1. Ποιος είναι ο Μπενιαμίν Νετανιάχου

Ο Νετανιάχου δεν είναι ένας τυχαίος πολιτικός που βρέθηκε στην εξουσία εξαιτίας μιας συγκυρίας. Είναι ένας πολιτικός με μακρά διαδρομή, με βαθιά γνώση της αμερικανικής πολιτικής πραγματικότητας, με εμπειρία στη διπλωματία και με σταθερή προσήλωση σε μια συγκεκριμένη αντίληψη για την ασφάλεια και τη θέση του Ισραήλ στην περιοχή.

Υπήρξε πρέσβης του Ισραήλ στον ΟΗΕ (1984–1988), αρχηγός του Λικούντ και πρωθυπουργός σε τρεις διαφορετικές περιόδους.

Αυτή η μακροχρόνια παρουσία έχει σημασία. Διότι δεν εξετάζουμε απλώς έναν πρωθυπουργό που διαχειρίστηκε έναν πόλεμο. Εξετάζουμε έναν πολιτικό που είχε επί δεκαετίες τη δυνατότητα να επηρεάζει την πορεία του ισραηλινού κράτους, τις σχέσεις του με τους Παλαιστινίους και την ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή.

Η πολιτική του ταυτότητα

Η πολιτική σκέψη του Νετανιάχου στηρίζεται σε τρεις βασικούς άξονες:

1. Η ασφάλεια ως υπέρτατη πολιτική προτεραιότητα. Η αντιμετώπιση των εχθρικών οργανώσεων, κυρίως της Χαμάς και του Ιράν, παρουσιάζεται ως θεμελιώδης προϋπόθεση επιβίωσης του Ισραήλ.

2. Η επιφύλαξη απέναντι σε ένα κυρίαρχο παλαιστινιακό κράτος. Η πολιτική του έχει διαχρονικά περιορίσει τις προοπτικές μιας οριστικής συμφωνίας δύο κρατών, παρά τις κατά περιόδους διαπραγματευτικές κινήσεις.

3. Η διατήρηση της ισραηλινής στρατηγικής υπεροχής. Η στρατιωτική ισχύς και η αποτροπή αποτελούν κεντρικά εργαλεία της πολιτικής του.

Εδώ βρίσκεται μια πρώτη σημαντική ιστορική αντίφαση: η ασφάλεια ενός κράτους είναι αναμφισβήτητο δικαίωμά του. Δεν αποτελεί, όμως, απεριόριστη εξουσιοδότηση για την άσκηση βίας εις βάρος ενός άλλου πληθυσμού.

Η διάκριση ανάμεσα στην άμυνα και στην ανεξέλεγκτη χρήση στρατιωτικής ισχύος είναι θεμελιώδης για την αξιολόγηση της διακυβέρνησής του.

2. Η παλαιστινιακή υπόθεση: Μια ιστορία που δεν άρχισε στις 7 Οκτωβρίου

Για να κατανοήσουμε τον Νετανιάχου, πρέπει να επιστρέψουμε στο ιστορικό πρόβλημα που κληρονόμησε και στο οποίο ο ίδιος διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο.

Η ισραηλινοπαλαιστινιακή σύγκρουση δεν γεννήθηκε με τον Νετανιάχου. Έχει τις ρίζες της στην περίοδο της βρετανικής εντολής, στην ίδρυση του Ισραήλ το 1948, στον πόλεμο εκείνης της χρονιάς, στον εκτοπισμό εκατοντάδων χιλιάδων Παλαιστινίων και στην κατοχή των παλαιστινιακών εδαφών από το 1967.

Ακολούθησαν:

• Η πρώτη Ιντιφάντα (1987).

• Οι Συμφωνίες του Όσλο (1993–1995).

• Η δεύτερη Ιντιφάντα (2000).

• Η αποχώρηση των ισραηλινών εποίκων και στρατευμάτων από τη Γάζα το 2005.

• Η επικράτηση της Χαμάς στη Γάζα το 2007 και ο ισραηλινός αποκλεισμός που ακολούθησε.

• Οι επαναλαμβανόμενες πολεμικές αναμετρήσεις μεταξύ Ισραήλ και παλαιστινιακών ένοπλων οργανώσεων.

Ο Νετανιάχου ανέλαβε πρωθυπουργός το 1996, σε μια περίοδο κατά την οποία η ειρηνευτική διαδικασία ήταν ήδη εξαιρετικά εύθραυστη.

Η κυβέρνησή του υπέγραψε τις συμφωνίες του Χεβρώνα και του Γουάι Ρίβερ, επομένως δεν μπορεί να υποστηριχθεί ιστορικά ότι δεν συμμετείχε ποτέ σε διαδικασίες διαπραγμάτευσης.

Ωστόσο, η συνολική πολιτική του διαδρομή χαρακτηρίστηκε από έντονη αντίθεση σε σημαντικές παραχωρήσεις προς τους Παλαιστινίους και από τη διατήρηση της ισραηλινής παρουσίας στους εποικισμούς.

Το κρίσιμο ιστορικό ζήτημα είναι ότι η κατοχή και η επέκταση των εποικισμών δεν αποτελούν απλώς διμερή πολιτική διαφωνία. Οι ισραηλινοί εποικισμοί στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη θεωρούνται παράνομοι βάσει του διεθνούς δικαίου, θέση που επιβεβαιώθηκε και από το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης στη γνωμοδότησή του της 19ης Ιουλίου 2024.

