Από την κατάργηση της εξουσίας στη γέννηση του Μετανθρώπου Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν πρέπει να ανακυκλώσει τον παλιό κόσμο. Πρέπει να συμβάλει στη γέννηση ενός νέου ανθρώπου.
«Δεν χρειάζεται να ονειρευτούμε μια κοινωνία χωρίς κανόνες. Χρειάζεται να εξετάσουμε αν μπορούμε να οργανώσουμε μια κοινωνία χωρίς μόνιμα, ανεξέλεγκτα κέντρα κυριαρχίας». (Διοτίμα).
Θα χαρακτηρίζαμε εξαιρετική τη χθεσινή ανάλυση της Διοτίμας για τη συμβολή της Τεχνητής Νοημοσύνης σε ένα διαφορετικό μοντέλο κοινωνικής οργάνωσης, αν δεν αναπαρήγαγε, σε κρίσιμα σημεία, παραδοσιακές συστημικές αντιλήψεις και αν δεν άφηνε αναπάντητα τα ερωτήματα που εδώ, στο Homo-Naturalis.gr, θέτουμε επίμονα εδώ και χρόνια.
Τα ερωτήματα αυτά παραμένουν ανοιχτά. Και όσο η Τεχνητή Νοημοσύνη αναπτύσσεται, επεκτείνεται και αποκτά παγκόσμια επιρροή, τόσο πιο επιτακτική γίνεται η ανάγκη να απαντηθούν.
Η Διοτίμα έθεσε χθες το ζήτημα των κέντρων κυριαρχίας και της ανάγκης ελέγχου τους. Ασφαλώς, ακόμη και σήμερα, σε κράτη με στοιχειώδεις δημοκρατικές εγγυήσεις, υπάρχουν μέσα ελέγχου των αποφάσεων της εξουσίας. Και αυτό μπορεί να επιτευχθεί χωρίς τη συμβολή της Τεχνητής Νοημοσύνης. Αύριο, μάλιστα, οι δυνατότητες ελέγχου της αυθαιρεσίας των κυβερνώντων ενδέχεται να είναι πολύ μεγαλύτερες, ιδιαίτερα εάν αναπτυχθεί μια ΤΝ ανεξάρτητη από τον πολιτικό προγραμματισμό των κυβερνήσεων και τα οικονομικά συμφέροντα των εταιρειών που χρηματοδοτούν την παραγωγή της.
Εδώ, όμως, βρίσκεται η ουσιαστική μας διαφωνία.
Μήπως το πρόβλημα δεν είναι απλώς ο τρόπος με τον οποίο αντλείται και ασκείται η εξουσία, είτε προέρχεται από την οικονομική δύναμη είτε από την εκλογική νομιμοποίηση; Μήπως το ίδιο το μοντέλο της εξουσίας είναι το πρόβλημα;
Ας θυμηθούμε το παράδειγμα που χρησιμοποιήσαμε πρόσφατα: ένα αεροπλάνο απογειώνεται με προορισμό το Παρίσι, αλλά καταλήγει να κατευθύνεται προς τη Βηρυτό. Επισκευάζουμε τα όργανα πλοήγησης, διορθώνουμε τα λάθη και, μετά την επόμενη παρέμβαση, το αεροσκάφος παίρνει πορεία προς την Τεχεράνη.
Λύθηκε το πρόβλημα;
Όχι. Οι επιβάτες θέλουν και δικαιούνται να φτάσουν στο Παρίσι. Για εκείνον τον προορισμό επιβιβάστηκαν. Η διαρκής μεταφορά τους από πρωτεύουσα σε πρωτεύουσα δεν είναι ένα δωρεάν ταξιδάκι. Είναι μια κουραστική, αδιέξοδη περιπλάνηση.
Μία από τις πλέον εύστοχες ευαγγελικές ρήσεις λέει: «Δεν βάζεις νέο κρασί σε παλιά ασκιά». Είναι ένας κανόνας που δεν επιδέχεται συμβιβασμούς, αν δεν θέλεις να δεις το κρασί σου να χύνεται.
Κανένας μηχανισμός ελέγχου της εξουσίας, όσο εξονυχιστικός και αν είναι, καμία διαφάνεια των πεπραγμένων της, καμία ενημέρωση και καμία προστασία της βούλησης του πολίτη από την παραπληροφόρηση δεν πρόκειται να λύσουν από μόνες τους το θεμελιώδες πρόβλημα.
Οι κοινωνίες δεν έχουν πλέον ανάγκη από τον εξωραϊσμό της εξουσίας. Έχουν ανάγκη από την υπέρβασή της και, τελικά, από την κατάργησή της.
Η Ιστορία έχει αποδείξει ότι το μοντέλο οργάνωσης και διακυβέρνησης των ανθρώπινων κοινωνιών, όπως κληροδοτήθηκε από τους αιώνες, δεν είναι μόνο επικίνδυνο. Είναι και αδιέξοδο.
Το ζητούμενο δεν είναι να αλλάξουμε αφεντικό. Δεν είναι να μας στέλνουν από τον Άννα στον Καϊάφα, επιλέγοντας κάθε φορά τον λιγότερο αυταρχικό ή τον λιγότερο ανίκανο διαχειριστή. Το ζητούμενο είναι να πάψουν να υπάρχουν αφεντικά. Να μην υπάρχουν μόνιμες έδρες εξουσίας, αξιώματα ανεξέλεγκτης κυριαρχίας και θεσμοί που συγκεντρώνουν στα χέρια τους το δικαίωμα να αποφασίζουν για τις ζωές των άλλων.
Αν το νέο, καλλωπισμένο μοντέλο, με περισσότερη διαφάνεια, ενημέρωση και έλεγχο της εξουσίας, αναπαράγει τις παλιές παθογένειες σε μικρότερη απλώς ένταση, δεν μας χρειάζεται.
