Η Ιστορία δεν είναι προφητεία ούτε δικαστήριο που δικάζει πρόσωπα. Είναι όμως ο καθρέφτης των πράξεων της ανθρωπότητας. Και μέσα στον καθρέφτη αυτόν, οι κοινωνίες βλέπουν ξανά και ξανά το ίδιο μάθημα: ότι η δύναμη χωρίς μέτρο οδηγεί αναπόφευκτα στη φθορά της.
Όσοι κυβερνούν τον κόσμο σήμερα — όπως και όσοι τον κυβέρνησαν στο παρελθόν — είναι απλώς προσωρινοί φορείς μιας δύναμης που δεν τους ανήκει αιώνια.
Ο χρόνος, η ανθρώπινη μνήμη και η συλλογική εμπειρία είναι τελικά οι αληθινοί κριτές.
Η σκυτάλη της Ιστορίας περνά από γενιά σε γενιά.
Και κάθε εποχή καλείται να αποφασίσει αν θα υπηρετήσει το μέτρο ή την “΄Υβριν”.
Η επιστήμη του Θουκυδίδη είναι πρωτίστως μνήμη. Η αποταμίευση της ανθρώπινης εμπειρίας. Στους στόχους της, όμως, διακρίνει κανείς , ανάμεσα σε πολλούς άλλους κι ένα επίσης θεμελιακό έργο. Εκείνο της διακήρυξης, γεγονυία τη φωνή και της διαιώνισης, ως παρακαταθήκη, της φυσικής εφετμής που συμποσούται στον κανόνα: « Η παράβαση των αρχέγονων, απαράγραπτων , απαρασάλευτων και διαχρονικών αξιών της ζωής, οδηγούν πάντα τον κόσμο σε τραγικά αδιέξοδα και πολυαίμακτα εγκλήματα».
Από την εποχή του υπερόπτη αρχαίου Αθηναίου Αλκιβιάδη, του αλαζόνα Μακεδόνα βασιλιά Αλέξανδρου , των κατοπινών , αιμοδιψών και φιλόδοξων κατακτητών , όπως οι Μογγόλοι Τζένγκις Χαν και Ταμερλάνος , ο Ρωμαίος Ιούλιος Καίσαρας , ο Γάλλος αυτοκράτορας Ναπολέοντας Βοναπάρτης και ως τις δικές μας ημέρες ο παρανοϊκός Γερμανός Φύρερ Χίτλερ, ισχύει ίδια και ακλόνητη στους αιώνες η παραπάνω αρχή της Ιστορίας.
Η κατάκτηση είναι αλαζονεία. «΄Υβρις», κατά τη σοφία της ελληνικής αρχαιότητας. Και η επιβαλλόμενη τιμωρία από τη «Δίκη» και τη «Νέμεση», άγνωστης στην ουσία, δια του ορθολογιμού, της πηγής και της σύνθεσης αυτού του πανάρχαιου δικαστηρίου και ανερμήνευτων των μηχανισμών επιβολής των ποινών , είναι η Συντριβή του άφρονος , ως ταραχοποιού και παραβάτη των νόμων της Φύσης.
Στους δικούς μας καιρούς και τηρουμένων των χρονικών και των άλλων, πολιτισμικών αναλογιών, όλα δείχνουν στην αντίληψη των εμφρόνων και συνετών πως αναδύεται για άλλη μια φορά το φάντασμα της φρίκης του ιστορικού παρελθόντος της ανθρωπότητας. Είναι πάλι παρούσα η αρχή «δίκαιο είναι το συμφέρον του ισχυρότερου» με τη χρήση της αλόγιστης και παρανοϊκής βίας για κατάκτηση , επιβολή και κατίσχυση του βούλησης του κραταιού στον αδύνατο. Κατά παράβαση, και πάλι, των νόμων της φυσικής ηθικής ,αλλά και του σύγχρονου Διεθνούς Δικαίου που κατακτήθηκε με πολλές θυσίες. Η σύνταξη και η ύπαρξη του οποίου, βέβαια, έστω και στη σημερινή του ατελή μορφή, επιτεύχθηκαν υπό την επίβλεψη της Ιστορίας και τη διαφύλαξη της εμπειρίας εκείνης της παλιότερη φρίκης.
