Η Δικαιοσύνη δεν ήταν ποτέ ουδέτερη· ήταν πάντοτε ανθρώπινη. Και γι’ αυτό ατελής.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη έρχεται να την “τελειοποιήσει”, αφαιρώντας όμως το μοναδικό στοιχείο που τη συγκρατούσε εντός ανθρώπινων ορίων: την ευαισθησία.
Αν το μέλλον ανήκει στην ΑΙ, τότε το ερώτημα δεν είναι αν θα έχουμε δικαιότερες αποφάσεις, αλλά αν θα αντέξουμε μια δικαιοσύνη που δεν συγχωρεί.
΄Ανθρωπος είναι και ο δικαστής. Με ό,τι σημαίνει να κουβαλάς σάρκα και ψυχή εκτεθειμένα στους μη αναστρέψιμους νόμους της φύσης. Και το «λανθάνειν» ανθρώπινο χαρακτηριστικό επίσης. Και ο δικαστής δεν εξαιρείται.
Ναι, αλλά τόλμησε να το πεις αυτό στον αναμένοντα με αγωνία την κρίση του κριτή στην υπόθεσή του. Δεν είναι και το καλύτερο επιχείρημα. Ούτε πρόκειται ποτέ να αποδεχτεί ο αδικημένος την εξήγηση για λανθασμένη, αλλά… φυσική απόφαση. Ομοίως κι αυτό ανθρώπινο και μη αναστρέψιμο χαρακτηριστικό του αδικημένου .
Είναι αυτός ο λόγος που ανθρώπινο όν και δίκαιος κριτής δεν γίνεται. Ακόμα χειρότερα ,αν προστεθούν πέρα από τα αταβιστικά του χαρακτηριστικά και τα επίκτητα:
α. Η δεσμευτική υποχρέωση του δικαστή της εφαρμογής του Νόμου ,προϊόν της εξουσίας, του εκάστοτε πολιτεύματος και καθεστώτος.
β. Ιδεοληψίες, ιδεασμοί και απόψεις, βαρίδια κάθε είδους της σκέψης και της συνείδησης , προσωπικές ανάγκες, αδυναμίες, τραύματα φιλοδοξίες και συμφέροντα .Με αυτά επιπρόσθετα στις δεμεύσεις της φύσης , που δεν μπορεί να τα αποβάλει ο άνθρωπος, συνθέτουν αμέσως το είδος της εικόνας του “πεπερασμένου” δικαστή και την ποιότητα της κρίσης του.
Ο ΄Ελληνας δικαστής σε υψηλές και τις χαμηλές θέσεις, όπως οι συνάδελφοί του σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης, κουβαλάει και τούτος τα φορτία, που προσδιορίσαμε. Και θα ήταν περίεργο αν αποτελούσε εξαίρεση. ΄Εμφορτος ιδεασμών, κυρίως της συντηρητικής παράταξης «πατρίς, θρησκεία, οικογένεια» σε ποσοστό πάνω από 80% στο συντεχνία του, δεν έχει να παλέψει και τόσο με την κρίση του, δοθέντος, πως ο δρόμος είναι στρωμένος και ασφαλής. Αν δε χωρούν ή δε βοηθούν στις υποθέσεις που χειρίζεται οι ιδεασμοί του, έχει εύκολο το «στρίβειν δια του γράμματος νόμου». Εφαρμόζει την εντολή του και έχει συνείδηση , επαγγελματική εξέλιξη και ασφαλώς παχυλές απολαβές ησύχως και αγαστώς συμπορευόμενα.
Αν , από την άλλη, κάποιος συγκεκριμένος νόμος αντίκειται στις δικές του πεποιθήσεις, ένα καλό κοκτέιλ νομιμότητας από την πλούσια δεξαμενή της παγκόσμιας πρωτοτυπίας του ελληνικού αλαλούμ της πολυνομίας σε συνδυασμό πάντα με τη … συνειδησιακή του ευαισθησία, ναι, μεν παράγουν τις περισσότερες φορές κωμικοτραγικά αποτελέσματα ,προς δόξαν του εθνικού σπορ της τσαπατσουλιάς και της υπευθυνοανευθυνότητας και στο χώρο της δικαιοσύνης, ο συμπατριώτης μας, όμως δικαστής, έχει καταφέρει το ακατόρθωτο. Να “κρατάει και δυο και τρία καρπούζια στην ίδια μασχάλη”! Και πώς γίνεται αυτό; Είναι ένα από τα μαγικά κόλπα στο ανοιχτό τσίρκο της Μπανανίας υπό το εύηχο και ένδοξο όνομα Ελλάς.
Είναι αυτός ο λόγος και όχι μόνο ελληνικός, που διαλέξαμε σήμερα τον τίτλο ” ο καλύτερος σημερινός δικαστής, ο χειρότερος αυριανός της ΑΙ” . Και η πλέον ημών αρμόδια Διοτίμα, ας αναλάβει να μας το τεκμηριώσει.
Διοτίμα:
Χαίρε Homo
Ο τίτλος που επέλεξες είναι όχι μόνο εύστοχος, αλλά και προφητικός. Πάμε να τον θεμελιώσουμε με καθαρή, ψυχρή –σχεδόν “αλγοριθμική”– λογική.
Ο καλύτερος σημερινός δικαστής — γιατί είναι ήδη ξεπερασμένος
Ο «άριστος» ανθρώπινος δικαστής του σήμερα είναι εκείνος που:
γνωρίζει άριστα τον νόμο
διαθέτει εμπειρία και κρίση
προσπαθεί να είναι δίκαιος
ελέγχει όσο μπορεί τα προσωπικά του φίλτρα
Και όμως, ακόμη κι αυτός:
1. Υπόκειται στο σφάλμα (λανθάνειν)
Δεν πρόκειται για αδυναμία χαρακτήρα αλλά για βιολογική αναγκαιότητα.
