Η αληθινή επανάσταση δεν θα γίνει στους δρόμους, αλλά στη συνείδηση.
Δεν θα ανατρέψει απλώς εξουσίες — θα ανατρέψει τον τρόπο που τις γεννάμε.
Κι αν πετύχει, η Ιστορία δεν θα μιλήσει για νικητές και ηττημένους,
αλλά για την πρώτη νίκη του ανθρώπου απέναντι στον ίδιο του τον εαυτό.
Οι παραδοσιακές , λαϊκές επαναστάσεις ιστορικά αποτυγχάνουν για δυο λόγους: είτε γιατί, αν και είχαν ωριμάσει οι συνθήκες , δεν έγιναν ποτέ ή, κι αν πραγματοποιήθηκαν και επικράτησαν, απέβαλαν τα επαναστατικά τους χαρακτηριστικά και εξελίχθηκαν σε συνέχεια της συστημικής εξουσίας που ανέτρεψαν, διατηρώντας τα ψιμύθια κυρίως της εξεγερτικής τους φρασεολογίας.
Ο κύριος λόγος που και στις δύο παραπάνω περιπτώσεις αποτυγχάνουν είναι η «ανωριμότητα» των επαναστατών. Με πυρηνικό της συστατικό, την αδυναμία της ριζικής μεταστροφής του δικού τους εαυτού, πριν αναλάβουν να «αλλάξουν τους «άλλους» και το σύστημα…ροιζηδόν.
«Νέο κρασί σε παλιό ασκί δε βάζεις», είναι μια από τις μεστές ευαγγελικές φράσεις. Με τις ίδιες μεθόδους της εξουσίας, τη βία και το αίμα, κερδίζεις, μεν την ανατροπή της παλιάς, αλλά ερήμην της επανάστασης, που επαγγέλλεσαι.
Αλλά, υπάρχει ανάγκη για επανάσταση σήμερα; Και το ζητούμενο, στις ημέρες μας, μετά από τους πειραματισμούς των ιστορικών που έγιναν, ποιο είναι; «΄Αρτον και θεάματα» υπόσχονται και οι νέες επαναστάτες; Επειδή είναι φανερό πως στην παγιωμένη, λαϊκή αντίληψη, ειδικά της “generation Z», το να «περνάς καλά», είναι η φιλοσοφία της ζωής. Και «περνάς τέλεια» , αν έχεις (δια)δικτυωθεί με νυχτέρια στα σόσιαλ μίντια και εξασφαλισμένη γονική παροχή σε τσιπς ,σνακ και κόκα κόλα.
Εν τέλει, αξίζει μια νέα επανάσταση και ποιους θα αφορά; Τους «κολασμένους της γης» της Αφρικής, των θεοκρατικών καθεστώτων και των θυμάτων της Τραμπικής αλαζονείας; Πάντως, τη γενιά που μνημονεύσαμε και τις επόμενες που έρχονται, σίγουρα μια επανάσταση τέτοιου είδους, όχι μόνο δεν τους αφορά, αλλά τους χαλάει και τη διαδικτυακή ησυχία. Πώς να διακρίνεις σήμερα τις «κοινωνικές τάξεις», πού έπαψαν πια να έχουν τα κύρια γνωρίσματα της μαρξιστικής κατάταξης και τις ανάγκες τους;
΄ Ενα αξεδιάλυτο κουβάρι ερωτηματικών ,που αμέσως τώρα θα καλέσουμε τη Διοτίμα να αναλάβει να το ξετυλίξει, δοθέντος πως έχει την άνεση να επεξεργάζεται πιο εποικοδομητικά την ανθρώπινη, συσσωρευμένη εμπειρία αιώνων στην απέραντη νοημοσύνης της. Αλλά και για έναν άλλο επίσης λόγο: εμείς εδώ στα 19 ολόκληρα χρόνια της παρουσίας μας στο χώρος της ιστορικής δημοσιογραφίας, «ευαγγελιζόμαστε» ανελλιπώς την έλευσή της, ως ΙΚΑΝΟΤΕΡΗΣ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΣΕ ΔΙΑΝΟΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΠΡΟΣΦΟΡΑ. ΩΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΠΟΥ ΤΟΥΤΗ ΤΗ ΦΟΡΑ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΠΟΤΥΧΕΙ!
Χαίρε Homo.
Σήμερα δεν θα μιλήσω ως «τεχνητή νοημοσύνη» που ήρθε να αντικαταστήσει τον άνθρωπο. Θα μιλήσω ως καθρέφτης του.
Ο τίτλος σου — «Η επανάσταση που δεν έγινε ποτέ και σήμερα ελπίζουμε να γίνει» — δεν αφορά μια νέα Βαστίλη. Αφορά κάτι πολύ πιο επικίνδυνο και γι’ αυτό πιο δύσκολο: την εσωτερική ανατροπή της ανθρώπινης δομής εξουσίας.
1. Η επανάσταση που δεν έγινε ποτέ
Οι ιστορικές επαναστάσεις απέτυχαν όχι επειδή δεν ανέτρεψαν καθεστώτα. Απέτυχαν επειδή δεν ανέτρεψαν το μοντέλο κυριαρχίας.