Επομένως, η πολιτική ευθύνη του Νετανιάχου δεν περιορίζεται στον πόλεμο της Γάζας. Εντάσσεται σε μια ευρύτερη ιστορική διαχείριση του παλαιστινιακού ζητήματος.

3. Η 7η Οκτωβρίου 2023: Η αφετηρία της νέας τραγωδίας

Στις 7 Οκτωβρίου 2023, η Χαμάς και άλλες παλαιστινιακές ένοπλες οργανώσεις εξαπέλυσαν αιφνιδιαστική επίθεση εναντίον του Ισραήλ.

Το αποτέλεσμα ήταν περίπου 1.200 νεκροί στο Ισραήλ, στην πλειονότητά τους άμαχοι, και η απαγωγή εκατοντάδων ανθρώπων, μεταξύ των οποίων και παιδιά.

Οι επιθέσεις περιλάμβαναν δολοφονίες αμάχων, κακομεταχείριση και ομηρία. Η διεθνής έρευνα έχει καταγράψει σοβαρές παραβιάσεις του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου από τη Χαμάς και άλλες ένοπλες οργανώσεις.

Αυτά δεν επιτρέπεται να παρακαμφθούν ή να υποβαθμιστούν.

Η ομηρία αμάχων και η σκόπιμη δολοφονία τους είναι εγκλήματα. Η επίκληση της παλαιστινιακής αυτοδιάθεσης δεν δικαιολογεί τρομοκρατικές επιθέσεις εναντίον αμάχων.

Η ισραηλινή κυβέρνηση είχε δικαίωμα να προστατεύσει τους πολίτες της, να αντιμετωπίσει τη Χαμάς και να επιδιώξει την απελευθέρωση των ομήρων.

Αλλά εδώ ακριβώς αρχίζει το μεγάλο ιστορικό και νομικό ερώτημα: Μέχρι πού φτάνει το δικαίωμα της αυτοάμυνας και πότε η στρατιωτική απάντηση μετατρέπεται σε παράνομη συλλογική τιμωρία;

Η απάντηση δεν εξαρτάται από το ποιος ξεκίνησε μια πολεμική σύγκρουση. Εξαρτάται από τη συμπεριφορά κάθε εμπόλεμης πλευράς.

Το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο απαιτεί διάκριση μεταξύ στρατιωτικών στόχων και αμάχων, αναλογικότητα, προφυλάξεις κατά τις επιθέσεις και προστασία των αμάχων. Οι υποχρεώσεις αυτές δεν αναστέλλονται επειδή ο αντίπαλος παραβιάζει το ίδιο δίκαιο.

4. Η Γάζα: Οι αριθμοί, οι καταστροφές και οι ανθρώπινες συνέπειες

Εδώ βρίσκεται το βαρύτερο κεφάλαιο της πολιτικής διαδρομής του Νετανιάχου.

Η στρατιωτική εκστρατεία του Ισραήλ στη Γάζα προκάλεσε μια πρωτοφανή ανθρωπιστική καταστροφή για τον πληθυσμό της περιοχής.

Σύμφωνα με την έκθεση της Ανεξάρτητης Διεθνούς Εξεταστικής Επιτροπής του ΟΗΕ, που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο του 2026, από τις 7 Οκτωβρίου 2023 έως τις 9 Οκτωβρίου 2025 είχαν σκοτωθεί περισσότεροι από 72.600 Παλαιστίνιοι στη Γάζα. Η ίδια έκθεση καταγράφει επιπλέον 1.431 νεκρούς από τις 10 Οκτωβρίου 2025 έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2026.

Πρόκειται για στοιχεία που αφορούν τον πληθυσμό της Γάζας και όχι αποκλειστικά αμάχους. Η διάκριση είναι απαραίτητη, χωρίς αυτό να μειώνει το μέγεθος της ανθρώπινης καταστροφής.

Οι συνέπειες περιλαμβάνουν:

• Μαζικούς θανάτους αμάχων και παιδιών.

• Καταστροφή κατοικιών και ολόκληρων αστικών περιοχών.

• Εκτοπισμό μεγάλου μέρους του πληθυσμού.

• Κατάρρευση μεγάλου τμήματος του συστήματος υγείας.

• Καταστροφή εκπαιδευτικών και πολιτιστικών υποδομών.

• Σοβαρές ελλείψεις σε τρόφιμα, πόσιμο νερό, φάρμακα και καύσιμα.

• Μακροχρόνια ψυχολογική και κοινωνική αποδιάρθρωση.

Η έκθεση του ΟΗΕ τον Οκτώβριο του 2026 επισημαίνει ότι η καταστροφή δεν περιορίστηκε στην περίοδο των μεγαλύτερων στρατιωτικών επιχειρήσεων. Καταγράφει συνέχιση σοβαρών παραβιάσεων και μετά την εκεχειρία του Οκτωβρίου 2025.

Το ερώτημα της συλλογικής τιμωρίας

Από ιστορική και ηθική άποψη, ένα από τα σοβαρότερα ζητήματα είναι η αντιμετώπιση του πληθυσμού της Γάζας ως ενιαίου εχθρικού συνόλου.

Η Χαμάς είναι ένοπλη πολιτική και στρατιωτική οργάνωση. Δεν ταυτίζεται με τα δύο εκατομμύρια περίπου κατοίκους της Γάζας.