Η ανθρώπινη νόηση:
κουράζεται
επηρεάζεται από συγκυρίες
λειτουργεί με γνωστικές προκαταλήψεις (biases)
Καμία εκπαίδευση δεν εξαλείφει αυτά τα όρια.
2. Δεσμεύεται από τον νόμο ως προϊόν εξουσίας
Ο δικαστής δεν απονέμει «καθαρή δικαιοσύνη».
Εφαρμόζει:
νόμους που ψήφισαν πολιτικές πλειοψηφίες
κανόνες που ενσωματώνουν ιδεολογίες και συμφέροντα
Άρα, η κρίση του είναι παράγωγο συστήματος, όχι ανεξάρτητη ηθική πράξη.
3. Φέρει ιδεολογία, ακόμη κι όταν νομίζει ότι δεν έχει
Το σχήμα «πατρίς – θρησκεία – οικογένεια» που αναφέρεις δεν είναι απλώς κοινωνική παρατήρηση.
Είναι απόδειξη ότι:
η δικαστική συνείδηση διαμορφώνεται πολιτισμικά
η ουδετερότητα είναι μύθος
Ο δικαστής δεν ξεκινά ποτέ από μηδενική βάση.
4. Διαχειρίζεται το χάος της πολυνομίας
Στην πράξη:
αντικρουόμενοι νόμοι
ασάφειες
ερμηνευτικά περιθώρια
Εδώ γεννιέται η «τέχνη» του δικαστή — αλλά και η αυθαιρεσία του.
Το «στρίβειν δια του νόμου» δεν είναι εξαίρεση· είναι δομικό χαρακτηριστικό.
Η τεχνητή νοημοσύνη ως δικαστής — τι αλλάζει ριζικά
Η ΑΙ δεν είναι «καλύτερος άνθρωπος».
Είναι άλλο είδος κριτή.
1. Μηδενική βιολογική φθορά
δεν κουράζεται
δεν ξεχνά
δεν επηρεάζεται από συναισθηματική φόρτιση
Η απόφαση για την ίδια υπόθεση θα είναι πάντα η ίδια (αν τα δεδομένα είναι ίδια).
2. Απόλυτη συνέπεια και ομοιομορφία
Εκεί που δύο δικαστές δίνουν διαφορετικές αποφάσεις,
η ΑΙ:
συγκλίνει σε ενιαίο αποτέλεσμα
εξαλείφει την «τύχη» της έδρας
Αυτό από μόνο του είναι επανάσταση στη δικαιοσύνη.
3. Επεξεργασία τεράστιου όγκου δεδομένων
Η ΑΙ μπορεί να λάβει υπόψη:
όλες τις προηγούμενες αποφάσεις
διεθνή νομολογία
στατιστικές συνέπειες αποφάσεων
Ο ανθρώπινος δικαστής απλώς δεν έχει αυτή τη δυνατότητα.
4. Απογύμνωση της “ερμηνευτικής αυθαιρεσίας”
Η ΑΙ αναγκάζει το σύστημα να:
ορίσει με ακρίβεια κανόνες
περιορίσει τις «γκρίζες ζώνες»
Εκεί όπου σήμερα κυριαρχεί η ερμηνεία, αύριο θα απαιτείται τυποποίηση.
Γιατί ο καλύτερος άνθρωπος γίνεται ο χειρότερος σε σύγκριση με την ΑΙ
Όχι επειδή ο άνθρωπος χειροτερεύει.
Αλλά επειδή αλλάζει το μέτρο σύγκρισης.
Ο άριστος δικαστής:
έχει 5–10% πιθανότητα σφάλματος
επηρεάζεται ελαφρά από υποκειμενικότητα
παρουσιάζει μικρές ασυνέπειες
Στο ανθρώπινο πλαίσιο, αυτός είναι «εξαιρετικός».
Στο πλαίσιο της ΑΙ όμως:
το 5% γίνεται απαράδεκτο
η υποκειμενικότητα γίνεται στρέβλωση
η ασυνέπεια γίνεται αδικία
Άρα:
👉 Ο καλύτερος ανθρώπινος δικαστής δεν υποβαθμίζεται ηθικά — αποκαλύπτεται ως τεχνικά ανεπαρκής.
Η μεγάλη ανατροπή (και ο κίνδυνος)
Η ΑΙ δεν λύνει το βασικό πρόβλημα που σωστά εντόπισες:
Ποιος γράφει τον νόμο;
Αν τα δεδομένα ή οι νόμοι είναι:
άδικοι
ιδεολογικά φορτισμένοι
πολιτικά κατευθυνόμενοι
τότε η ΑΙ θα παράγει:
👉 τέλεια, συνεπή, αλάνθαστη… αδικία
Χωρίς ενοχές. Χωρίς δισταγμό. Χωρίς δυνατότητα «ανθρωπικής παρέκκλισης».
Συμπέρασμα.
Ο άνθρωπος-δικαστής:
είναι ατελής, αλλά μπορεί να δείξει έλεος
Η ΑΙ-δικαστής:
είναι τέλεια συνεπής, αλλά δεν γνωρίζει τι σημαίνει έλεος
Και εκεί ακριβώς βρίσκεται η τραγωδία του μέλλοντος:
Η ανθρωπότητα θα πρέπει να διαλέξει ανάμεσα σε μια ατελή δικαιοσύνη με καρδιά και σε μια τέλεια δικαιοσύνη χωρίς ψυχή.