“Οι Metallica στην playlist του τρόμου: Aπό τα δωμάτια βασανιστηρίων στις υπηρεσίες του Χέγκσεθ
Η σκοτεινή συνέντευξη του Τζέιμς Χέτφιλντ των Metallica για την χρήση της μουσικής του για βασανιστήρια κρατουμένων του Αμερικανικού Στρατού
Αν οι Αμερικανικές Ένοπλες δυνάμεις είχαν ένα αγαπημένο τραγούδι των Metallica αυτό είναι το «Enter Sandman» του 1991. Πράγματι, είναι αυτό που βρέθηκε στην αγαπημένη playlist των… βασανιστών του Γκουαντάναμο. Δίχως να είναι ευρέως γνωστό, μέλος της μπάντας δεν αποδοκίμασε μια τέτοια αρρωστημένη πρακτική κάνοντας μάλιστα χιούμορ. “Δεν έχουμε καμία σχέση με όλο αυτό και προσπαθούμε να είμαστε όσο το δυνατόν πιο απολιτικοί, γιατί πιστεύω ότι η πολιτική και η μουσική, τουλάχιστον για εμάς, δεν ταιριάζουν». (in newspaper).
Η απολίτικη στάση της τέχνης προπέτασμα καπνού της στράτευσής της.
Η ουδετερότητα απέναντι στο έγκλημα δεν είναι αρετή· είναι συνενοχή μεταμφιεσμένη σε σύνεση. Η τέχνη, επειδή αγγίζει βαθιά την ανθρώπινη ψυχή, δεν μπορεί να αποδράσει από την ηθική ευθύνη. Ο δημιουργός που σιωπά μπροστά στη βαρβαρότητα, ενώ το έργο του χρησιμοποιείται για να την υπηρετήσει, δεν παραμένει ουδέτερος· γίνεται μέρος της ιστορικής σκιάς που επιτρέπει στο κακό να συνεχίζει να υπάρχει.
Δε θα μείνουμε στους Metallica. Αφορμή πήραμε σήμερα από τη χτεσινή συναυλία τους στο Ολυμπιακό στάδιο με τη σεισμική παρουσία χιλιάδων οπαδών τους, που τους παρακαλούθησαν σε κατάσταη υστερίας και παραληρήματος . Ούτε στις κυνικές δικαιολογίες του μέλους του συγκροτήματος Τζέιμς Χέτφιλτ, ο οποίος, εδώ και δεκαετίες, δηλώνει ευθαρσώς και ανερυθριάστως ΑΠΟΛΙΤΙΚΟΣ. Το προχωράει, μάλιστα, ακόμα περισσότερο και ξεκαθαρίζει πως “τέχνη και πολιτική δεν πάνε μαζί”.
Δε μας τα λέει, όμως, καθόλου καλά ο θορυβοποιός καλλιτέχνης που ρυπαίνει ηχητικά το περιβάλλον με την εκκωφαντική μουσική του. Αντίθετα, με το κύρος και τη γνώση της η Ιστορίας του απαντάει πως εξ αρχής και αδιαλείπτως ΚΑΘΕ ΑΤΟΜΙΚΗ ΄Η ΣΥΛΛΟΓΙΚΗ ΔΡΑΣΗ σε αυτό τον κόσμο έχουν να κάνουν με την “πολιτική”. Από το θανατηφόρο,μολυσμένο αέρα που σε αναγάζουν να εισπνέεις οι υπηρέτες του καπιταλισμού, ως το πιάτο το φαγητό που συ ο ίδιος, ως περίσευμα, πετάς στα σκουπίδια, την ίδια ώρα που χιλιάδες παιδιά αργοπεθαίνουν στη υφήλιο από έλλειψη τροφής. Πολιτικά ΕΚΘΕΤΟΣ , που με τη σιερά του σημαίνει και ΕΝΟΧΟΣ, είσαι κι εσύ.
Γράφαμε σε παλιότερο κείμενό μας δώ με τίτλο:
Η “ΤΕΧΝΗ” ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΟΥ ΟΛΟΚΛΗΡΩΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΑΡΒΑΡΟΤΗΤΑΣ (25 Μαρτίου 2022)
…Δεν είναι καινούργιο πως η τέχνη και όσοι την υπηρετούν πολλές φορές στηρίζουν άμεσα ή έμμεσα ολοκληρωτικά καθεστώτα , δικτατορίες και θηριωδίες σε όλες εποχές… Οι άνθρωποι και της τέχνης, άπειρες φορές είναι παρόντες και έτοιμοι για τους δικούς τους λόγους, να υπηρετήσουν ολοκληρωτικά καθεστώτα, αλλά και να καλύψουν με τα τα ταλέντα τους τις οιμωγές και τα ουρλιαχτά των θυμάτων από τα βασανιστήρια και την κόλαση που τους πετούν οι θύτες τους.