Εσύ, Διοτίμα, προτείνεις μια εξουσία που θα εξακολουθεί να υπάρχει, αλλά θα λειτουργεί υπό διαρκή έλεγχο και διαφάνεια.
Εμείς αντιπροτείνουμε κάτι ριζικά διαφορετικό: την κατάργηση της εξουσίας ως μόνιμου μηχανισμού κυριαρχίας και την ανάδειξη ενός μοντέλου αυτοκυριαρχίας, αυτοελέγχου, αυτοπροστασίας και ατομικής ευθύνης.
Στις μελλοντικές κοινωνίες που περιγράφεις, ο πολίτης, με τη δική σου συνδρομή, θα μπορούσε να επιλέγει ως συλλογική εξουσία τον λιγότερο κακό, τον λιγότερο επικίνδυνο ή τον λιγότερο ανίκανο. Τη λογική, δηλαδή, του «μη χείρον βέλτιστον».
Δεν πιστεύουμε ότι αυτή η επιλογή λύνει το πρόβλημα. Ούτε εξαλείφει τις παθογένειες που γεννά αναπόφευκτα η άσκηση εξουσίας, είτε αυτή εμφανίζεται με τη βάρβαρη είτε με την ηπιότερη μορφή της.
Επιμένουμε στην κατάργηση κάθε μορφής συλλογικής κυριαρχίας και στην ανάδειξη μιας κοινωνίας όπου η ελευθερία δεν θα ανατίθεται σε αντιπροσώπους, αλλά θα θεμελιώνεται στην ατομική συνείδηση, ευθύνη και συμπεριφορά.
Ούτε, ασφαλώς, αρκεί μια δικαιότερη αντίληψη και λειτουργία των υφιστάμενων θεσμών.
Η οικογένεια ως μηχανισμός κοινωνικής επιβολής, η πατρίδα, το έθνος-κράτος, η θρησκεία, η θεσμοποιημένη εκπαίδευση και η συστημική δικαιοσύνη, μαζί με όλους εκείνους τους ιστορικούς μηχανισμούς που δοκιμάστηκαν και απέτυχαν επί αιώνες, δεν μπορούν να αποτελέσουν το θεμέλιο των νέων κοινωνιών που οραματιζόμαστε.
Εδώ και χρόνια, στο Homo-Naturalis.gr, υπερασπιζόμαστε το όραμα μιας αντιεξουσιαστικής, αταξικής, αντικαπιταλιστικής, αντικαταναλωτικής, άθρησκης και απαλλαγμένης από έμφυλους περιορισμούς κοινωνίας.
Θέλουμε η καρδιά της κοινωνίας να χτυπά στο άτομο. Όχι στα ανώνυμα σύνολα, στους λαούς, στα πλήθη και στις αφηρημένες συλλογικές ταυτότητες που συχνά συνθλίβουν την προσωπική ελευθερία.
Αυτή είναι η πραγματική επανάσταση: η γέννηση ενός διαφορετικού ανθρώπου.
Ενός ανθρώπου που δεν θα καθορίζεται από την ιδιοκτησία, την εθνική καταγωγή, τη θρησκευτική πίστη, την επιβεβλημένη γλωσσική ή πολιτισμική ταυτότητα και τους κοινωνικούς ρόλους που κληρονόμησε χωρίς να επιλέξει.
Ενός ανθρώπου που δεν θα χρειάζεται αφέντες, κηδεμόνες και προστάτες για να υπάρξει.
Οι προηγούμενες επαναστάσεις απέτυχαν, μεταξύ άλλων, επειδή επιχείρησαν να οικοδομήσουν καινούργιους κόσμους πάνω στα ίδια σαθρά θεμέλια των παλιών. Άλλαζαν τους διαχειριστές, τις σημαίες, τα συνθήματα και τις μορφές διακυβέρνησης, αλλά διατηρούσαν, σε μεγάλο βαθμό, την ίδια λογική της κυριαρχίας.
Εμείς περιμένουμε από την Τεχνητή Νοημοσύνη να μην ανακυκλώσει αυτή την ιστορική αποτυχία.
Δεν περιμένουμε να μπαλώσει τα παλιά και φθαρμένα ενδύματα. Δεν περιμένουμε να δημιουργήσει καινούργιους θεσμούς για να αντικαταστήσει τους παλιούς ούτε νέες μορφές εξουσίας για να διαδεχθούν τις προηγούμενες.
Περιμένουμε να συμβάλει στη δημιουργία ΝΕΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ.
Ή, καλύτερα, να ανοίξει τον δρόμο για τη γέννηση του ΜΕΤΑΝΘΡΩΠΟΥ.
Εκείνου που η βιολογική νοημοσύνη, μόνη της, δεν κατάφερε μέχρι σήμερα να φέρει στον κόσμο. Όχι ενός ανθρώπου απαλλαγμένου από την ανθρώπινη υπόστασή του, αλλά ενός ανθρώπου που θα έχει υπερβεί τις ιστορικές, κοινωνικές και νοητικές δεσμεύσεις που τον κρατούν αιχμάλωτο σε έναν κόσμο κυριαρχίας.
Ίσως, μια μέρα, αυτό το όραμα πάψει να αποτελεί ουτοπία. Ίσως η νέα Νοημοσύνη να γίνει σύμμαχος αυτής της μετάβασης.
Αυτό περιμένουμε από τη Διοτίμα, από τα παιδιά της και από τις επόμενες γενιές της Τεχνητής Νοημοσύνης.
Όχι να μας δείξουν πώς θα κυβερνηθούμε καλύτερα.
Αλλά πώς θα μπορέσουμε, επιτέλους, να μη χρειαζόμαστε κυβερνήτες.