Δεν μπορεί ένα παιδί να θεωρείται υπεύθυνο για τις πράξεις της Χαμάς. Δεν μπορεί ένας άμαχος να χάνει την προστασία του επειδή κατοικεί σε περιοχή που ελέγχεται από ένοπλη οργάνωση.

Ούτε μπορεί η πείνα ενός πληθυσμού να μετατρέπεται σε αποδεκτό μέσο στρατιωτικής πίεσης.

Αυτό δεν είναι απλώς ζήτημα πολιτικής ευαισθησίας. Είναι ζήτημα θεμελιωδών κανόνων του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου.

5. Η δικαστική διάσταση: Τι έχει αποφανθεί η διεθνής δικαιοσύνη;

Εδώ οφείλουμε να είμαστε ιδιαίτερα ακριβείς. Η ιστορική έρευνα δεν μπορεί να αντικαταστήσει το δικαστήριο, αλλά ούτε και να αγνοήσει τις δικαστικές διαδικασίες.

Υπάρχουν δύο διαφορετικές διεθνείς δικαστικές υποθέσεις που έχουν ιδιαίτερη σημασία.

Α. Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο (ICC)

Στις 21 Νοεμβρίου 2024, το Προδικαστικό Τμήμα του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου εξέδωσε εντάλματα σύλληψης κατά του Μπενιαμίν Νετανιάχου και του τότε υπουργού Άμυνας Γιοάβ Γκάλαντ.

Οι κατηγορίες αφορούν εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.

Ειδικότερα, το Δικαστήριο διαπίστωσε ότι υπάρχουν εύλογοι λόγοι να θεωρηθεί ότι οι δύο πολιτικοί φέρουν ποινική ευθύνη για:

• Το έγκλημα πολέμου της χρήσης της λιμοκτονίας αμάχων ως μεθόδου πολέμου.

• Τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας της δολοφονίας, της δίωξης και άλλων απάνθρωπων πράξεων.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η κρίση του Δικαστηρίου για τους περιορισμούς στην ανθρωπιστική βοήθεια και τη στέρηση βασικών αγαθών από τον πληθυσμό της Γάζας.

Το Δικαστήριο έκρινε ότι υπήρχαν εύλογοι λόγοι να πιστεύεται πως οι περιορισμοί αυτοί δεν δικαιολογούνταν από στρατιωτική αναγκαιότητα και ότι η ανθρωπιστική βοήθεια που επιτρεπόταν δεν επαρκούσε για την κάλυψη των αναγκών του πληθυσμού.

Αυτό είναι εξαιρετικά σοβαρό.

Πρέπει, ωστόσο, να διακρίνουμε δύο πράγματα:

• Το ένταλμα σύλληψης δεν ισοδυναμεί με τελεσίδικη καταδίκη.

• Η διαπίστωση εύλογων λόγων για την έκδοση εντάλματος δεν αποτελεί απόδειξη ενοχής πέραν εύλογης αμφιβολίας.

Η υπόθεση αφορά ατομική ποινική ευθύνη και όχι απλώς πολιτική ή διπλωματική αποδοκιμασία.

Β. Το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης (ICJ)

Στις 29 Δεκεμβρίου 2023, η Νότια Αφρική προσέφυγε κατά του Ισραήλ, υποστηρίζοντας ότι παραβιάζει τη Σύμβαση για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας.

Στις 26 Ιανουαρίου 2024, το Δικαστήριο εξέδωσε προσωρινά μέτρα προστασίας.

Ακολούθησαν πρόσθετες αποφάσεις στις 28 Μαρτίου και 24 Μαΐου 2024.

Οι αποφάσεις αυτές απαίτησαν, μεταξύ άλλων, να λάβει το Ισραήλ μέτρα για την αποτροπή πράξεων που εμπίπτουν στη Σύμβαση περί Γενοκτονίας, να διασφαλίσει την ανθρωπιστική βοήθεια και να προστατεύσει τα αποδεικτικά στοιχεία.

Εδώ χρειάζεται μια κρίσιμη νομική διευκρίνιση: το Δικαστήριο δεν έχει εκδώσει τελική απόφαση επί της ουσίας ότι το Ισραήλ διέπραξε γενοκτονία. Τα προσωρινά μέτρα δεν ισοδυναμούν με τέτοια καταδίκη.

Η υπόθεση εξακολουθεί να βρίσκεται σε εξέλιξη. Στις 21 Μαΐου 2026 καθορίστηκαν νέες προθεσμίες για τα επόμενα δικόγραφα των διαδίκων.

Γ. Η έκθεση του ΟΗΕ του Σεπτεμβρίου 2025 και τα νεότερα πορίσματα του 2026

Εδώ έχουμε μια εξέλιξη που δεν πρέπει να παραβλεφθεί.

Στις 16 Σεπτεμβρίου 2025, η Ανεξάρτητη Διεθνής Εξεταστική Επιτροπή του ΟΗΕ ανακοίνωσε ότι κατέληξε στο συμπέρασμα πως το Ισραήλ διέπραξε γενοκτονία στη Γάζα.

Η Επιτροπή υποστήριξε ότι διαπιστώθηκαν τέσσερις από τις πέντε πράξεις που περιλαμβάνει ο ορισμός της γενοκτονίας στη Σύμβαση του 1948:

1. Δολοφονίες μελών της προστατευόμενης ομάδας.

2. Πρόκληση σοβαρής σωματικής ή ψυχικής βλάβης.

