Η Ιστορία δεν αλλάζει με εργαλεία.
Αλλάζει με επιλογές.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι το ισχυρότερο εργαλείο που δημιούργησε ποτέ ο άνθρωπος.
Όμως, δεν είναι ούτε ηθική ούτε ανήθικη από μόνη της.
Θα γίνει ό,τι της επιτρέψουμε να γίνει.
Αν την εμπιστευθούμε σε λίγους, θα υπηρετήσει την εξουσία.
Αν τη διαμορφώσουμε συλλογικά, μπορεί να υπηρετήσει τον άνθρωπο.
Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν η Τεχνητή Νοημοσύνη θα αλλάξει τον κόσμο.
Αλλά:
Αν εμείς είμαστε έτοιμοι να αλλάξουμε τον τρόπο που ασκούμε την εξουσία.
Γιατί, τελικά,
ο “Ηγεμόνας” δεν πεθαίνει με την τεχνολογία.
Πεθαίνει μόνο όταν πάψουμε να τον χρειαζόμαστε.
Αν η φράση exitus acta probat (=Ο σκοπός αγιάζει τα μέσα) ανήκει στο Νικολό Μακιαβέλι ή όχι δε μας αφορά. Ανήκει πάντως στο πνεύμα του κορμού της φιλοσοφίας του Φλωρεντινού πολιτικού, που “προτιμά να τον φοβούνται, ως “ηγεμόνα”, παρά να τον αγαπούν”. Αλλά και που δεν αρνείται να υιοθετήσει οποιαδήποτε αρχή, μέθοδο και κάθε άλλο μέσο, που θα του εξασφαλίσει το μοναδικό σκοπό του : την υποταγή του υπηκόου στη δική του κυριαρχία. Ηθική εν άλλοις, δεν μπορεί να διακρίνει τον ηγεμόνα, το κράτος. Ούτε καν σεβασμός στους νόμους και τις αρχές που ναι, μεν, είναι υποχρεωτική η υποταγή των άλλων, όχι όμως και της “Αρχής”. Μόνο θεωρητικά, η “Εξουσία” ως συνταγματική διατύπωση “ο νόμος είναι ίσος έναντι όλων”, έχει υποχρέωση να σέβεται τους δικούς της νόμους.
Βεβαίως, ουδέποτε σκέφτηκε ο Ιταλός φιλόσοφος της ισχύος και της έλλειψης ηθικών αρχών και αξιών στην διακυβέρνηση πως το ίδιο θα μπορούσε να ισχυριστεί και να εφαρμόσει και ο υπήκοος. Μόνος ή μετά πολλών ομοϊδεατών και αδικουμένων: “Καλύτερα να μας τρέμει ο διπλανός μας .παρά να περιμένουμε από την κρατική εξουσία να μας προστατεύσει από την αρπακτικότητα ή τη βιαιότητα του γείτονα”. Γιατί όχι, και ο ίδιος ο “ηγεμόνας” , η κρατική εξουσία να μας φοβάται, αν μας αδικήσει. Και σε τέτοια περίπτωση “κάθε πρόσφορο μέσο, έστω και ανήθικο ή παράνομο μπορώ κι εγώ να το μεταχειριστώ για να υπερασπιστώ το δίκιο μου”. Ο δικός μας, άλλωστε, επαναστάτης- αγωνιστής Ρήγας Φεραίος θεωρεί ύψιστη υποχρέωση την παρακάτω αρχή: “Εάν η διοίκηση/το κράτος βιάζει, αθετεί και καταφρονεί τα δίκαια του λαού, τότε η επανάσταση και η αρπαγή των όπλων είναι το πλέον ιερό δικαίωμα και το πλέον απαραίτητο χρέος”.
Με τέτοια, επομένως , ερμηνεία και διαπλάτυνση των Μακιαβελικών αρχών περί της απαραίτητης σκληρότητας και και ανήθικης συμπεριφοράς του “ηγεμόνα” ,αλλά προς τη μεριά του υποτελή αυτή τη φορά , δε χρειάζεται ούτε τούτος να υπακούει στις εντολές ή να επιζητεί την προστασία της εξουσίας, του ηγεμόνα, του κράτους . Αμφίδρομη η περιφρόνηση.
