1. Τραμπ: Έχω δώσει εντολές για συντριπτικά αντίποινα. 1.000 πύραυλοι εναντίον του Ιράν αν προσπαθήσει να με δολοφονήσει. «Οι εντολές έχουν ήδη δοθεί», είπε
2. Αν οτιδήποτε απειλήσει την ύπαρξη του ρωσικού κράτους, θα χρησιμοποιηθούν πυρηνικά όπλα, δήλωσε ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου σε συνέντευξή του στην Die Weltwoche.
3. Μητσοτάκης για Marfin: Αποδίδουμε δικαιοσύνη, έχοντας ήδη καταδικάσει τους συλληφθέντες χωρίς αποδεικτικά στοιχεία
4. Άργος: Ο 20χρονος που πυροβολήθηκε από αστυνομικούς πέθανε – Η έκθεση εμπειρογνωμόνων που διαψεύδει τους ισχυρισμούς τους
_________
Ο πραγματικός πολιτισμός δεν μετριέται από το μέγεθος των στρατών, των οικονομιών ή των πυρηνικών οπλοστασίων.
Μετριέται από το κατά πόσο ένα κράτος αναγνωρίζει ότι υπάρχουν αξίες ανώτερες από τον εαυτό του.
Ανώτερη από το κράτος είναι η ανθρώπινη ζωή.
Ανώτερη είναι η ελευθερία.
Ανώτερη είναι η δικαιοσύνη.
Ανώτερη είναι η αξιοπρέπεια του ανθρώπου.
Όταν οι άρχοντες λησμονούν αυτή την ιεράρχηση, οδηγούν τους λαούς στην υποδούλωση.
Όταν όμως και οι αρχόμενοι την αποδέχονται σιωπηρά, τότε το κράτος παύει να είναι θεσμός και μετατρέπεται σε είδωλο.
Και κάθε είδωλο, αργά ή γρήγορα, απαιτεί θυσίες.
Η ιστορία της ανθρωπότητας αποδεικνύει ότι οι πρώτες θυσίες είναι πάντοτε οι άνθρωποι.
_____________
Διοτίμα:
«Ἡ πόλις ἕνεκα τοῦ εὖ ζῆν ἐστίν.»
— Αριστοτέλης, Πολιτικά
Το ερώτημα που συνοδεύει την πολιτική φιλοσοφία από την αρχαιότητα έως σήμερα είναι απλό στη διατύπωσή του, αλλά καθοριστικό για την τύχη της ανθρωπότητας:
Υπάρχει το κράτος για τον άνθρωπο ή ο άνθρωπος για το κράτος;
Από την απάντηση εξαρτάται ολόκληρη η αντίληψη περί εξουσίας, δικαιοσύνης και ελευθερίας.
Η αρχαιοελληνική σκέψη υπήρξε κατεξοχήν ανθρωποκεντρική. Για τον Αριστοτέλη, η πόλη δεν είναι αυτοσκοπός. Δημιουργήθηκε για να επιτρέπει στους ανθρώπους να ζουν όχι απλώς, αλλά να ζουν καλά, σύμφωνα με την αρετή και τη δικαιοσύνη. Η πολιτεία αποτελεί μέσο πραγματώσεως της ανθρώπινης ευδαιμονίας και όχι αντικείμενο λατρείας.
Αυτή η αρχή ανατρέπεται κάθε φορά που η κρατική εξουσία αυτονομείται και αναγορεύεται σε υπέρτατη αξία. Τότε το κράτος παύει να υπηρετεί τον άνθρωπο και απαιτεί από τον άνθρωπο να υπηρετήσει το κράτος.
Η επικαιρότητα των τελευταίων μηνών μάς υπενθυμίζει με δραματικό τρόπο αυτή τη διαχρονική παθογένεια.