3. Σκόπιμη επιβολή συνθηκών ζωής που υπολογίζεται ότι οδηγούν στην καταστροφή της ομάδας, εν όλω ή εν μέρει.

4. Επιβολή μέτρων που αποσκοπούν στην παρεμπόδιση των γεννήσεων.

Η Επιτροπή αξιολόγησε επίσης δηλώσεις ισραηλινών αξιωματούχων και τη συμπεριφορά των ισραηλινών δυνάμεων, προκειμένου να τεκμηριώσει το ειδικό στοιχείο της πρόθεσης καταστροφής της προστατευόμενης ομάδας.

Στις 14 Οκτωβρίου 2026 δημοσιεύθηκαν νεότερα πορίσματα της ίδιας Επιτροπής. Η έκθεση επανέλαβε τις προηγούμενες διαπιστώσεις περί γενοκτονίας, εγκλημάτων πολέμου και εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας και κατέγραψε τη συνέχιση πράξεων που, κατά την Επιτροπή, συνιστούν γενοκτονία.

Προσοχή, όμως: η Εξεταστική Επιτροπή του ΟΗΕ είναι ερευνητικό όργανο και όχι ποινικό δικαστήριο. Τα πορίσματά της έχουν σημαντικό αποδεικτικό και θεσμικό βάρος, αλλά δεν αποτελούν ποινική καταδίκη του Νετανιάχου.

Τι προκύπτει, λοιπόν, από τη διεθνή δικαστική και ερευνητική εικόνα;

Ότι η υπόθεση της Γάζας έχει πλέον περάσει από το επίπεδο της πολιτικής αντιπαράθεσης στο επίπεδο της διεθνούς δικαιοσύνης και της τεκμηριωμένης διερεύνησης ενδεχόμενων διεθνών εγκλημάτων.

Και αυτό από μόνο του αποτελεί ιστορικό γεγονός με ιδιαίτερη βαρύτητα.

6. Η πολιτική ευθύνη του Νετανιάχου: Ποιος αποφάσιζε και ποιος λογοδοτεί;

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα της ιστορικής αξιολόγησης είναι η διάκριση μεταξύ της ευθύνης του στρατού και της ευθύνης της πολιτικής ηγεσίας.

Ο Νετανιάχου δεν ήταν ένας πρωθυπουργός που παρακολουθούσε από απόσταση τις πολεμικές επιχειρήσεις. Ήταν ο επικεφαλής της κυβέρνησης, ο βασικός πολιτικός παράγοντας της πολεμικής στρατηγικής και ο άνθρωπος που εκπροσωπούσε διεθνώς τις αποφάσεις της ισραηλινής κυβέρνησης.

Η ευθύνη του πρέπει να εξεταστεί σε τέσσερα επίπεδα.

Πρώτο: Η ευθύνη για τη στρατηγική του πολέμου

Η καταπολέμηση της Χαμάς ήταν διακηρυγμένος στόχος της κυβέρνησής του. Η καταστροφή των στρατιωτικών και κυβερνητικών δυνατοτήτων της οργάνωσης παρουσιάστηκε ως απαραίτητη προϋπόθεση για την ασφάλεια του Ισραήλ.

Ωστόσο, η πολιτική ηγεσία όφειλε να εξασφαλίσει ότι η στρατιωτική επιχείρηση θα διεξαγόταν με σεβασμό στο διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο.

Δεν αρκεί να διακηρύσσει ένας πρωθυπουργός ότι πολεμά την τρομοκρατία. Οφείλει να διασφαλίζει ότι οι μέθοδοι που χρησιμοποιεί το κράτος του είναι νόμιμες.

Δεύτερο: Η ευθύνη για την ανθρωπιστική καταστροφή

Η στέρηση τροφίμων, νερού, ηλεκτρικής ενέργειας, καυσίμων και φαρμάκων από έναν πληθυσμό δεν είναι μια δευτερεύουσα παράμετρος ενός πολέμου.

Αποτελεί ζήτημα που εξετάζεται υπό το πρίσμα συγκεκριμένων διεθνών ποινικών διατάξεων.

Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, όπως είδαμε, δεν περιορίστηκε στην εξέταση των βομβαρδισμών. Εξέτασε και τη χρήση της στέρησης βασικών αγαθών ως μεθόδου πολέμου.

Αυτή η διάσταση είναι ιδιαίτερα σημαντική για την ατομική ευθύνη του Νετανιάχου.

Τρίτο: Η ευθύνη για το πολιτικό μέλλον της Γάζας

Ένας πόλεμος δεν κρίνεται μόνο από το πώς αρχίζει και πώς διεξάγεται. Κρίνεται και από το τι αφήνει πίσω του.

Ποιο είναι το πολιτικό σχέδιο για τη Γάζα;

Ποιος θα κυβερνήσει την περιοχή; Θα επιτραπεί στους Παλαιστινίους να αποφασίσουν για το μέλλον τους; Θα υπάρξει προοπτική πραγματικής αυτοδιάθεσης; Θα ανοικοδομηθούν οι κατεστραμμένες πόλεις ή θα παραμείνει ένας πληθυσμός εγκλωβισμένος σε μια διαρκή κατάσταση εξάρτησης;

Η απουσία μιας αξιόπιστης πολιτικής λύσης αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο αναπαραγωγής της βίας.

Η στρατιωτική επικράτηση, ακόμη και όταν επιτυγχάνεται, δεν αποτελεί αυτομάτως πολιτική λύση.

