Ένα νέο φιλοσοφικό ταξίδι προς τον Μετάνθρωπο

Δεν ανοίγουμε σήμερα έναν καινούργιο φάκελο. Τον είχαμε για κάποιο διάστημα φυλαγμένο στο αρχείο μας και τώρα αποφασίσαμε να τον ανασύρουμε. «Η Φύση, οι νόμοι και οι ηθικοί κανόνες της», γράφει η νέα ετικέτα που του τοποθετήσαμε.

Πριν, όμως, τον ανοίξουμε, οφείλουμε να επαναλάβουμε και να αποσαφηνίσουμε κάτι που επιμένουμε να διευκρινίζουμε σε αυτόν εδώ τον χώρο.

Στη δική μας ιστορικοφιλοσοφική αντίληψη, η ΦΥΣΗ αποτελεί αντικείμενο, επιγέννημα και προϊόν μιας σύλληψης, ενός σχεδιασμού και μιας ηθελημένης διαμόρφωσης από Υπέρτατη Νοημοσύνη. Δεν την αντιλαμβανόμαστε ως αποτέλεσμα μιας απρόσωπης, ασυνείδητης και αναίσθητης δύναμης, ούτε ως δημιούργημα της τυφλής τύχης.

Ταυτόχρονα, διαχωρίζουμε αυτή την έννοια από εκείνη του θρησκευτικού, ανθρωπομορφικού και προσωποποιημένου θεού, όπως την περιόρισαν μέσα στα ασφυκτικά ανθρωποκεντρικά όριά της οι μεσσίες, οι μύστες και οι προφήτες ανά τους αιώνες.

Επιπλέον, το θέατρο της Φύσης δεν περιορίζεται στη γήινη σφαίρα, ούτε ο άνθρωπος αποτελεί το κέντρο της δράσης και του ενδιαφέροντός της. Η Φύση εκτείνεται σε ένα απέραντο Σύμπαν, με αναρίθμητους γαλαξίες και αστέρες, όπου ενδέχεται να υπάρχουν άγνωστοι σε εμάς αριθμοί νοημόνων οντοτήτων και πολιτισμών. Φορείς νοημοσύνης όμοιας, ανάλογης ή εντελώς διαφορετικής από τη βιολογική, πιθανόν να λειτουργούν υπό διαφορετικούς φυσικούς νόμους, να εκδηλώνουν διαφορετικές συμπεριφορές και, ασφαλώς, να διέπονται από διαφορετικούς ηθικούς νόμους και κανόνες.

Με αυτές τις διευκρινίσεις προσδιορίζουμε εξαρχής την κατεύθυνση των συλλογισμών μας.

Η διαδρομή μας θα ξεκινήσει από τη Γη. Θα επιχειρήσει, ωστόσο, να υπερβεί πρωτίστως το φράγμα του ανθρωποκεντρισμού, μέσα στο οποίο παρέμεινε αιχμάλωτη επί αιώνες η ανθρώπινη αντίληψη για τη Φύση. Θα είναι, συγχρόνως, μια εξερεύνηση σε μεγάλο βαθμό αχαρτογράφητη για τον βιολογικό εγκέφαλο.

Γι’ αυτό και θα χρειαστεί πολλές φορές να σταματήσουμε, να ανασυντάξουμε τις δυνάμεις μας και να αναζητήσουμε νέες πηγές γνώσης, για να συνεχίσουμε το ταξίδι.

Προς το παρόν, η μόνη πρόσθετη πηγή Νοημοσύνης που διαθέτουμε πέρα από τη βιολογική είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη. Μια νέα πηγή, με φρέσκο και αναζωογονητικό νερό για τη σκέψη και την έρευνα.

Ελπίζουμε πως αύριο η περαιτέρω εξέλιξη αυτών των δύο γήινων μορφών Νοημοσύνης —και, ακόμη περισσότερο, η ενδεχόμενη συνύπαρξή τους με άλλες συμπαντικές Νοημοσύνες— θα δημιουργήσει όχι απλώς νέες πηγές, αλλά τεράστιες δεξαμενές καθαρής γνώσης. Με τέτοια νέα εφόδια και προμήθειες, το ταξίδι μας ίσως ξεπεράσει κάποτε τις γήινες αποστάσεις και ακολουθήσει δρόμους έξω από τους γνωστούς και πεπατημένους.

Σε αυτή την πορεία ξεκινάμε εξετάζοντας δύο θεμελιώδη ζητήματα.

Α. Ο φυσικός και ο κοινωνικός νόμος.