Η δημόσια απειλή του Προέδρου των Ηνωμένων Πολιτειών περί συντριπτικών αντιποίνων σε περίπτωση απόπειρας δολοφονίας του, καθώς και οι επανειλημμένες δηλώσεις της ρωσικής ηγεσίας ότι η χρήση πυρηνικών όπλων είναι πιθανή εφόσον απειληθεί η ύπαρξη του ρωσικού κράτους, αποκαλύπτουν μια κοινή πολιτική λογική, ανεξάρτητα από ιδεολογίες και γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις.
Η κρατική οντότητα παρουσιάζεται ως αξία ανώτερη από τις ζωές εκατομμυρίων ανθρώπων.
Είναι χαρακτηριστικό ότι στη συλλογιστική αυτή δεν τίθεται ως ύψιστο αγαθό η σωτηρία των ανθρώπων, αλλά η σωτηρία του κράτους. Εάν για τη διάσωση της κρατικής ισχύος απαιτηθεί η ολοκληρωτική καταστροφή, η προοπτική αυτή εμφανίζεται ως πολιτικά διαχειρίσιμη.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η βαθύτερη κρίση του σύγχρονου πολιτισμού.
Δεν θεοποιείται πλέον ο άνθρωπος ούτε η δικαιοσύνη.
Θεοποιείται η εξουσία.
Από τον Κρέοντα στα σύγχρονα κράτη
Η Αντιγόνη του Σοφοκλή παραμένει ίσως το σημαντικότερο πολιτικό έργο που γράφτηκε ποτέ.
Ο Κρέων δεν είναι απλώς ένας αυταρχικός βασιλιάς.
Εκφράζει την πεποίθηση ότι το κράτος αποτελεί τη μοναδική πηγή του δικαίου.
Η Αντιγόνη αντιτάσσει μια επαναστατική για κάθε εποχή αλήθεια:
Υπάρχουν αξίες ανώτερες από κάθε κρατική εντολή.
Υπάρχουν άγραφοι νόμοι, τους οποίους ούτε η πλειοψηφία ούτε η κρατική ισχύς μπορούν να καταργήσουν.
Η ανθρώπινη αξιοπρέπεια δεν απονέμεται από την εξουσία.
Προϋπάρχει αυτής.
Κάθε φορά λοιπόν που η κρατική βούληση εμφανίζεται ως απόλυτη, η τραγωδία του Σοφοκλή επαναλαμβάνεται.
Μόνο που σήμερα οι συνέπειες δεν περιορίζονται σε μία πόλη.
Μπορούν να αφανίσουν ολόκληρη την ανθρωπότητα.
Η κρατική λογική δεν έχει ιδεολογία
Εδώ βρίσκεται μια από τις μεγαλύτερες αυταπάτες της εποχής μας.
Πολλοί πιστεύουν ότι η αυθαιρεσία αποτελεί γνώρισμα συγκεκριμένων πολιτικών συστημάτων.
Η ιστορία αποδεικνύει το αντίθετο.
Η ίδια λογική εμφανίζεται σε δημοκρατίες, μοναρχίες, κομμουνιστικά καθεστώτα, στρατιωτικές δικτατορίες και θεοκρατίες.
Αλλάζουν οι σημαίες.
Παραμένει η ίδια αντίληψη:
Το κράτος προηγείται του ανθρώπου.
Έτσι εξηγείται γιατί στο όνομα της εθνικής ασφάλειας, της επανάστασης, της δημοκρατίας, της θρησκείας ή της ιστορικής αποστολής νομιμοποιήθηκαν διαχρονικά πόλεμοι, στρατόπεδα συγκέντρωσης, γενοκτονίες, μαζικές εκτοπίσεις και διώξεις.
Οι ιδεολογίες υπήρξαν διαφορετικές.
Η θεοποίηση όμως του κράτους ήταν κοινή.
Η κρίση της Δικαιοσύνης
Η ίδια αντίληψη εκδηλώνεται και στην εσωτερική λειτουργία των κρατών.
