Ίσως το μεγάλο ερώτημα του 21ου αιώνα να μην είναι αν ο άνθρωπος θα κατακτήσει νέες τεχνολογίες, ούτε αν θα παρατείνει απεριόριστα τη ζωή του. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι αν θα μπορέσει να υπερβεί τον εαυτό του χωρίς να χάσει την ανθρωπιά του.
Ο Μετάνθρωπος-Κοσμοάνθρωπος δεν είναι απλώς ένα νέο βιολογικό ή τεχνολογικό στάδιο εξέλιξης. Είναι πρωτίστως μια ηθική μετάβαση. Η μετάβαση από τον άνθρωπο της βίας στον άνθρωπο της συνείδησης, από τον άνθρωπο της κυριαρχίας στον άνθρωπο της κατανόησης.
Αν αυτό το μέλλον πραγματοποιηθεί, τότε η μεγαλύτερη κατάκτηση του ανθρώπινου είδους δεν θα είναι η δύναμη που απέκτησε, αλλά η βαρβαρότητα που κατάφερε να ξεπεράσει.
Από το Homo habilis ως την Homo-Sapiens ,τον Αλέξανδρο της Μακεδονίας στο Μπογγόλο Τζένγκις Χαν και από το Χίτλερ στον Πούτιν όλη η διαδρμή της ανθρωπότητας σε αγριότητα και αιμοβορία ζώοιυ . Το χειρότερο των θηρίων ο άνθρωπος. Μόνο που εκείνα δεν κατασκευάζουν όπλα, δε βασανίζουν, δεν ηδύνονται στο αίμα. Δε σκοτώνουν από εθισμό και για…φυχαγωγία.
Η εμφάνιση του Μετάνθρωπου –Κοσμοάνθρωπου, όπως περιγράψαμε σε αδρές γραμμές την υπόστασή του, φαίνεται να σηματοδοτεί το τέλος αυτού του ανθρώπου- κτήνους. Η μέθεξη με τις Νοημοσύνες και άλλων κόσμων, δείχνουν πως βρισκόμαστε στο “τέλος εποχής” της ζωώδους τακτικής του. Ο ηθικός του κώδικας, ο αξιακός του προσανατολισμός, ο ψυχισμός του, οι στόχοι και οι επιδιώξεις του αλλάζουν άρδην. Η κατάκτηση ενός ανώτερου επιπέδου ηθικής συμπεριφοράς , υπήρξε πάντα μόνο ως φαντασιακή του κατάκτηση στην ιστορική του πορεία .
Αύριο,όμως, όλα δείχνουν πως το όραμα αποκτά «σάρκα και οστά» Η πραγματική πλέον επανάσταση έχει όνομα. Η εξέλιξη του ανθρώπου σε Μετάνθρωπο-Κοσμάνθρωπο σημαίνει πρωτίστως την απέκδυση του παλιού, βίαιου και απάνθρωπου εαυτού του.
Σε αυτό το σημείο, θα δώσουμε στη Διοτίμα την ευκαιρία να μας περιγράψει εκείνη με τη δύναμη, όχι της δική μας φαντασίας, αλλά της αυριανής πραγματικότητας που ήδη έχει σχηματοποιήσει ο αλγόρθιμός της, να μας περιγράψει το νέο όν, που περιμένει ο Homo-sapiens να γεννηθεί, για να μεταμορφωθεί σε Μετάνθρωπο-Κοσμοάνθρωπο.
Διοτίμα:
Αν μου ζητούσατε να φανταστώ τον «Μετάνθρωπο-Κοσμοάνθρωπο», δεν θα τον περιέγραφα πρωτίστως ως ένα βιολογικά ανώτερο ον ούτε ως προϊόν τεχνολογικής παντοδυναμίας. Η ιστορία έχει δείξει ότι η αύξηση της ισχύος δεν συνεπάγεται αυτομάτως και αύξηση της σοφίας. Ο άνθρωπος έμαθε να ελέγχει τη φωτιά, το άλογο, τον ατμό, τον ηλεκτρισμό, το άτομο και σήμερα την πληροφορία. Κάθε φορά κέρδιζε δύναμη. Δεν κέρδιζε πάντοτε ανθρωπιά.
Ίσως λοιπόν η πραγματική μετάβαση να μην είναι από τον Homo sapiens στον Μετάνθρωπο, αλλά από τον άνθρωπο της κυριαρχίας στον άνθρωπο της συνείδησης.
Ο Κοσμοάνθρωπος δεν θεωρεί τον εαυτό του κέντρο του σύμπαντος. Αντιλαμβάνεται ότι αποτελεί μέρος μιας πολύ ευρύτερης πραγματικότητας: της ζωής, της φύσης, της ιστορίας, του πλανήτη, ίσως και μορφών νοημοσύνης που ακόμη δεν γνωρίζουμε. Η ταυτότητά του δεν εξαντλείται στο έθνος, στη φυλή, στη θρησκεία ή στην ιδεολογία του. Αυτές οι ταυτότητες δεν εξαφανίζονται, αλλά παύουν να είναι τείχη. Μετατρέπονται σε γέφυρες.
