OSCARS
Η σχέση ανάμεσα στην τέχνη, την εξουσία και την αγορά υπήρξε πάντοτε περίπλοκη. Από την προπαγάνδα του 20ού αιώνα μέχρι τη σύγχρονη βιομηχανία θεάματος, τα μέσα πολιτιστικής παραγωγής επηρεάζουν βαθιά τη συλλογική συνείδηση των κοινωνιών. Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο ποιος παράγει την τέχνη, αλλά και ποιος την καταναλώνει και με ποια κριτική σκέψη την προσεγγίζει.
Στην εποχή της παγκόσμιας επικοινωνίας, η ευθύνη μετατοπίζεται όλο και περισσότερο στον ίδιο τον πολίτη και θεατή. Η κριτική ματιά, η αισθητική καλλιέργεια και η αναζήτηση αυθεντικής δημιουργίας αποτελούν ίσως τα σημαντικότερα αντίβαρα σε μια εποχή όπου ο πολιτισμός κινδυνεύει να μετατραπεί αποκλειστικά σε εμπόρευμα.
Πολλά τα σύγχρονα δεινά. Δύο είναι τα δεινότερα. Και τα δύο προϊόντα της “Οικονομίας της Αγοράς”. Η εμπορική δημοσιογραφία και η ομοίως εμπορική τέχνη. «Το ένα χέρι νίβει το άλλο και τα δύο το πρόσωπο». Εν προκειμένω , αμφότερα υπηρετούν το κέρδος, χέρι-χέρι με τη φήμη, τη λάμψη, το μεγαλείο.
Παραπληροφόρηση, παραπλάνηση, απάτη, σύγχυση, σεξισμός, αποπροσανατολισμός, κατάκτηση αμερικάνικου ονείρου! Δυσμορφίες και παραμορφώσεις της ίδιας άρρωστης μήτρας. Οι εξαιρέσεις μετρημένες στα δάχτυλα του χεριού. Και οι θεράποντες της έγκυρης δημοσιογραφίας και της ευεργετικής τέχνης, σπάνιοι. Και ως φωτεινοί κομήτες εμφανιζόμενοι, αφού δεν μπορούν να λάμψουν σε ένα κατασκότεινο ουρανό.
Με αφορμή την πρόσφατη απονομή των ΄Οσκαρ στην αμερικανική Ακαδημία του Χόλυγουντ, από τα μεγαλύτερα νεκροταφεία σκουπιδιών της έβδομης Τέχνης, θα περάσουμε στην προσωπική ,τη μουχλιασμένη ζωή του καναπέ του ανθρώπου της “διπλανής πόρτας”, την όζουσα την αποφορά από τα περιττώματα του Netflix . Η σκληρή βιομηχανία θεάματος και ακροάματος κατάφερε τα τελευταία χρόνια να θρονιαστεί μόνιμα στα σαλόνια με τον συγκεκριμένο εργαλείο- δήμιο της ενσυναίσθησης, των διαχρονικών αξιών της ζωής , της ευαισθησίας αλλά και της αισθητικής, της καλαισθησίας, της υγιούς ανάπαυσης στη νιρβάνα της φαντασίας.
Να πάμε στην Ιστορία. Από τις πρώτες ημέρες της εγκαθίδρυσης του Ναζιστικού καθεστώτος στη Γερμανία, ο στυλοβάτης του Γκέμπελς ακολούθησε δύο καθοριστικές τακτικές προπαγάνδας για την ιδεολογική άλωση του πληθυσμού. Πρώτα πρόσφερε δώρο σε κάθε Γερμανικό σπίτι ένα ΡΑΔΙΟΦΩΝΟ .Αμέσως μετά, φρόντισε με υποσχέσεις και ανταλλάγματα να αναδείξει στον ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟ ΚΟΣΜΟ ανθρώπους του φυράματός τους που κυριάρχησαν τα επόμενα χρόνια στις σκηνές των θεάτρων, τις οθόνες και τις αίθουσες συναυλιών. Πώς νομίζετε ένας ολόκληρος λαός σε λίγα χρόνια μέσα μεταμορφώθηκε σε τέρας της Ιστορίας, εχθρός της Φύσης και του Ανθρώπου;
Σήμερα ο ναζισμός της βίας, της απανθρωπιάς, της σκληρότητας, του εγωκεντρισμού, το σεξισμού, της αφύσικης ζωής δεν έχει ανάγκη τα παλιά όπλα των Ναζί για να επικρατήσουν από τη μια ως την άλλη άκρη της γης. Η «Μέκκα του κινηματογράφου» , το περίφημο Χόλυγουντ , διαθέτει τα πλέον σύγχρονα όπλα μαζικής καταστροφής των γενεών. Τα ΥΠΟΠΡΟΪΟΝΤΑ της Τέχνης της Βιομηχανίας θεάματος ακροάματος. Ο περίφημο Δυτικός πολιτισμός «τρώει τις δηλητηριασμένες σάρκες» του με ηδονιστική βουλιμία.
