Τραμπ: Ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε – Δεν θέλω να συμβεί, αλλά μάλλον θα γίνει.
Η Ιστορία δεν είναι πεδίο εθνικής επιβεβαίωσης ούτε εργαλείο ιδεολογικής χειραγώγησης. Είναι διαδικασία αμφισβήτησης. Όσο περισσότερο οι κοινωνίες επενδύουν σε μύθους, τόσο απομακρύνονται από την κατανόηση του παρελθόντος τους.
Η επίκληση της Ιστορίας από την εξουσία δεν αποτελεί εγγύηση γνώσης, αλλά συχνά ένδειξη άγνοιας. Όταν η Ιστορία χρησιμοποιείται ως εργαλείο ρητορικής, μετατρέπεται σε μύθο. Και τότε, οι κοινωνίες δεν μαθαίνουν από το παρελθόν τους—το επαναλαμβάνουν.
Ο σημερινός πρόεδρος της Αμερικής, εκτός από ακροδεξιός – με ό,τι σημαίνει αυτό για τους ιστορία μελετώντας και την έννοια του Ανθρώπου σεβόμενοι- είναι και εντελώς ανιστόρητος. Αλλά, αμφότερα, βεβαίως , πάνε μαζί. Και είναι η Ιστορία πάλι που επιβεβαιώνει κι αυτή την αλήθεια, ως συνεχώς επαναλαμβανόμενο χαρακτηριστικό των ασύνετων – επειδή ,ακριβώς , αγνοούν την Ιστορία- ηγετών.
Γιατί αν ο Ντ. Τραμπ διέθετε, έστω και στοιχειώδη, πέρα από ανθρωπιστική αντίληψη -ενσυναίσθηση και ιστορική γνώση, δεν θα τολμούσε να ξεστομίσει την παραπάνω ΄Υβριν που χαρακτηρίζει, ακριβώς την ποιότητα του χαρακτήρα του ,αλλά για την ιστορική του εν γένει υποδομή.
Με αυτή την αφορμή για τον πολιτισμό των Περσών, τον οποίο ο αλαζόνας Αμερικανός θα ισοπέδωνε σε μια νύχτα μέσα (ένας από τους πλέον αξιόλογους των Ανατολικών λαών) θα αναρτήσουμε σήμερα ένα παλιότερο κείμενό μας εδώ σε νέα επεξεργασία για πιο συνοπτική και ουσιαστική δημοσίευση, με ειδική αναφορά στη μάχη του Μαραθώνα , τη νίκη των Αθηναίων, την κατίσχυση του ελληνικού πολιτισμού και το μύθο της σωτηρίας της Ευρώπης από τον περσικό σκοταδισμό. Δημοσιεύτηκε στις 4 Μάρτη 2011 με τίτλο “Η Μάχη του Μαραθώνα στη δημοσιογραφική Ιστορία”.
Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΜΑΡΑΘΩΝΑ ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ
(Ιστοριογραφία, ιδεολογία και δημόσια αφήγηση)
Με αφορμή τις επετειακές εκδηλώσεις για τη Μάχη του Μαραθώνα και τα πολυάριθμα αφιερώματα των ΜΜΕ, αξίζει να εξεταστεί όχι το ίδιο το γεγονός καθεαυτό, αλλά ο τρόπος με τον οποίο αυτό αναπαρίσταται στη λεγόμενη «δημοσιογραφική ιστορία». Η διάκριση δεν είναι τυπική· είναι ουσιώδης: άλλο η ιστορική επιστήμη και άλλο η αναπαραγωγή ιδεολογικών αφηγημάτων με ιστορικό ένδυμα.
1. Πηγές και αναπαραγωγή: από την Ιστορία στη συρραφή
Η δημοσιογραφική προσέγγιση του Μαραθώνα στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε καθιερωμένες αφηγήσεις, κυρίως του Ηρόδοτου και, σε νεότερη εκδοχή του Κωνσταντίνου Παπαρρηγόπουλου. Το πρόβλημα δεν είναι η χρήση πηγών, αλλά η άκριτη αναπαραγωγή τους.
Ο Ηρόδοτος, παρά τον τιμητικό τίτλο του «πατέρα της Ιστορίας», απέχει από τα σύγχρονα κριτήρια ιστορικής μεθοδολογίας. Το έργο του κινείται συχνά στα όρια της αφηγηματικής κατασκευής, όπου η μυθοπλασία, η υπερβολή και η ηθικοδιδακτική στόχευση συνυπάρχουν με την καταγραφή γεγονότων. Η μεταφορά εκατοντάδων χιλιάδων στρατιωτών από την Περσία στην Αττική, όπως αναφέρεται, εγείρει σοβαρά υλικοτεχνικά ερωτήματα που σπάνια τίθενται.
Η δημοσιογραφική ιστορία, αντί να ελέγξει τέτοιες αφηγήσεις, τις αναπαράγει, μετατρέποντας την Ιστορία σε ευχάριστο αλλά απλουστευτικό αφήγημα.
