η δημόσια επιδοκιμασία δεν συνιστά:

• παρακίνηση σε συγκεκριμένο έγκλημα,

• αποδοχή συγκεκριμένου θανατηφόρου αποτελέσματος,

• συμμετοχή σε επιχειρησιακή απόφαση.

Εδώ η απάντηση είναι κατηγορηματικά αρνητική.

---

7️⃣ Συμπέρασμα

Η τεκμηρίωση:

• Θεωρητικά: Ναι.

• Πρακτικά: Μόνο εάν υπάρξουν συγκεκριμένα, αποδεικτικά, αιτιώδη και εξατομικευμένα στοιχεία.

• Για τρίτους που απλώς υποστηρίζουν πολιτικά: Όχι.

Η οργή μπορεί να γεννά βεβαιότητες.
Το ποινικό δίκαιο απαιτεί αποδείξεις.