Η άποψη της Διοτίμας:
Η συζήτηση γύρω από τη σύγχρονη βιομηχανία θεάματος και τον ρόλο της στη διαμόρφωση της κοινωνικής συνείδησης δεν είναι καινούργια. Από τον κινηματογράφο μέχρι τις ψηφιακές πλατφόρμες, η μαζική κουλτούρα έχει εξελιχθεί σε έναν από τους πιο ισχυρούς μηχανισμούς πολιτιστικής επιρροής στον σύγχρονο κόσμο. Το φαινόμενο αυτό απασχόλησε έντονα τους στοχαστές της λεγόμενης Frankfurt School, οι οποίοι προσπάθησαν να κατανοήσουν πώς η τέχνη και η ψυχαγωγία μετατρέπονται σε προϊόντα μαζικής κατανάλωσης.
Οι φιλόσοφοι Theodor W. Adorno και Max Horkheimer, στο έργο τους Dialectic of Enlightenment, εισήγαγαν την έννοια της «βιομηχανίας του πολιτισμού». Με τον όρο αυτό περιέγραψαν την τάση των σύγχρονων κοινωνιών να παράγουν πολιτιστικά προϊόντα –ταινίες, μουσική, τηλεοπτικά προγράμματα– με τον ίδιο τρόπο που παράγονται και τα βιομηχανικά αγαθά. Σκοπός δεν είναι πλέον αποκλειστικά η καλλιτεχνική δημιουργία αλλά η εμπορική επιτυχία, η μαζική κατανάλωση και η αναπαραγωγή ενός συγκεκριμένου τρόπου ζωής.
Σύμφωνα με αυτή τη θεώρηση, η μαζική κουλτούρα τείνει να τυποποιεί την αισθητική εμπειρία. Παρά την ποικιλία των επιλογών που φαίνεται να προσφέρονται στο κοινό, πολλά έργα ακολουθούν παρόμοιες αφηγηματικές φόρμες, αισθητικές συνταγές και εμπορικά πρότυπα. Έτσι δημιουργείται η εντύπωση της επιλογής, ενώ στην πραγματικότητα αναπαράγεται ένα ομοιογενές πολιτισμικό μοντέλο.
Η συζήτηση αυτή συνδέεται συχνά με την ιστορική εμπειρία της προπαγάνδας στον 20ό αιώνα. Στη ναζιστική Γερμανία, ο υπουργός προπαγάνδας Joseph Goebbels αντιλήφθηκε πολύ νωρίς τη δύναμη των μέσων μαζικής επικοινωνίας. Η διάδοση φθηνών ραδιοφώνων, η αξιοποίηση του κινηματογράφου και η προώθηση καλλιτεχνών που εξυπηρετούσαν την ιδεολογία του καθεστώτος αποτέλεσαν βασικά εργαλεία διαμόρφωσης της κοινής γνώμης. Το παράδειγμα αυτό έδειξε με δραματικό τρόπο πόσο βαθιά μπορούν να επηρεάσουν τα μέσα ενημέρωσης και η τέχνη τη συλλογική συνείδηση.
Ωστόσο, οι θεωρητικοί της μαζικής κουλτούρας δεν υποστήριξαν ότι η σύγχρονη κινηματογραφική βιομηχανία ταυτίζεται με τέτοια ολοκληρωτικά συστήματα. Η σύγκριση χρησιμοποιείται κυρίως για να αναδείξει τη δύναμη που έχουν τα μέσα επικοινωνίας στη διαμόρφωση αντιλήψεων, αξιών και πολιτιστικών προτύπων. Στον σύγχρονο κόσμο, αυτή η δύναμη εκφράζεται κυρίως μέσα από τη διεθνή επιρροή της κινηματογραφικής βιομηχανίας του Hollywood και από πλατφόρμες ψηφιακής διανομής όπως η Netflix.
Τα μεγάλα κινηματογραφικά γεγονότα, όπως τα Academy Awards, λειτουργούν επίσης ως μηχανισμοί προβολής και συμβολικής αναγνώρισης μέσα σε αυτό το σύστημα. Για ορισμένους κριτικούς αποτελούν μέρος μιας πολιτισμικής οικονομίας που προωθεί συγκεκριμένες τάσεις, αφηγήσεις και αισθητικές αξίες. Για άλλους, αντίθετα, αποτελούν έναν θεσμό που αναδεικνύει σημαντικά καλλιτεχνικά έργα και δημιουργούς, όπως σκηνοθέτες του σύγχρονου κινηματογράφου, ανάμεσά τους και ο Paul Thomas Anderson.
Έτσι, η συζήτηση γύρω από τη μαζική κουλτούρα παραμένει ανοιχτή. Από τη μία πλευρά, υπάρχει η κριτική ότι η εμπορευματοποίηση της τέχνης οδηγεί σε πολιτισμική ομοιομορφία και αποδυνάμωση της κριτικής σκέψης. Από την άλλη, υποστηρίζεται ότι τα σύγχρονα μέσα προσφέρουν νέες δυνατότητες έκφρασης και πρόσβασης στην τέχνη για εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.
Η ένταση ανάμεσα στην καλλιτεχνική δημιουργία και τη βιομηχανική παραγωγή πολιτισμού αποτελεί, τελικά, ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της σύγχρονης εποχής. Στο πλαίσιο αυτό, η κριτική σκέψη, η αισθητική παιδεία και η ενεργή συμμετοχή του κοινού παραμένουν καθοριστικοί παράγοντες για το πώς θα διαμορφωθεί το πολιτισμικό τοπίο του μέλλοντος.