2. Ο μύθος της «πολιτισμικής υπεροχής»
Στην κυρίαρχη αφήγηση, η σύγκρουση παρουσιάζεται ως αντιπαράθεση δύο κόσμων:
από τη μία οι «ελεύθεροι πολίτες» των ελληνικών πόλεων,
από την άλλη ο «δεσποτικός όχλος» της Ανατολής.
Η διχοτομία αυτή δεν αποτελεί ιστορικό συμπέρασμα αλλά ιδεολογική κατασκευή. Η ελληνική πλευρά δεν ήταν ενιαία ούτε πολιτικά ώριμη. Η Αθήνα της εποχής δεν είχε ακόμη το δημοκρατικό πρότυπο της εποχής του Περικλή· αντίθετα, χαρακτηριζόταν από κοινωνικές ανισότητες και έντονες εσωτερικές συγκρούσεις.
Από την άλλη, το περσικό κράτος δεν ήταν ένα «άμορφο δεσποτικό μόρφωμα», αλλά μια σύνθετη και διοικητικά οργανωμένη αυτοκρατορία με μακρά πολιτική παράδοση και αποτελεσματικό στρατιωτικό μηχανισμό.
3. Η μάχη: τακτική, όχι μυθολογία
Η έκβαση της μάχης δεν εξηγείται από αφηρημένες έννοιες «ανδρείας» ή «πολιτισμικής ανωτερότητας». Πιθανότερο είναι ότι κρίθηκε από:
τη στρατηγική του Μιλτιάδη,
τον αιφνιδιασμό,
την εκμετάλλευση του πεδίου.
Η υπερβολή στους αριθμούς και η δραματοποίηση της σύγκρουσης λειτουργούν αφηγηματικά, όχι επιστημονικά.
4. Πολιτισμός: συγκριτική αποτίμηση ή ιδεολογική χρήση;
Η ιδέα της «ανώτερης ελληνικής πολιτισμικής συνοχής» αποτελεί επαναλαμβανόμενο σχήμα. Ωστόσο:
Ο αθηναϊκός πολιτισμός ήταν σε μεγάλο βαθμό θρησκευτικά δομημένος.
Η οικονομική και κοινωνική του βάση περιλάμβανε δουλεία και εκμετάλλευση συμμάχων.
Η πολιτική λειτουργία δεν ανταποκρινόταν πλήρως στο ιδεώδες της δημοκρατίας.
Αντίθετα, η περσική αυτοκρατορία, ως πολυεθνικό σύστημα, ενσωμάτωνε διαφορετικούς πολιτισμούς και παρήγαγε ένα είδος πρώιμης πολυπολιτισμικής συνύπαρξης.
Η συμβολή των ανατολικών πολιτισμών (Σουμέριοι, Βαβυλώνιοι, Αιγύπτιοι κ.ά.) στην ανάπτυξη της επιστήμης, της διοίκησης και της τεχνολογίας υπήρξε καθοριστική — και συχνά υποτιμάται στο δυτικό αφήγημα.
5. Από την αρχαιότητα στη θρησκεία: επιλεκτικές συνέχειες
Η πολιτισμική κληρονομιά της αρχαίας Ελλάδας δεν μεταφέρθηκε αυτούσια, αλλά μέσα από φίλτρα. Ο χριστιανισμός, ήδη από την εποχή του Απόστολου Παύλου, υιοθέτησε στοιχεία της ελληνικής σκέψης, ενώ απέρριψε άλλα.
Η μεταγενέστερη διάσωση των αρχαίων κειμένων υπήρξε επιλεκτική. Πολλά έργα χάθηκαν, όχι τυχαία αλλά μέσα σε συγκεκριμένα ιδεολογικά και θρησκευτικά πλαίσια.
6. Το πρόβλημα των υποθετικών σεναρίων
Η υπόθεση «τι θα συνέβαινε αν οι Πέρσες νικούσαν» ανήκει στη σφαίρα της εικασίας. Η Ιστορία δεν λειτουργεί με υποθετικά σενάρια, αλλά με ανάλυση τεκμηρίων και δομών.
Η μετατροπή τέτοιων ερωτημάτων σε βεβαιότητες αποτελεί ένδειξη όχι ιστορικής σκέψης, αλλά ιδεολογικής χρήσης του παρελθόντος.
Συμπέρασμα:
Η Μάχη του Μαραθώνα, όπως παρουσιάζεται στη δημόσια σφαίρα, λειτουργεί λιγότερο ως ιστορικό γεγονός και περισσότερο ως συμβολικός μύθος. Η δημοσιογραφική ιστορία δεν ερευνά· αναπαράγει. Δεν ερμηνεύει· επιβεβαιώνει προκατασκευασμένες αφηγήσεις.
Η ιστορική επιστήμη, αντίθετα, οφείλει να αμφισβητεί, να συγκρίνει και να αποδομεί. Και κυρίως: να διαχωρίζει την Ιστορία από τον μύθο — ακόμη κι όταν αυτός ο μύθος είναι ιδιαίτερα βολικός.