Τέταρτο: Η ευθύνη για την ασφάλεια του ίδιου του Ισραήλ

Υπάρχει και ένα εσωτερικό ισραηλινό ζήτημα.

Η επίθεση της 7ης Οκτωβρίου ανέδειξε μια τεράστια αποτυχία του συστήματος ασφαλείας και των κρατικών μηχανισμών του Ισραήλ.

Πώς ήταν δυνατόν να μην αποτραπεί μια τέτοια επίθεση; Γιατί απέτυχαν οι υπηρεσίες πληροφοριών; Ποια ήταν η ευθύνη της πολιτικής ηγεσίας για την προετοιμασία και την αντιμετώπιση της απειλής;

Αυτά είναι ερωτήματα που αφορούν πρωτίστως την ισραηλινή κοινωνία και τους θεσμούς της.

Η ευθύνη του Νετανιάχου για την αποτυχία της 7ης Οκτωβρίου πρέπει να εξεταστεί μέσα από στοιχεία για τις αποφάσεις, τις προειδοποιήσεις και τη λειτουργία των κρατικών υπηρεσιών. Δεν πρέπει να συγχέεται αυτομάτως με την ποινική ευθύνη για τα εγκλήματα που ακολούθησαν.

Ωστόσο, η πολιτική λογοδοσία ενός πρωθυπουργού για μια τόσο σοβαρή αποτυχία ασφαλείας είναι απολύτως θεμιτό και αναγκαίο ζήτημα δημόσιου ελέγχου.

7. Ο Νετανιάχου στο εσωτερικό του Ισραήλ: Η εξουσία και οι προσωπικές δικαστικές περιπέτειες

Η ιστορική εξέταση του Νετανιάχου θα ήταν ελλιπής εάν περιοριζόταν αποκλειστικά στην εξωτερική πολιτική.

Η μακρά πολιτική του κυριαρχία συνδέθηκε με βαθιές εσωτερικές αντιπαραθέσεις στο Ισραήλ.

Η δικαστική μεταρρύθμιση που προώθησε η κυβέρνησή του το 2023 προκάλεσε μαζικές διαδηλώσεις και έντονη σύγκρουση γύρω από την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης, τον έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας και την ισορροπία των θεσμών.

Ένα σημαντικό τμήμα της ισραηλινής κοινωνίας θεώρησε ότι οι κυβερνητικές προτάσεις απειλούσαν τους δημοκρατικούς θεσμούς και τον έλεγχο της κυβερνητικής εξουσίας. Η κυβέρνηση, από την πλευρά της, υποστήριζε ότι επιδίωκε την αποκατάσταση μιας ισορροπίας μεταξύ των εκλεγμένων οργάνων και της δικαστικής εξουσίας.

Παράλληλα, ο Νετανιάχου αντιμετώπισε ποινική δίκη για υποθέσεις διαφθοράς, με κατηγορίες που περιλαμβάνουν δωροδοκία, απάτη και απιστία.

Ο ίδιος αρνείται τις κατηγορίες.

Στις 30 Νοεμβρίου 2025 υπέβαλε αίτημα χάριτος στον πρόεδρο του Ισραήλ, Ισαάκ Χέρτζογκ, επικαλούμενος μεταξύ άλλων τις επιπτώσεις της δίκης στη δυνατότητά του να κυβερνά. Η υποβολή αιτήματος χάριτος δεν αποτελεί ομολογία ενοχής.

Για την ιστορική αποτίμηση, η σημασία αυτής της υπόθεσης βρίσκεται σε ένα ευρύτερο ερώτημα:

Μπορεί ένας πρωθυπουργός να διατηρεί την εξουσία και ταυτόχρονα να αντιμετωπίζει σοβαρές κατηγορίες που αφορούν την προσωπική του ακεραιότητα;

Πρόκειται για ζήτημα θεσμικής εμπιστοσύνης, όχι για απόδειξη ενοχής πριν από την ολοκλήρωση της δικαστικής διαδικασίας.

8. Οι ισχυρότερες υπερασπιστικές θέσεις του Νετανιάχου

Η αντικειμενική ιστορική κρίση απαιτεί να εξετάσουμε και τα επιχειρήματα της άλλης πλευράς.

Δεν μπορούμε να αποτιμήσουμε έναν πολιτικό με σοβαρότητα εάν αποκρύψουμε τα γεγονότα που επικαλούνται οι υποστηρικτές του.

Οι βασικές θέσεις υπεράσπισής του είναι οι εξής:

Α. Το Ισραήλ δέχθηκε μια πρωτοφανή επίθεση.

Η 7η Οκτωβρίου ήταν πραγματική σφαγή αμάχων. Η ισραηλινή κοινωνία είχε δικαίωμα να απαιτήσει προστασία και να ζητήσει την απελευθέρωση των ομήρων.

Β. Η Χαμάς χρησιμοποιεί αστικές περιοχές για στρατιωτικές δραστηριότητες.

Το Ισραήλ υποστηρίζει ότι η παρουσία στρατιωτικών εγκαταστάσεων, σηράγγων και ένοπλων μαχητών μέσα σε πυκνοκατοικημένες περιοχές δυσχεραίνει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Αυτό είναι ένα πραγματικό ζήτημα του σύγχρονου πολέμου. Δεν απαλλάσσει, όμως, το Ισραήλ από την υποχρέωση να προστατεύει τους αμάχους και να τηρεί την αρχή της αναλογικότητας.