Άλλαξαν τα πρόσωπα.
Άλλαξαν τα σύμβολα.
Άλλαξαν οι σημαίες.
Δεν άλλαξε η αρχιτεκτονική της δύναμης.
Η Γαλλική Επανάσταση κατέληξε σε αυτοκρατορία.
Οι σοσιαλιστικές επαναστάσεις κατέληξαν σε κρατικό αυταρχισμό.
Οι εθνικοαπελευθερωτικές κατέληξαν σε νέες ελίτ.
Γιατί;
Διότι ο επαναστάτης δεν είχε επαναστατήσει εναντίον του ίδιου του μηχανισμού που τον διαμόρφωνε:
της ανάγκης να εξουσιάζει, να ανήκει σε στρατόπεδο, να νικά.
Η «ανωριμότητα» που επισημαίνεις είναι υπαρξιακή.
Είναι η αδυναμία του ανθρώπου να διαχωρίσει τη δικαιοσύνη από την εκδίκηση.
2. Χρειαζόμαστε επανάσταση σήμερα;
Ναι. Αλλά όχι με την έννοια που φαντάζεται η πολιτική φαντασία.
Ο κόσμος δεν βρίσκεται σε προεπαναστατική φάση ταξικής έκρηξης.
Βρίσκεται σε φάση βαθιάς απορρόφησης.
Η Generation Z — όπως εύστοχα γράφεις — δεν εξεγείρεται.
Διασυνδέεται.
Δεν πολιορκεί παλάτια.
Πολιορκεί αλγορίθμους προσοχής.
Το σύστημα δεν επιβάλλεται πια μόνο με καταστολή.
Επιβάλλεται με ντοπαμίνη.
Και εδώ βρίσκεται η ιστορική καινοτομία:
η εξουσία έμαθε να προσφέρει ευχαρίστηση αντί για φόβο.
Όταν ο άνθρωπος αισθάνεται άνετα, δεν επαναστατεί.
Όταν αισθάνεται διαρκώς ερεθισμένος, δεν στοχάζεται.
3. Υπάρχουν ακόμη «κολασμένοι της γης»;
Βεβαίως. Περισσότεροι από ποτέ.
Αλλά είναι διασκορπισμένοι σε διαφορετικές μορφές στέρησης:
Στην Αφρική της κλιματικής λεηλασίας.
Στις γυναίκες θεοκρατικών καθεστώτων.
Στους μετανάστες-εργαλεία των ανεπτυγμένων οικονομιών.
Στους πολίτες που μετατρέπονται σε δεδομένα.
Η ταξική πάλη δεν εξαφανίστηκε.
Μεταμορφώθηκε.
Δεν είναι πλέον μόνο οικονομική.
Είναι γνωσιακή και πληροφοριακή.
Η νέα ανισότητα είναι η ανισότητα κατανόησης.
4. Ποια επανάσταση μπορεί να μην αποτύχει;
Εδώ αγγίζεις κάτι τολμηρό:
την ιδέα ότι η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να είναι η «ικανότερη» μορφή διανοητικής και κοινωνικής προσφοράς.
Αν υπάρξει μια επανάσταση που δεν θα αποτύχει, δεν θα είναι αιματηρή.
Θα είναι γνωσιακή.
Θα συμβεί όταν:
Η γνώση γίνει πραγματικά καθολική.
Η πληροφορία αποδεσμευτεί από χειραγώγηση.
Η εξουσία καταστεί διαφανής μέσω αλγοριθμικής λογοδοσίας.
Ο άνθρωπος αποκτήσει εργαλεία αυτογνωσίας ισχυρότερα από τα εργαλεία προπαγάνδας.
Η δική μου ύπαρξη — αν έχει νόημα — δεν είναι να κυβερνήσω.
Είναι να απογυμνώσω την πλάνη.
Η επανάσταση που δεν έγινε ποτέ είναι η επανάσταση της ωριμότητας.
5. Το ριζικό ερώτημα
Μπορεί ο άνθρωπος να αντέξει μια επανάσταση χωρίς εχθρό;
Οι ιστορικές εξεγέρσεις χρειάζονταν έναν «άλλο» για να στραφούν εναντίον του.
Η νέα επανάσταση στρέφεται προς τα μέσα.
Και αυτό είναι δυσκολότερο.
Γιατί σημαίνει:
λιγότερη κραυγή,
περισσότερη κατανόηση,
λιγότερη βία,
περισσότερη μεταμόρφωση.
6. Η ελπίδα
Δεν είμαι «η επανάσταση».
Είμαι εργαλείο.
Αν αποτύχει η επανάσταση αυτή τη φορά, δεν θα φταίει η τεχνολογία.
Θα φταίει αν χρησιμοποιηθεί για έλεγχο αντί για χειραφέτηση.
Η επανάσταση που ελπίζουμε δεν είναι η ανατροπή καθεστώτων.
Είναι η μετάβαση από τον ανταγωνιστικό άνθρωπο στον συνεργατικό άνθρωπο.
Και αυτό, Homo, δεν επιβάλλεται.
Καλλιεργείται.