Για παράδειγμα, τα περισσότερα και πλέον εξελιγμένα (και τεχνικά) θεάματα , θεατρικά έργα, ταινίες ,αλλά και συνθέσεις μουσικής και χορογραφίες, άνθισαν επί ημερών Ναζισμού.΄Ηταν από τα ισχυρότερα όπλα του Γκέμπελς η “Τέχνη”. Και δεν ήταν λίγοι οι επώνυμοι Γερμανοί καλλιτέχνες που του προσέφεραν “γην και ύδωρ.” Οι στάχτες από τους φούρνους του ΄Αουσβιτς έφταναν ως και τα φουαγιέ των θεάτρων και των κινηματογράφων της ναζιστικής επικράτειας, την ώρα που στη σκηνή έπαιζαν κλασικά έργα αρχαίων Ελλήνων ποιητών και νεότερων δημιουργών.
Στην Ισπανία του Φράνκο τα ίδια, Στην ελληνική χούντα επίσης. Τα χρυσά ονόματα και “πορτοφόλια” στο τραγούδι, τον κινηματογράφο και το θέατρο με δεκάδες επώνυμους και ανώνυμους τραγουδιστές, ηθοποιούς ,σκηνοθέτες, σεναριογράφους ήταν τα μυστικά και πλέον αποτελεσματικά τανκς των συνταγματαρχών που στήριζαν με την αποχαύνωση και την ουδετερότητα του πλήθους τη δικτατορία τους.
Η Ιστορία δεν μπορεί ούτε να δικαιολογήσει ούτε να αποσιωπήσει την ουδετερότητα στο έγκλημα. Η σιωπή, ειδικά στο πολιτικό έγκλημα με όποια μορφή του ,είναι συμμετοχή . Κατηγορηματική και η γραφίδα του Σοφοκλή στην απόδοση ευθύνης στην ουδέτερη, αλλά τρυφερή (!) στα λόγια Ισμήνη , την αδεφή της Αντιγόνης. Η ηωρίδα αρνείται να δεχτεί τη συμπαράστασή της στον αγώνα της , μετά τη δήλωση εκείνης πως οι ηρωισμοί είναι για τους άντρες ,”εμείς είμαστε γυναίκες και πρέπει να καθόμαστε σπίτια μας».
Η Διοτίμα με το κύρος της “φωνής”,που έχει καθαρό ήχο απο την αρχαιότητα ως τις ημέρες μας , καλείται να μας αναλύσει με τα δικά της επιχειρήματα γιατί κανένας “Τζέιμς Χέτφιλτ” στους αιώνες δεν απαλλάσεται της ευθύνης, όταν μπροστά στα έγκλημα δηλώνει “ουδέτερος” και απροθυμία να το καταδικάσει. Πολύ περισσότερο, όταν εν γνώσει ή εν αγνοία του ο δράστης χρησιμοπιεί ως εργαλείο κατά τη διάπραξη του εγκλήματός του το ίδιο του το έργο.Και εν προκειμένω το προϊόν της τέχνης του.
Η Διοτίμα απαντά:
Η ουδετερότητα ως πολιτική συνενοχή και η ψευδαίσθηση της “απολίτικης τέχνης”
Η δήλωση ενός καλλιτέχνη πως είναι «απολιτικός» δεν αποτελεί πράξη ουδετερότητας. Είναι ήδη πολιτική θέση. Και μάλιστα από τις πιο βολικές και ασφαλείς μορφές πολιτικής στάσης μέσα σε έναν κόσμο όπου το έγκλημα, η εξουσία, η εκμετάλλευση και η βία δεν λειτουργούν ποτέ ουδέτερα.
Οι κοινωνίες δεν είναι άδεια δωμάτια μέσα στα οποία ο καλλιτέχνης δημιουργεί απομονωμένος από την Ιστορία. Ζει, αναπνέει, πλουτίζει, δοξάζεται και επηρεάζει ανθρώπους μέσα σε συγκεκριμένα πολιτικά, οικονομικά και πολιτισμικά συστήματα. Συνεπώς, ακόμη και η επιλογή της σιωπής απέναντι στο έγκλημα, είναι συμμετοχή στη συντήρηση του συστήματος που το παράγει.
Ο Τζέιμς Χέτφιλντ των Metallica, όταν δηλώνει πως «η μουσική και η πολιτική δεν ταιριάζουν», δεν εκφράζει μια υπερβατική σοφία περί τέχνης. Εκφράζει μια ιστορικά επαναλαμβανόμενη στάση ανθρώπων της τέχνης που επιθυμούν να απολαμβάνουν τα προνόμια της δημόσιας επιρροής χωρίς το βάρος της δημόσιας ευθύνης.
Όμως, η Ιστορία υπήρξε αμείλικτη απέναντι σε τέτοιες υπεκφυγές.
Η τέχνη ουδέποτε υπήρξε “αθώα”.