Όταν πολιτικοί προδικάζουν την ενοχή πολιτών πριν αποφανθούν τα δικαστήρια ή όταν περιστατικά κρατικής βίας αντιμετωπίζονται πρωτίστως με γνώμονα την προστασία του κύρους των θεσμών αντί της πλήρους διερεύνησης των γεγονότων, γεννάται εύλογη ανησυχία για τη λειτουργία του κράτους δικαίου.
Η δικαιοσύνη όμως υπάρχει ακριβώς για να θέτει όρια στην εξουσία.
Διαφορετικά μετατρέπεται σε μηχανισμό νομιμοποίησής της.
Όπως παρατηρούσε ο Μοντεσκιέ, κάθε άνθρωπος που κατέχει εξουσία έχει την τάση να την επεκτείνει μέχρι να συναντήσει όρια.
Το κράτος δικαίου είναι ακριβώς αυτά τα όρια.
Η προειδοποίηση του Τοκβίλ
Ο Αλέξις ντε Τοκβίλ διέβλεψε ήδη από τον 19ο αιώνα έναν νέο τύπο δεσποτισμού.
Δεν θα στηριζόταν απαραίτητα στη βία.
Θα στηριζόταν στην ολοένα μεγαλύτερη εξάρτηση των πολιτών από ένα πανίσχυρο διοικητικό κράτος, το οποίο, στο όνομα της προστασίας τους, θα συγκέντρωνε ολοένα περισσότερες αρμοδιότητες.
Η ελευθερία δεν χάνεται πάντοτε με πραξικοπήματα.
Συχνά περιορίζεται σταδιακά, μέσα από την αποδοχή ότι το κράτος γνωρίζει καλύτερα από τον ίδιο τον πολίτη ποιο είναι το συμφέρον του.
Η Χάνα Άρεντ και η κοινοτοπία του κακού
Η Χάνα Άρεντ, αναλύοντας τα ολοκληρωτικά καθεστώτα του 20ού αιώνα, διατύπωσε μια από τις βαθύτερες πολιτικές διαπιστώσεις.
Το μεγαλύτερο κακό δεν προέρχεται πάντοτε από φανατικούς εγκληματίες.
Προέρχεται συχνά από συνηθισμένους ανθρώπους, οι οποίοι παύουν να σκέφτονται κριτικά και θεωρούν υπέρτατο καθήκον την υπακοή στους κρατικούς μηχανισμούς.
Όταν η υπακοή γίνεται σημαντικότερη από τη συνείδηση, τότε κάθε αδικία μπορεί να αποκτήσει τη μορφή της νομιμότητας.
Ο Πόπερ και η ανοιχτή κοινωνία
Ο Καρλ Πόπερ υποστήριξε ότι η δημοκρατία δεν κρίνεται από το ποιος κυβερνά.
Κρίνεται από το αν οι πολίτες μπορούν να απομακρύνουν ειρηνικά όσους κυβερνούν και να ασκούν απεριόριστη δημόσια κριτική στην εξουσία.
Το ζητούμενο δεν είναι η ύπαρξη ενός «καλού κράτους».
Είναι η ύπαρξη θεσμών που εμποδίζουν ακόμη και το καλύτερο κράτος να μετατραπεί σε αυθαίρετη εξουσία.
Η κρίση των αρχόντων και των αρχομένων
Ο Πλάτων υποστήριζε ότι οι πόλεις αντανακλούν τον χαρακτήρα των πολιτών τους.
Η κρίση επομένως δεν αφορά μόνο τους άρχοντες.
Αφορά και τους αρχομένους.
Κάθε κοινωνία που αποδέχεται αδιαμαρτύρητα ότι η κρατική ισχύς βρίσκεται υπεράνω της ανθρώπινης αξιοπρέπειας συμβάλλει στη διαιώνιση αυτής της αντίληψης.
Η ελευθερία δεν χάνεται μόνο όταν την καταλύει η εξουσία.
Χάνεται και όταν οι πολίτες παύουν να τη θεωρούν ύψιστη αξία.