Τί συνέβη στον άνθρωπο ;
Τί συνέβη στον άνθρωπο και στη μακραίωνη πορεία του, τις κοινωνίες του πάντα-και μάλιστα χωρίς «σχεδόν»- κυβερνούν, αν όχι οι χειρότεροι, σίγουρα πρόσωπα χωρίς ιδιαίτερες διανοητικές ικανότητες και ανθρωποκεντρικές αρετές; Η έλλειψη των οποίων, πλην των άλλων, ελαχιστοποιεί ή και εξαλείφει εντελώς τις συνειδησιακές αντιστάσεις του ατόμου, ηθική κατάσταση που καθορίζεται κυρίως από την απουσία συμμόρφωσης στις Φυσικές, ηθικές αξίες και αρχές; Αν ανατρέξουμε στις σελίδες τις Ιστορίας διαπιστώνουμε εύκολα πως τα ονόματα που μας διέσωσε και ανέλαβαν σε σε κρίσιμες στιγμές και πορείες των κοινωνιών τις τύχες τους, όχι μόνο δεν ήταν οι άριστοι ή έστω οι βέλτιστοι, αλλά κατά κανόνα τους χειρισμούς και τις εξόδους από τις κρίσεις αναλάμβαναν συνήθως οι χείριστοι ή πάλι, έστω οι χειρότεροι.
Η πολιορκία από τους Σπαρτιάτες και ο όλεθρος της υποταγής της αρχαίας πόλης των Αθηνών στην ολιγαρχία ήρθε οως συνέπεια της άφρονος πολιτικής του Περικλή, που όχι μόνο δεν πρόβλεψε πως η ληστρική συμπεριφορά της μεγάλης τότε δύναμης σε φίλους και συμμάχους θα οδηγούσε σε αντιδράσεις και συγκρούσεις, αλλά και συνέχιζε, παρά τις επανειλημμένες προειδοποιήσεις, να συμπεριφέρεται ως αλαζόνας ηγέτης και κυρίαρχος του τότε κόσμου. Αλλά και μέσα στην κρίση και το μεγάλο κίνδυνο της ολοσχερούς καταστροφής της πάλαι ποτέ ηγέτιδος και νικηφόρας δύναμης των περσικών πολέμων, και πάλι αντί ενός σώφρονος Νικία, τα ηνία της πόλης ανέλαβε τελικά ένας αλλοπρόσαλλος και εγωπαθής Αλκιβιάδης.
Για να κάνουμε ένα τεράστιο ιστορικό άλμα στη νεότερη και σύγχρονη Ιστορία και να σταθούμε σε δύο μεγάλες επαναστάσεις που καθόρισαν ως τις ημέρες μας την πορεία του κόσμου. Γαλλική και Ρωσική επανάσταση. Και πάλι εδώ την τύχη της εξέλιξης των δύο συγκλονιστικών αυτών στιγμών της ανθρωπότητας τις ανέλαβαν τελικά οι χείριστοι, ΄Ενας Ροβεσπιέρος στη Γαλλία , η παρανοϊκή συμπεριφορά του οποίου μοιραία θα οδηγούσε στην επικράτηση μιας άλλης υπερφίαλης μορφής , αυτής του Ναπολέοντα. Η Ρωσία , χρόνια αργότερα και η μετα-επαναστατική της πορεία, θυσιάστηκαν στο βωμό των φιλοδοξιών και της παραφροσύνης ενός Στάλιν.
Λίγες δεκαετίες πριν από σήμερα, ένας επίσης αλλόφρων και αιμοσταγής Χίτλερ οδήγησε για άλλη μια φορά τον κόσμο στον όλεθρο. Για να φτάσουμε στις ημέρες μας, όπου και πάλι τις τύχες του δικού μας κόσμου, κρατούν στα χέρια τους δύο υπερφίαλοι και κατ’ εξοχήν αλαζόνες ηγέτες, ο Πούτιν και ο Τραμπ. Και μάλιστα αμφότεροι συμπεριφέρονται σαν να αγνοούν εντελώς τις τραγικές εμπειρίες που αποκόμισε η ανθρωπότητα από τους δυο τελευταίους μεγάλους πολέμους. Και απειλούν με τα ίδια ακριβώς αφροσύνη υπεροψίας πως αν δεν περάσει το «δικό» τους ,μπορούν και θα το κάνουν αν χρειαστεί, να αιματοκυλήσουν πάλι τον κόσμο.
Απάντηση δεν υπάρχει στο ερώτημα που βάλαμε στην αρχή. Επειδή ακριβώς ένα τεράστιο πλέγμα αιτιών που αλληλοσυμπληρώνονται, τη ίδια στιγμή που αλληλοαναιρούνται, συντελούν ώστε το ιστορικό γίγνεσθαι να το διαμορφώνουν και να το καθορίζουν αν όχι μόνο παρανοϊκοί ή μέτριοι ηγέτες, αλλά πάντως όχι οι άριστοι. Είναι οι μόνοι που δεν διακινδυνεύουν τη σοφία που απόκτησαν , για να ασχοληθούν με τα “πράγματα” της εξουσίας.
Κατάρα, ασφαλώς, μια τέτοια στάση. Αλλά , μήπως δε θα μπορούσε να γίνει αλλιώς; Μήπως πρόκειται για τη λογική συνέπεια της ιδιότητας της σωφροσύνης που γνωρίζει πως το βασικό εργαλείο της άσκησης της εξουσίας είναι η βία; Αυτή, ακριβώς, που απορρίπτει ως συμπεριφορά ο έμφρων και ο σοφός. Αν είναι έτσι, τότε το δίλημμα του Πλάτωνα «να βασιλεύουν οι φιλόσοφοι ή να φιλοσοφούν οι βασιλείς», είναι απλώς ένα έξυπνο ευφυολόγημα του σπουδαίου αρχαίου Αθηναίου φιλοσόφου. Ο ίδιος, να μην ξεχναμε όμως, στοχάζεται και διαλογίζεται πάντα μέσα από την ανάγκη της «ασφάλειας” που επιβάλλει την ύπαρξη εξουσίας στη “πόλη”. Είναι όμως τεχνητή η παραγματική μια τέτοια ανάγκη;