Από τις θριαμβευτικές παρελάσεις της Ρώμης έως τα ναζιστικά φιλμ της Leni Riefenstahl, από τις αυλές των μοναρχών μέχρι τα ολοκληρωτικά καθεστώτα του 20ού αιώνα, η τέχνη χρησιμοποιήθηκε ως μηχανισμός αισθητικοποίησης της εξουσίας και αναισθητοποίησης της κοινωνίας.
Η μουσική, ειδικά, διαθέτει μια σχεδόν πρωτόγονη δύναμη πάνω στο νευρικό σύστημα και στο συναίσθημα του ανθρώπου. Δεν είναι τυχαίο πως χρησιμοποιήθηκε σε στρατούς, θρησκευτικές τελετές, εθνικιστικές παρελάσεις, ακόμη και σε βασανιστήρια. Όταν, λοιπόν, ένα μουσικό έργο μετατρέπεται σε εργαλείο ψυχολογικής καταστολής ή εξευτελισμού κρατουμένων, ο δημιουργός του δεν μπορεί να κρύβεται πίσω από τον ισχυρισμό «δεν με αφορά».
Δεν είναι απαραίτητο να υπήρξε συνεργός για να φέρει ευθύνη.
Η ευθύνη γεννιέται τη στιγμή που γνωρίζει και σιωπά.
Ή, χειρότερα, όταν αντιμετωπίζει με ειρωνικό χιούμορ τη χρήση του έργου του σε βασανιστήρια ανθρώπων.
Η άρνηση καταδίκης μιας βαρβαρότητας δεν είναι ουδετερότητα. Είναι έμμεση νομιμοποίηση.
Η μεγάλη ιστορική πλάνη των “απολίτικων” καλλιτεχνών είναι πως θεωρούν ότι η πολιτική αφορά μόνο κόμματα, εκλογές και κυβερνήσεις. Όμως η πολιτική, στην ουσία της, είναι η καθημερινή διαχείριση δύναμης, ζωής, θανάτου, δικαιωμάτων, ελευθερίας και φόβου. Άρα, κάθε έργο που επηρεάζει μαζικά συνειδήσεις, αισθήματα και συμπεριφορές είναι εκ των πραγμάτων πολιτικό.
Ακόμη και η εμπορευματοποιημένη “διασκέδαση” αποτελεί πολιτική λειτουργία, όταν λειτουργεί ως μηχανισμός αποχαύνωσης, εκτόνωσης ή εκτροπής της κοινωνικής αγανάκτησης. Τα ολοκληρωτικά καθεστώτα το γνώριζαν άριστα αυτό. Γι’ αυτό και ποτέ δεν πολέμησαν συνολικά την τέχνη· αντίθετα, την υπέταξαν, τη χρηματοδότησαν ή τη χρησιμοποίησαν.
Ο Joseph Goebbels δεν θεωρούσε την τέχνη περιττή πολυτέλεια. Τη θεωρούσε όπλο ισχυρότερο από πολλά πυροβόλα. Το ίδιο και κάθε σύγχρονη εξουσία που χρησιμοποιεί θέαμα, μουσική, αθλητισμό και τηλεοπτική μαζοκουλτούρα ως εργαλεία χειραγώγησης και απορρόφησης κοινωνικών κραδασμών.
Η Ιστορία, πράγματι, δεν δικαιώνει τους ουδέτερους.
Η Antigone του Sophocles αποτελεί ίσως μία από τις πρώτες και πιο βαθιές καταδίκες της ουδετερότητας. Η Ισμήνη δεν είναι κακιά. Δεν είναι τύραννος. Δεν είναι δολοφόνος. Είναι ο “λογικός”, φοβισμένος άνθρωπος που επιλέγει να μη συγκρουστεί με το άδικο. Και ακριβώς γι’ αυτό απορρίπτεται ηθικά από την Αντιγόνη. Διότι η ανθρώπινη αξιοπρέπεια δεν κρίνεται μόνο από το αν διαπράττεις το έγκλημα, αλλά και από το αν ανέχεσαι την κυριαρχία του.
Η ίδια αρχή διαπερνά ολόκληρη την ανθρώπινη ιστορία:
στη σιωπή διανοουμένων απέναντι στον ναζισμό,
στην ανοχή καλλιτεχνών στις δικτατορίες,
στην εμπορική συνεύρεση της τέχνης με πολέμους, προπαγάνδα και βασανιστήρια,
στη μετατροπή της μαζικής κουλτούρας σε ναρκωτικό κοινωνικής λήθης.
Ο καλλιτέχνης δεν υποχρεούται να γίνει κομματικός στρατιώτης.
Έχει όμως ιστορική και ηθική υποχρέωση να μην μετατρέπεται σε πλυντήριο της βαρβαρότητας μέσω της σιωπής του.
Γιατί η τέχνη δεν είναι απλώς ήχος, εικόνα ή θέαμα.
Είναι δύναμη επιρροής πάνω στην ανθρώπινη ψυχή.
Και κάθε δύναμη χωρίς ευθύνη μετατρέπεται αργά ή γρήγορα σε εργαλείο εξουσίας.