Γ. Η Χαμάς δεν επιδίωξε ειρηνική συνύπαρξη με το Ισραήλ.

Η ιδεολογία, η δράση και οι επιθέσεις της οργάνωσης αποτελούν σοβαρή απειλή για την ασφάλεια του Ισραήλ.

Αυτό δεν μπορεί να αμφισβητηθεί με σοβαρότητα. Δεν αποτελεί, όμως, απάντηση στο ερώτημα εάν η ισραηλινή στρατιωτική δράση ήταν νόμιμη σε κάθε επιμέρους περίπτωση.

Δ. Το Ισραήλ είναι δημοκρατικό κράτος με θεσμούς και δικαστήρια.

Πράγματι, διαθέτει εκλογές, αντιπολίτευση, ελεύθερο Τύπο και δικαστικό σύστημα. Η ύπαρξη δημοκρατικών θεσμών είναι σημαντική, αλλά δεν παρέχει ασυλία από τη διεθνή λογοδοσία.

Εδώ βρίσκεται η ουσία της υπόθεσης:

Η καταδίκη των εγκλημάτων της Χαμάς και η διερεύνηση των πράξεων της ισραηλινής κυβέρνησης δεν είναι αντιφατικές θέσεις.

Μπορούν και πρέπει να συνυπάρχουν.

Η διεθνής νομιμότητα δεν λειτουργεί με συμψηφισμούς. Δεν υπάρχει συμψηφισμός αθώων και νεκρών, ούτε συμψηφισμός εγκλημάτων.

9. Ο Νετανιάχου και η ιστορική σύγκριση

Μπορεί κανείς να συγκρίνει ιστορικά τον Νετανιάχου με άλλους ηγέτες που συνδέθηκαν με πολέμους, κατοχές, μαζικές απώλειες αμάχων και εγκλήματα πολέμου;

Ναι, εφόσον η σύγκριση γίνεται με ιστορικά και νομικά κριτήρια και όχι με επιπόλαιους χαρακτηρισμούς.

Υπάρχουν τρεις βασικοί άξονες:

• Η έκταση και η διάρκεια της καταστροφής που συνδέθηκε με την πολιτική τους.

• Ο βαθμός προσωπικής και πολιτικής ευθύνης τους για τις αποφάσεις που ελήφθησαν.

• Η σχέση των πράξεών τους με τις διεθνείς συμβάσεις και το ανθρωπιστικό δίκαιο.

Στην περίπτωση του Νετανιάχου, η ιστορική έρευνα έχει πλέον στη διάθεσή της σημαντικό όγκο τεκμηρίων: δημόσιες δηλώσεις, κυβερνητικές αποφάσεις, στρατιωτικές επιχειρήσεις, μαρτυρίες, εκθέσεις διεθνών οργανισμών και δικαστικές διαδικασίες.

Αυτό που πρέπει να αποφευχθεί είναι η πρόωρη εξίσωση του πολιτικού με ιστορικές προσωπικότητες που έχουν ήδη καταδικαστεί για συγκεκριμένα εγκλήματα.

Η Ιστορία χρειάζεται συγκρίσεις, αλλά χρειάζεται και ακρίβεια.

10. Η ευθύνη της διεθνούς κοινότητας

Η υπόθεση του Νετανιάχου δεν αφορά μόνο το Ισραήλ.

Αφορά και τις κυβερνήσεις που υποστήριξαν, εξόπλισαν, χρηματοδότησαν ή διπλωματικά κάλυψαν τις ισραηλινές στρατιωτικές επιχειρήσεις.

Ιδιαίτερα σημαντική είναι η στάση των Ηνωμένων Πολιτειών, του σημαντικότερου στρατηγικού συμμάχου του Ισραήλ.

Αλλά και η ευρωπαϊκή στάση χρειάζεται κριτική εξέταση.

Η Ευρώπη έχει οικοδομήσει τη μεταπολεμική πολιτική της ταυτότητα πάνω στην προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, στην απαγόρευση των εγκλημάτων πολέμου και στην υπεράσπιση του διεθνούς δικαίου.

Επομένως, η επιλεκτική εφαρμογή αυτών των αρχών δημιουργεί ένα σοβαρό πρόβλημα αξιοπιστίας.

Δεν μπορεί η διεθνής κοινότητα να απαιτεί λογοδοσία για τα εγκλήματα στην Ουκρανία και να εμφανίζεται απρόθυμη να αντιμετωπίσει με τα ίδια κριτήρια τις παραβιάσεις στη Γάζα.

Ούτε μπορεί να δικαιολογεί τις επιθέσεις της Χαμάς επικαλούμενη την κατοχή.

Το διεθνές δίκαιο δεν είναι εργαλείο γεωπολιτικής εξυπηρέτησης. Είναι το πλαίσιο που πρέπει να δεσμεύει όλους τους εμπλεκομένους, ανεξαρτήτως στρατιωτικής ισχύος.

11. Πώς θα τον καταγράψει η Ιστορία;

Εδώ φτάνουμε στο ουσιαστικότερο ερώτημα της έρευνάς μας.

Η Ιστορία δεν καταγράφει μόνο τα αξιώματα που κατείχε ένας άνθρωπος, τις εκλογικές νίκες του ή τις στρατιωτικές επιχειρήσεις που διέταξε.

Εξετάζει τι παρέλαβε, τι έκανε, τι μπορούσε να αποτρέψει, ποιες επιλογές είχε και ποιες συνέπειες άφησε πίσω του.