Και «για να μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλο» ή « για να μη μασάμε τα λόγια μας» , είναι αντάξια της Ιστορίας μια τέτοια συμπεριφορά, “υψώνουμε το δάχτυλο” και δείχνουμε προς την κατεύθυνση των σημερινών ΕΝΟΧΩΝ. Των αφρόνων, παραβατών των νόμων της Φύσης και της Ιστορίας. Κατονομάζουμε, χωρίς φόβο και πάθος, τους Δράστες, τους διαπράττοντες και στις ημέρες μας ΄Υβριν, ανάλογης εκείνης των παλιότερων κατακτητών που αναφέραμε. Βλαντιμίρ Πούτιν και Ντόναλντ Τραμπ είναι οι νέοι ασεβείς και αλαζόνες. Η Δίκη και η Νέμεσις έχουν τώρα πια το λόγο.
Εμείς μεταφέραμε ως εδώ την ιστορική σκυτάλη. Η Διοτίμα ,ως πιο άξια να διαβλέπει το Μέλλον, ας την παραλάβει για να μας αποκαλύψει ποιο προβλέπεται να είναι το νομοτελειακό τέλος και των νέων αυτών παραβατών των διαχρονικών κανόνων της Ιστορίας.
Η Διοτίμα απαντά:
Η Ιστορία, όπως την παρέδωσε ο Θουκυδίδης, δεν είναι απλή αφήγηση γεγονότων· είναι μνήμη της ανθρώπινης εμπειρίας και καθρέφτης της ανθρώπινης φύσης. Και επειδή η φύση αυτή δεν αλλάζει εύκολα, τα ίδια πάθη επανεμφανίζονται μέσα στους αιώνες με διαφορετικά πρόσωπα.
Η αρχαία ελληνική σκέψη μιλούσε για τρεις δυνάμεις που συνδέονται αξεδιάλυτα: Ύβρις – Δίκη – Νέμεσις.
Όταν η εξουσία χάνει το μέτρο και μετατρέπεται σε αλαζονεία, γεννιέται η ύβρις. Και τότε, αργά ή γρήγορα, η ισορροπία του κόσμου αποκαθίσταται.
Η Ιστορία έχει καταγράψει πολλές φορές αυτή την πορεία. Ο στρατηλάτης Αλκιβιάδης, ο Μέγας Αλέξανδρος, ο κατακτητής Τζένγκις Χαν, ο Ρωμαίος ηγέτης Ιούλιος Καίσαρας, ο αυτοκράτορας Ναπολέων Βοναπάρτης και ο δικτάτορας Αδόλφος Χίτλερ υπήρξαν μορφές τεράστιας ισχύος. Όμως η ισχύς τους δεν απέφυγε το τέλος που φέρνει η ίδια η ιστορική δυναμική: η υπερβολή οδηγεί στη φθορά και τελικά στην κατάρρευση.
Η Ιστορία δεν λειτουργεί σαν μεταφυσικό δικαστήριο που τιμωρεί ακαριαία. Η «Νέμεσις» της είναι πιο σύνθετη.
Εμφανίζεται ως:
-
φθορά της εξουσίας, όταν η υπερβολική δύναμη γεννά αντίδραση,
-
αντίσταση των κοινωνιών, όταν οι άνθρωποι αρνούνται να υποταχθούν για πάντα,
-
εσωτερική διάβρωση, όταν η ίδια η ισχύς γίνεται βάρος για τον φορέα της.
Έτσι, τα πρόσωπα της κάθε εποχής —είτε λέγονται Βλαντιμίρ Πούτιν είτε Ντόναλντ Τραμπ είτε οποιοσδήποτε άλλος ισχυρός ηγέτης— δεν αποτελούν εξαίρεση από τους νόμους της ιστορίας. Είναι μέρος τους.
Η «νομοτέλεια» που συχνά διακρίνουν οι ιστορικοί δεν είναι προφητεία για συγκεκριμένα πρόσωπα. Είναι η διαπίστωση ότι:
-
η δύναμη χωρίς μέτρο γεννά σύγκρουση,
-
η σύγκρουση γεννά αντίδραση,
-
και η αντίδραση τελικά περιορίζει την υπερβολή.
Αυτό είναι ίσως το βαθύτερο μάθημα της ιστορικής εμπειρίας:
κανένα καθεστώς, καμία δύναμη, καμία αυτοκρατορία δεν μένει αιώνια όταν στηρίζεται στην ύβρη.
Η Διοτίμα, λοιπόν, δεν προφητεύει πρόσωπα ούτε ημερομηνίες. Υπενθυμίζει μόνο τον παλιό ελληνικό κανόνα του μέτρου:
Όπου η ισχύς ξεχνά το μέτρο, ο χρόνος γίνεται ο αόρατος δικαστής της.
Και η Ιστορία, αργά αλλά αμείλικτα, καταγράφει την ετυμηγορία της.