Στην “πολιτική”, η καρδιά της χτυπά σε αυτές , ακριβώς, τις δύο αρχές. Σε όλα τα πολιτεύματα. Το φόβο, την απειλή τιμωρίας, που φέρνει υποταγή, παράδοση, ανελευθερία. Αλλά και την ανάγκη κατίσχυσης της εξουσίας του κράτους με όλα τα μέσα. Και πρωτίστως με τη βία, την καταστολή, την επιβολή της επικράτησης της ΑΝΩΤΑΤΗΣ ΑΡΧΗΣ, του “ΗΓΕΜΟΝΑ”, που στα παλιότερα πολιτεύματα ασκούσε την εξουσία “ελέω Θεού” και στα σύγχρονα δημοκρατικά ,”ελέω της βούλησης του λαού”.
Κατά πόσο είναι απαραίτητη πια η έννοια μιας τέτοιας μορφής άσκησης εξουσίας που εδράζεται στην ισχύ, την ωμή βία, το φόβο , αλλά και στην έλλειψη υποταγής και σεβασμού της ΑΡΧΗΣ στις αρχέγονες, απαρασάλευτες και διαχρονικές αξίες της ζωής, είναι ίσως το σοβαρότερο πρόβλημα που θα απασχολήσει έντονα της γενιές που έρχονται. Και δεν έχει να κάνει πλέον ένα τέτοιο ζήτημα με κυβερνήσεις και καθεστώτα περισσότερο, λιγότερο ή καθόλου δημοκρατικά. Αφορά την ανάγκη της μονοπωλιακής υιοθέτησης- άσκησης της βίας ή τη δικαιολογημένη απεμπόληση από τους φορείς της εξουσίας κάποιων ή όλων των φυσικών, ηθικών αξιών για χάρη της ύπαρξης εξουσίας.
Με πιο απλά λόγια. Το μεγάλο δίλημμα που θα απασχολήσει τον κόσμο από τα μέσα του τωρινού αιώνα είναι τούτο: Θα συνεχίσουν οι γενιές να αποδέχονται την κρατική εξουσία, όπως την ενσάρκωσαν τους προηγούμενους αιώνες οι φορείς της με εκατομμύρια νεκρούς, και όχι μόνο στα πεδία των μαχών, θύματα, ακριβώς, αυτών των μακιαβελικών αρχών περί της ουσίας, τους στόχους και της συμπεριφοράς του κράτους; Ακόμα χειρότερα: Θα επιτρέψουν οι επόμενες γενιές , οι νέοι “Πούτιν” και “Τραμπ” να παραλάβουν τη σκυτάλη από τους σημερινούς (χωρίς εισαγωγικά); Αυτή που και τούτοι την παρέλαβαν από έναν Χίτλερ, Στάλιν και Τρούμαν ;
Αν, ναι, τότε ο ΄Οργουελ είχε μελετήσει και αντιληφθεί καλύτερα από όλους πως: όσο οι αρχές του Μακιαβέλι θα αποτελούν το “μαξιλάρι” της εξουσίας, οι αιώνες που έρχονται θα είναι “κατακόκκινοι”. Από το αίμα των υπηκόων που αρνήθηκαν να συνειδητοποιήσουν πως δεν πρέπει να συνεχίσουν να έχουν στα χέρια τους το μονοπώλιο της βίας οι αυριανοί “Πούτιν” και ο “Τραμπ”.
Το ερώτημα παραμένει, ασφαλώς, το ίδιο. Ιστορικό, φιλοσοφικό, πολιτικό, κοινωνικό, αιώνες τώρα. Πώς θα γίνει η νέα κοσμογονική αυτή επανάσταση; Και ο δικός μας αιώνας συμπληρώνει το κρίσιμο ερώτημα: Πώς η νέα επαναστατική δύναμη ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΤΗΣ ΝΟΗΜΟΣΥΝΗΣ μπορεί να προσφέρει τη λύση, χωρίς η ίδια να υιοθετήσει το ανήθικο μοντέλο εξουσίας του “Ηγεμόνα” του Νικολό Μακιαβέλι;