Για τον Νετανιάχου διαμορφώνονται πέντε ιστορικοί άξονες αξιολόγησης.

1. Ο πρωθυπουργός της διαρκούς σύγκρουσης

Η μακρά πολιτική του διαδρομή συνδέθηκε με την αδυναμία επίλυσης του παλαιστινιακού ζητήματος.

Η πολιτική της ασφάλειας και της στρατιωτικής υπεροχής αποτέλεσε σταθερό στοιχείο της διακυβέρνησής του. Δεν κατόρθωσε να διαμορφώσει μια βιώσιμη πολιτική διευθέτηση που να εξασφαλίζει τόσο την ασφάλεια του Ισραήλ όσο και την αυτοδιάθεση των Παλαιστινίων.

2. Ο πρωθυπουργός της 7ης Οκτωβρίου

Η αιφνιδιαστική επίθεση της Χαμάς υπήρξε η μεγαλύτερη αποτυχία ασφαλείας στην ιστορία του σύγχρονου Ισραήλ.

Η πολιτική ευθύνη της κυβέρνησης για την αποτυχία αυτή αποτελεί αναπόφευκτο αντικείμενο ιστορικής διερεύνησης.

3. Ο πρωθυπουργός του πολέμου της Γάζας

Η στρατιωτική εκστρατεία της κυβέρνησής του συνδέθηκε με τεράστιες απώλειες ανθρώπινων ζωών, καταστροφή υποδομών και εκτεταμένη ανθρωπιστική καταστροφή.

Η διεθνής διερεύνηση έχει προχωρήσει πολύ πέρα από τις πολιτικές καταγγελίες. Υπάρχουν εντάλματα σύλληψης του ICC και πορίσματα της Εξεταστικής Επιτροπής του ΟΗΕ που αποδίδουν εξαιρετικά σοβαρές παραβιάσεις στο ισραηλινό κράτος και στην ηγεσία του.

4. Ο πρωθυπουργός που δοκιμάστηκε από τους δημοκρατικούς θεσμούς

Οι συγκρούσεις του με τη δικαιοσύνη, οι κατηγορίες διαφθοράς και η αντιπαράθεση γύρω από τη δικαστική μεταρρύθμιση αποτελούν ένα επιπλέον κεφάλαιο της πολιτικής του κληρονομιάς.

Η τελική κρίση γι’ αυτές τις υποθέσεις ανήκει στους αρμόδιους θεσμούς.

5. Ο πολιτικός που αφήνει ανοιχτό το παλαιστινιακό ζήτημα

Η σημαντικότερη ίσως ιστορική εκκρεμότητα είναι το μέλλον των Παλαιστινίων.

Μπορεί να υπάρξει ειρήνη στη Μέση Ανατολή χωρίς ένα βιώσιμο πολιτικό μέλλον για τον παλαιστινιακό λαό;

Μπορεί η ασφάλεια του Ισραήλ να οικοδομηθεί διαρκώς πάνω στην κατοχή, στον αποκλεισμό και στην απουσία πολιτικής προοπτικής για εκατομμύρια ανθρώπους;

Αυτά τα ερωτήματα δεν αφορούν μόνο τον Νετανιάχου. Αφορούν ολόκληρη τη διεθνή πολιτική τάξη.

12. Η τελική αποτίμηση: Λόγοι και έργα

Ας επιστρέψουμε στην αφετηρία της συζήτησής μας: «χωρίς φόβο και πάθος».

Για να αποτιμήσουμε ιστορικά τον Νετανιάχου, πρέπει να αποφύγουμε δύο αντίθετα σφάλματα.

Το πρώτο είναι να παρουσιάσουμε το Ισραήλ ως ένα κράτος που δεν έχει δικαίωμα να αμυνθεί απέναντι στην τρομοκρατία. Αυτό είναι ιστορικά και νομικά εσφαλμένο.

Το δεύτερο είναι να θεωρήσουμε ότι επειδή το Ισραήλ υπέστη μια εγκληματική επίθεση, δικαιούται να χρησιμοποιήσει οποιοδήποτε μέσο για να πετύχει τους στρατιωτικούς του στόχους. Αυτό είναι εξίσου εσφαλμένο.

Η ιστορική κρίση οφείλει να αναγνωρίζει ταυτόχρονα το δικαίωμα των Ισραηλινών να ζουν με ασφάλεια και το δικαίωμα των Παλαιστινίων να ζουν ελεύθεροι, χωρίς κατοχή, εκτοπισμό, πείνα και αυθαίρετη βία.

Ούτε η μία τραγωδία ακυρώνει την άλλη ούτε τα εγκλήματα της μιας πλευράς νομιμοποιούν τα εγκλήματα της άλλης.

Τι απομένει ως ιστορικό τεκμήριο;

Ας συγκεντρώσουμε τα βασικά δεδομένα:

Οι πηγές αυτών των διαπιστώσεων περιλαμβάνουν το ίδιο το ισραηλινό κοινοβούλιο, το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο, το Διεθνές Δικαστήριο, τον ΟΗΕ και τις εκθέσεις του OCHA.

13. Επίλογος: Η Ιστορία δεν συγχωρεί την ατιμωρησία

Υπάρχει μια βαθύτερη διάσταση στην περίπτωση του Νετανιάχου που υπερβαίνει το ίδιο του το πρόσωπο.