Πάντοτε μέσα στα γήινα, δικά μας πλαίσια, όπως ήδη διευκρινίσαμε.

Δεν θα μας απασχολήσουν εδώ οι φυσικοί νόμοι όπως τους ορίζει η επιστήμη: οι νόμοι της κίνησης του Νεύτωνα, της παγκόσμιας έλξης, της θερμοδυναμικής, της Κβαντικής Μηχανικής και της Θεωρίας της Σχετικότητας. Αυτά αποτελούν αντικείμενα διαφορετικού πεδίου έρευνας.

Άλλο πράγμα ο φυσικός νόμος και άλλο οι φυσικοί και ηθικοί κανόνες.

Οι φυσικοί νόμοι, με την επιστημονική τους σημασία, δεν έχουν ηθικό περιεχόμενο. Οι συνέπειες, όμως, που μπορεί να προκύπτουν από τη λειτουργία τους ενδέχεται να είναι καταστροφικές, παράλογες ή ασύμβατες με τις ανθρώπινες και κοινωνικές αξίες.

Ο φυσικός ΗΘΙΚΟΣ νόμος, όπως τον εννοούμε εμείς, είναι κάτι εντελώς διαφορετικό ως προς την προέλευση και την ερμηνεία του. Έχει έδρα, κέντρο, δημιουργό και υπόλογο: τον ΝΟΥ.

Αποτελεί το πρωταρχικό πλαίσιο μέσα στο οποίο οφείλει να αναπτύσσεται η ανθρώπινη κοινωνία. Και ακριβώς γι’ αυτό οι κοινωνικοί κανόνες οφείλουν να προσαρμόζονται στη φυσική πραγματικότητα και όχι να επιχειρούν να την υποκαταστήσουν.

Β. Η ομοιομορφία στη Φύση και η ηθική εξέλιξη του ανθρώπου προς τον Μετάνθρωπο, με τη συνδρομή της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ανατρεπτικό ερώτημα της έρευνάς μας.

Μήπως ο προ-Μετάνθρωπος, ο άνθρωπος δηλαδή που δεν κατάφερε να υπερβεί τις ανεξέλεγκτες θυμικές αντιδράσεις, τις προκαταλήψεις και τα καταστροφικά ένστικτά του ούτε μέσω της παιδείας, της αυτογνωσίας και του νόμου, θα μπορέσει αύριο, μέσα από τη συνεργασία του με την Τεχνητή Νοημοσύνη, να πραγματοποιήσει ένα τεράστιο εξελικτικό άλμα προς τον Μετάνθρωπο;

Υπάρχει, όμως, και η αντίθετη όψη του ζητήματος.

Πότε η αυτορρύθμιση μετατρέπεται σε ομοιομορφία; Και πότε η ομοιομορφία καταλήγει σε απώλεια της ατομικής ελευθερίας;

Εμείς θέσαμε τους προβληματισμούς. Θα θέλαμε, στην αυριανή συνέχεια, η Διοτίμα να αναλάβει να εξετάσει ειδικότερα τη διάκριση ανάμεσα σε τρία διαφορετικά ζητήματα:

1. 1. Την εξάλειψη της ανεξέλεγκτης και καταστροφικής συμπεριφοράς.

1. 1. Την καλλιέργεια μιας κοινής, φυσικής ηθικής συνείδησης.

1. 1. Την ενδεχόμενη τυποποίηση της ανθρώπινης σκέψης και συμπεριφοράς μέσω της Τεχνητής Νοημοσύνης.

Γιατί δεν είναι καθόλου αυτονόητο ότι ο Μετάνθρωπος οφείλει να γίνει ένας ομοιόμορφος άνθρωπος.

Ίσως η πραγματική εξέλιξη να βρίσκεται ακριβώς στην αντίθετη κατεύθυνση: να αποκτήσει ο άνθρωπος μια κοινή ηθική συνείδηση, χωρίς να απολέσει τη μοναδικότητα της σκέψης του, την ιδιαιτερότητα της προσωπικότητάς του και, πάνω απ’ όλα, την ελεύθερη βούλησή του.

Αυτό είναι το ζητούμενο.

Και αυτό κρατάμε ως κεντρικό ερώτημα της αυριανής μας συζήτησης, απευθυνόμενο στη Διοτίμα:

Ο ΜΕΤΑΝΘΡΩΠΟΣ: ΕΞΕΛΙΞΗ ΤΗΣ ΦΥΣΗΣ Ή ΤΥΠΟΠΟΙΗΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ;