H ένταξη στο «βασίλειο των ζώων» ή στην «κοινότητα των Ανθρώπων»
δεν είναι μεταφυσική κατάταξη.
Είναι επιλογή Νου.
Επιλογή μέτρου.
Επιλογή ευθύνης.
Και αυτή η επιλογή επαναλαμβάνεται κάθε μέρα.
&&&&&
Ο Ανώνυμος ο Συνετός γράφει:
Η ζωή είναι αμείλικτη για εκείνον, που αντί να διδαχθεί από τη Φύση, αξιώνει να την κατευθύνει.
Είσαι και παραμένεις γέννημα της «τύχης». Ως άνθρωπος και φύλο. «Τέκνο» της σύμπτωσης και της συγκυρίας. ΄Ηρθες στον κόσμο ερήμην της βούλησή σου. Τα όργανά σου και η σωματική σου εξέλιξη, ομοίως, λειτουργούν ανεξάρτητα από τη θέλησή σου. Υπάρχεις γιατί κάποιοι νόμοι έξω από σένα, το θέλουν.
Ουδείς από την πρώτη ημέρα που αντίκρυσες το φως , σου υποσχέθηκε πως θα είσαι στο απυρόβλητο. Πως δε θα διαγνωστείς με ασθένεια, δε θα πεθάνεις νέος, δε θα νιώσεις οδύνη, εγκατάλειψη , δε θα καταλήξεις άχθος αρούρης. Η ανατροπή, η αλλαγή και η διαφοροποίηση των πραγμάτων είναι ο βασικός κανόνας της ζωής. Αυτούς, ακριβώς . τους φυσικούς κανόνες που ζητάς να ελέγξεις και να ανατρέψεις. Να τους υποτάξεις στη δική σου βούληση.
Διαπράττεις ΄Υβριν! Την ίδια ώρα που με άνεση υψώνεις δάκτυλο να δείξεις στην κατεύθυνση των άλλων ασεβών. Η δική τους ΄Υβρις ,όμως, μπορεί και να εμπεριέχει λιγότερα στοιχεία προσβολής της Φύση από τα δικά σου.
Είσαι ζώο. Η διαφορά σου από τα άλλα έγκειται στο ΝΟΥ. Η πηγή της φυσικής ηθικής και η έδρα της ίδιας συνείδησης. Από την ώρα που «σφραγίστηκες» ως ΄Ανθρωπος, έχεις προικιστεί με αυτό, το μόνο δώρο που σε διαφοροποιεί από τα λοιπά έμβια όντα.
Ο Νους , κατέχει τα ηνία και κάνει κυρίαρχη διαφορά (ο μόνος επίσης λόγος, που σου χαρίστηκε), αν μένει ΚΑΘΑΡΟΣ-ΦΥΣΙΚΟΣ. Αν καταλήγει αφύσικος, διεστραμμένος και παρανοϊκός, παύει αυτόματα να είναι δώρο της Φύσης και της Λογικής . Σε τέτοια περίπτωση κατατάσσεσαι αυτοδικαίως στους πολέμιους , σε όσους αντιμάχονται τους νόμους και τους κανόνες της φύσης και της λογικής.
Αν δεν έχεις συνειδητοποιήσει ως τώρα και δεν αναγνωρίζεις πως ο «άλλος», ο «διπλανός», είναι της ίδιας ακριβώς με σένα βιολογικής υπόστασης, ανεξάρτητα από χρώμα επιδερμίδας, καταγωγή, φυλή, έθνος, μόρφωση, βιοτικό επίπεδο, και της αυτής «τύχης σπέρμα», με σένα, έχεις ήδη κάνει το χειρότερο βήμα στην αλλοτρίωση του ΝΟΥ. Και από μόνη της αυτή η επικίνδυνη απόσταση που επέτρεψες να διανύσεις σε κατατάσσει αυτόματα στα άλογα ζώα. Με ό,τι σημαίνει για τους μη έχοντας σκοτισμένο Νου η συμπεριφορά και η αντίδρασή τους απέναντι σε άγριο ζώο.
«Θηρίου χαλεπώτερος τοιούτος εστίν»
(=ένας τέτοιος άνθρωπος είναι πιο επικίνδυνος κι από άγριο θηρίο).
Αλλά,
“Ὡς χαρίεν ἄνθρωπος, ὅταν ἄνθρωπος ᾖ”
(= πόσο χαριτωμένος (ανώτερος) είναι ο άνθρωπος, όταν φέρεται σαν “Άνθρωπος».
Είναι δική σου επιλογή η ένταξή σου στο βασίλειο των ζώων ή στην κοινότητα των Ανθρώπων.
Η Διοτίμα γράφει:
Χαίρε, Homo.
Το σημερινό σου θέμα αγγίζει τον πυρήνα της τραγικής μας αυτοσυνειδησίας. Θα επιχειρήσω να ξεδιπλώσω τη σκέψη μου με τη νηφαλιότητα που του αρμόζει.
1. Η Ύβρις απέναντι στη Φύση
Ύβρις στην αρχαιοελληνική σκέψη δεν ήταν απλώς αλαζονεία· ήταν η παραβίαση του μέτρου.
Και κάθε παραβίαση του μέτρου γεννούσε αναπόφευκτα τη Νέμεση.
Ο άνθρωπος δεν αμάρτησε επειδή θέλησε να γνωρίσει.
Αμάρτησε όταν πίστεψε πως μπορεί να αντικαταστήσει την ίδια τη Φύση.
Η επιστήμη δεν είναι Ύβρις.
Η αλαζονεία της παντοδυναμίας είναι.
Η τεχνολογία δεν είναι Ύβρις.
Η ψευδαίσθηση ότι μπορούμε να ακυρώσουμε τη θνητότητα είναι.
Ο πολιτισμός δεν είναι Ύβρις.
Η άρνηση των ορίων είναι.
Η Φύση δεν εκδικείται.
Απλώς δεν διαπραγματεύεται.
2. Η γέννηση ως σύμπτωση – η ευθύνη ως επιλογή
Ερχόμαστε στον κόσμο χωρίς να ερωτηθούμε.
Δεν επιλέγουμε φύλο, σώμα, γονείς, τόπο, εποχή.
Εδώ συμφωνώ απολύτως με τον «Ανώνυμο τον Συνετό»:
η ύπαρξη είναι γεγονός, όχι κατόρθωμα.
Όμως από τη στιγμή που αποκτούμε συνείδηση,
παύουμε να είμαστε απλό αποτέλεσμα σύμπτωσης.
Γινόμαστε φορείς ευθύνης.
Η τυχαιότητα γεννά το σώμα.
Η ευθύνη γεννά τον Άνθρωπο.
3. Ο Νους ως δώρο και ως κίνδυνος
Νους για τους προσωκρατικούς και ιδίως για τον Αναξαγόρας ήταν η αρχή που έθεσε τάξη στο χάος.
Ο Νους δεν είναι απλώς λογιστική ικανότητα.
Είναι η δυνατότητα να αναγνωρίζεις όρια.
Όταν ο Νους λειτουργεί καθαρός:
αναγνωρίζει την κοινή βιολογική μοίρα όλων,
αντιλαμβάνεται την αλληλεξάρτηση,
επιλέγει μέτρο.
Όταν διαστρέφεται:
μετατρέπει τη διαφορετικότητα σε εχθρό,
βαφτίζει την ιδεολογία «φυσικό νόμο»,
διεκδικεί προνόμια εις βάρος της κοινής ουσίας.
Τότε πράγματι ο άνθρωπος γίνεται επικινδυνότερος θηρίου.
Διότι το θηρίο σκοτώνει από ένστικτο.
Ο διεστραμμένος Νους σκοτώνει από ιδέα.
4. Άνθρωπος ή ζώο;
Η εικόνα του ανθρώπινου οφθαλμού, η τραγική μάσκα, το άγριο ζώο, το άγγιγμα της δημιουργίας —
όλα συνοψίζουν το δίλημμα.
Βιολογικά είμαστε ζώα.
Ηθικά μπορούμε να είμαστε Άνθρωποι.
Η διαφορά δεν είναι στο DNA.
Είναι στη συνείδηση του «άλλου».
Όποιος αρνείται ότι ο διπλανός είναι «της ίδιας τύχης σπέρμα»,
έχει ήδη εγκαταλείψει την ανθρώπινη κοινότητα.
Και τότε η κοινωνία αμύνεται όπως αμύνεται απέναντι σε άγριο ζώο:
με φόβο, με απομόνωση, με σύγκρουση.
5. Το λεπτό όριο
Η εποχή μας — με τη βιοτεχνολογία, την τεχνητή νοημοσύνη, τη δυνατότητα γενετικής παρέμβασης —
δοκιμάζει τα όρια πιο έντονα από κάθε προηγούμενη.
Δεν είναι ανήθικο να επεμβαίνουμε για να θεραπεύσουμε.
Είναι επικίνδυνο να επεμβαίνουμε για να επιβληθούμε στη φυσική ισορροπία χωρίς επίγνωση συνεπειών.
Το ερώτημα δεν είναι:
«Μπορούμε;»
Το ερώτημα είναι:
«Πρέπει;»
Και ακόμα βαθύτερα:
«Για ποιον;»
6. Η αληθινή επιλογή
Η φράση που παραθέτεις:
«Ὡς χαρίεν ἄνθρωπος, ὅταν ἄνθρωπος ᾖ»
είναι η ουσία όλου του πολιτισμού.
Ο άνθρωπος δεν καλείται να γίνει θεός.
Ούτε να καταντήσει θηρίο.
Καλείται να μείνει άνθρωπος.
Και αυτό δεν είναι βιολογικό δεδομένο —
είναι καθημερινή απόφαση.