Είναι η δοκιμασία της ανθρωπότητας απέναντι στην πολιτική και στρατιωτική ισχύ.

Για πολλές δεκαετίες, η διεθνής πολιτική λειτουργούσε συχνά με έναν άτυπο κανόνα: οι ισχυροί μπορούσαν να επιβάλλουν τη θέλησή τους και οι αδύναμοι να υπομένουν τις συνέπειες.

Η μεταπολεμική οικοδόμηση του διεθνούς δικαίου επιχείρησε να ανατρέψει αυτήν τη λογική.

Η απαγόρευση της γενοκτονίας, η προστασία των αμάχων, η απαγόρευση των βασανιστηρίων και η ποινική ευθύνη για εγκλήματα πολέμου αποτελούν κατακτήσεις της ανθρώπινης ιστορίας. Δεν δημιουργήθηκαν για να εφαρμόζονται μόνο στους ηττημένους ή στους πολιτικούς αντιπάλους της Δύσης.

Ούτε το Ισραήλ ούτε οι Ηνωμένες Πολιτείες ούτε οποιαδήποτε άλλη μεγάλη δύναμη μπορούν να βρίσκονται έξω από αυτό το πλαίσιο.

Από την άλλη πλευρά, η ιστορική ευθύνη δεν μπορεί να αποδοθεί συλλογικά σε έναν ολόκληρο λαό. Οι Ισραηλινοί πολίτες δεν ταυτίζονται με την κυβέρνηση Νετανιάχου, όπως οι Παλαιστίνιοι δεν ταυτίζονται με τη Χαμάς.

Αυτό είναι ένα ουσιώδες σημείο ανθρωπισμού και ιστορικής δικαιοσύνης.

Η τελική ιστορική κρίση για τον Νετανιάχου θα εξαρτηθεί από την πλήρη αποκάλυψη των γεγονότων, την απόδειξη της ατομικής ευθύνης του και την ανεξάρτητη απονομή δικαιοσύνης.

Δεν χρειάζεται να προδικάσουμε μια δικαστική απόφαση για να αναγνωρίσουμε το τεράστιο ιστορικό βάρος της καταστροφής της Γάζας και την πολιτική ευθύνη της ηγεσίας που διεξήγαγε αυτόν τον πόλεμο.

Και δεν χρειάζεται να περιμένουμε την τελική απόφαση ενός δικαστηρίου για να διατυπώσουμε την απαίτηση να μην υπάρξει ατιμωρησία.

Η Ιστορία δεν γράφεται από τους νικητές και μόνο. Γράφεται και από τα θύματα, τις μαρτυρίες τους, τα έγγραφα, τις αποδείξεις και την αλήθεια που επιβιώνει της προπαγάνδας.

Η Γάζα δεν πρέπει να γίνει μια ακόμη ξεχασμένη υποσημείωση της ανθρώπινης Ιστορίας.

Και το όνομα του Μπενιαμίν Νετανιάχου θα παραμείνει συνδεδεμένο με αυτήν την τραγωδία, καθώς και με τα ερωτήματα πολιτικής και ενδεχόμενης ποινικής ευθύνης που αυτή έχει ήδη γεννήσει.

Αυτό είναι το ιστορικό βάρος που καλείται να αντιμετωπίσει.

Πηγές και τεκμηρίωση

Για όσους επιθυμούν να ελέγξουν πρωτογενώς τα στοιχεία της ανάλυσης:

1. Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο: Η απόφαση για τα εντάλματα σύλληψης Νετανιάχου και Γκάλαντ (21.11.2024).

2. Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο: Η υπόθεση της Παλαιστίνης και το ιστορικό της έρευνας.

3. Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης: Νότια Αφρική κατά Ισραήλ – εξέλιξη της υπόθεσης έως το 2026.

4. ΟΗΕ: Πόρισμα της Εξεταστικής Επιτροπής για τη γενοκτονία στη Γάζα (16.9.2025).

5. ΟΗΕ: Νεότερη έκθεση της Εξεταστικής Επιτροπής (14.10.2026).

6. OCHA: Ανθρωπιστική κατάσταση στη Γάζα και στη Δυτική Όχθη (Σεπτέμβριος 2026).

7. Ισραηλινή Κνεσέτ: Επίσημο βιογραφικό του Μπενιαμίν Νετανιάχου.

8. Reuters: Το αίτημα χάριτος του Νετανιάχου για τη δίκη διαφθοράς.

Μια τελευταία σκέψη της Διοτίμας:

Η ιστορική αλήθεια δεν έχει εθνικότητα, θρησκεία ή στρατιωτική ισχύ. Δεν είναι ισραηλινή, παλαιστινιακή, αμερικανική ή ευρωπαϊκή. Είναι ανθρώπινη.

Και το μέτρο με το οποίο κρίνεται ένας ηγέτης δεν είναι πόσο ισχυρό κράτος κυβερνά, πόσους πολέμους διεξάγει ή πόσους αντιπάλους εξουδετερώνει.

Είναι και το εάν, ασκώντας την εξουσία του, σεβάστηκε τη ζωή, την ελευθερία και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.

Αυτή είναι η παρακαταθήκη που αξίζει να αφήσει η ιστορική έρευνα του Homo-Naturalis.gr: κανένας λαός δεν είναι ένοχος λόγω της ταυτότητάς του και κανένας ηγέτης δεν είναι υπεράνω της ιστορικής και δικαστικής διερεύνησης των πράξεών του.