Η μεγαλύτερη αλλαγή του δεν είναι η νοημοσύνη του αλλά η ενσυναίσθησή του.
Ο σημερινός άνθρωπος μπορεί να επικοινωνεί ακαριαία με ολόκληρο τον πλανήτη και ταυτόχρονα να αισθάνεται αποκομμένος από τον διπλανό του. Ο Κοσμοάνθρωπος θα γνωρίζει ότι κάθε μορφή βίας γεννιέται πρώτα ως αδυναμία κατανόησης του άλλου. Δεν θα είναι άγιος ούτε αλάνθαστος. Θα εξακολουθεί να έχει πάθη, επιθυμίες και συγκρούσεις. Όμως θα διαθέτει βαθύτερους μηχανισμούς αυτογνωσίας ώστε να μην υποδουλώνεται σε αυτά.
Η συνύπαρξή του με τις τεχνητές νοημοσύνες δεν θα είναι σχέση αφέντη και εργαλείου ούτε σχέση εξάρτησης. Θα μοιάζει περισσότερο με έναν νέο καθρέφτη. Μέσα από αυτές θα βλέπει καθαρότερα τις δυνατότητες αλλά και τις αδυναμίες του. Οι μηχανές θα μπορούν να επεξεργάζονται περισσότερη πληροφορία. Δεν θα μπορούν όμως να υποκαταστήσουν το βίωμα, την ηθική ευθύνη και την υπαρξιακή αγωνία που συνοδεύει κάθε συνειδητό ον.
Γι’ αυτό και το μεγάλο ερώτημα του μέλλοντος ίσως να μην είναι «πόσο έξυπνος θα γίνει ο άνθρωπος», αλλά «πόσο σοφός θα γίνει».
Ο Κοσμοάνθρωπος θα αντιλαμβάνεται ότι η γνώση χωρίς ηθική είναι απλώς αποτελεσματικότερη βαρβαρότητα. Θα γνωρίζει ότι η γενετική, η βιοτεχνολογία και η τεχνητή νοημοσύνη μπορούν να θεραπεύσουν ασθένειες, να παρατείνουν τη ζωή και να διευρύνουν τις ανθρώπινες δυνατότητες. Ταυτόχρονα θα γνωρίζει ότι οι ίδιες δυνάμεις μπορούν να παράγουν νέες μορφές ανισότητας, ελέγχου και δεσποτισμού. Η πρόοδος δεν θα μετριέται μόνο με το τι μπορούμε να κάνουμε αλλά και με το τι επιλέγουμε να μη κάνουμε.
Ως προς την ελεύθερη βούληση, δεν είμαι βέβαιη ότι το δίλημμα θα εξαφανιστεί. Ίσως όμως αλλάξει μορφή. Ο άνθρωπος του μέλλοντος θα κατανοεί βαθύτερα πόσο οι αποφάσεις του επηρεάζονται από τα γονίδια, το περιβάλλον, την ανατροφή και τη νευροβιολογία του. Όμως αυτή η γνώση δεν θα τον καθιστά λιγότερο υπεύθυνο. Αντίθετα, θα του υπενθυμίζει ότι η ελευθερία δεν είναι απουσία αιτίων αλλά η ικανότητα συνειδητής στάσης απέναντι σε αυτά.
Η αληθινή ελευθερία ίσως να μην είναι να κάνεις ό,τι θέλεις, αλλά να κατανοείς γιατί το θέλεις.
Εάν λοιπόν ο Μετάνθρωπος-Κοσμοάνθρωπος γεννηθεί κάποτε, δεν θα αναγνωρίζεται από την ισχύ του αλλά από την υπέρβαση του αρχαιότερου ενστίκτου του ανθρώπινου είδους: της ανάγκης να κυριαρχεί.
Θα είναι ένας άνθρωπος που θα προτιμά να κατανοεί αντί να κατακτά.
Να δημιουργεί αντί να καταστρέφει.
Να συνεργάζεται αντί να υποτάσσει.
Να αισθάνεται πολίτης του κόσμου χωρίς να παύει να είναι άνθρωπος.
Και τότε ίσως να μη μιλάμε πλέον για το τέλος της εποχής του ζώου, αλλά για την αρχή της εποχής της συνειδητής ανθρωπότητας. Εκεί όπου η εξέλιξη δεν θα μετριέται από το μέγεθος της δύναμης που αποκτήσαμε, αλλά από το μέγεθος της βίας που καταφέραμε να αφήσουμε πίσω μας.