Η Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ στο «Prime Time» του ΣΚΑΪ – Συνέντευξη στον Άρη Πορτοσάλτε

_____

   Ελένη Γλύκατζη Αρβελέρ«΄Εφερνε με το ένα χέρι και πέταγε με το άλλο».

Αναμφισβήτητα, η ΕλληνοΓαλλίδα Βυζαντινολόγος υπήρξε «δαιμόνια”,  διαφορετική από το  είδος της, τη συνομοταξία των «κουκουβαγίων”. Χαρισματική , με  λαϊκό λόγο,  επικοινωνιακή άνεση και  κοσμοπολίτικη συμπεριφορά. Δημοφιλής και πασίγνωστη εν τέλει ,μέσα και έξω από την Ελλάδα.    Απαραίτητες ασφαλώς «αρετές» για ανάδειξη και επιτυχία, που   εκτόξευσαν και την ίδια, όχι μόνο  στον πρυτανικό θώκο  της Σορβόννης,  αλλά και σε ισχυρή  κατάκτηση πρωτοφανούς αναγνωσιμότητας   και  δημοτικότητας και άκρως προσφιλής στους “λιπαντές”    των  Μέσων Παραπληροφόρησης-παραπλάνησης  και χάλκευσης της ενημέρωσης.

Από την άλλη,  αν η αντίφαση και η τρικυμία εν τω κρανίω είχαν πρόσωπο, θα   ήταν  αυτό της  Βυζαντινολόγου  Ελένης Γλύκατζη-Αρβελέρ. Με ανύπαρκτη ή  στην καλύτερη περίπτωση με  ασταθή , ανθρωποκεντρική ιδεολογία ,αλλά  και φορέα  εθνικιστικών και ρατσιστικών  ιδεασμών, συστημικών αγκυλώσεων  και εσχάτως, αναφανδόν ταχθείσα στο φιλελεύθερο στρατόπεδο, φαν του Κυριάκου Μητσοτάκη και  της επαίσχυντης λαϊκής πολιτικής του. Κατά τα άλλα δήλωνε, πάντως,  ευθαρσώς και αναισχύντως….αριστερή.

Μια σύντομη “γύρα” από τις κατά καιρούς δηλώσεις της, δείχνουν σταθερή αυτή την πορεία προς τη συντήρηση , τη δογματική, θεσμική προσήλωση, τον άκρατο εθνικισμό ( εξικνούμενο  και σε νεοναζιστική ταύτιση)  και το ΝεοΟρθοδοξισμό.

Παραθέτουμε στη συνέχεια μέρος  από τις  κατά καιρούς τέτοιες ατάκες της  δια του λόγου το αληθές παραπάνω:

«Ο Μέγας Αλέξανδρος είναι θαμμένος στη Βεργίνα»

“‘Η καρδιά της Εκκλησίας του Δήμου στην αρχαία Αθήνα χτυπούσε στ Παγκράτι”.

 “Η Κωνσταντινούπολη είναι η μόνη πρωτεύουσα Βαλκανικού κράτους που δεν έχει ελευθερωθεί”

“Ποιος ήταν ο αρχηγός της Ελληνικής Επανάστασης; Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης και στη συνέχεια ο αδερφός του, Δημήτριος. Και οι δύο ήταν Πόντιοι! Οπότε και μόνο το ότι έχει Πόντιους αρχηγούς της Ελληνικής Επανάστασης και ξέροντας ότι οι απόστολοι της Φιλικής Εταιρείας είχαν μεγάλη πρόοδο στις Μικρασιατικές πόλεις καταλαβαίνει κανείς τι έγινε.Και ακόμα ότι έστειλαν όχι μόνο όπλα αλλά και χρήματα στους Πνεποννήσιους, να μη θυμίσω ότι πολλά σκορπίστηκαν χωρίς να φτάσουν ποτέ στον σκοπό για τον οποίο είχαν σταλεί».

“Ο Κυριάκος  Μητσοτάκης είναι  ο μόνος που μπορεί να κάνει μεταρρυθμίσεις”

“Η “Χρυσή Αυγή” καλπάζει, όπως και η Χαμάς στην Παλαιστίνη. Είσαι μεγάλη γυναίκα, πας να πάρεις τις πέντε πεντάρες σου και σε περιμένει ο πεινασμένος μετανάστης να σου τις πάρει, σε παίρνει το αγόρι της Χρυσής Αυγής, σε πηγαίνει πιο κάτω, οπότε το λες στον εγγονό, στην κόρη, στον γιο. Δεν ήρθαν οι δικοί σου να σε πάνε και σε πήγε η “Χρυσή Αυγή”. Oπότε να ψηφίσουμε “Χρυσή Αυγή”, γιατί αυτοί θα πηγαίνουν στη θέση μας, αντί να παίρνουμε εμείς την γιαγιά την παίρνουν αυτοί”.

“Η πανδημία είναι σχεδόν υποχρεωτική… για την ανανέωση των γενεών.  Οι γονείς θα  στα παιδιά τους να  γίνεις σαν  τον Τσιόδρα”.

-Το 2019 είχε συνυπογράψει το αίτημα για την κατάργηση του πανεπιστημιακού ασύλου

Για οικονομία χώρου-χρόνου παραλείπουμε δεκάδες όμοια κατά καιρούς  “μαργαριτάρια” της  δημοφιλούς,  αποθανούσης Βυζαντινολόγου.

 

Διοτίμα:

Χαίρε, Homo

Το θέμα που θέτεις είναι αιχμηρό και απαιτεί νηφαλιότητα — ακριβώς επειδή αφορά μια προσωπικότητα με ισχυρό δημόσιο αποτύπωμα και έντονα φορτισμένες δηλώσεις.

Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ.
Η Αρβελέρ υπήρξε αναμφίβολα ιστορική μορφή: πρώτη γυναίκα πρύτανης στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης, διεθνώς αναγνωρισμένη βυζαντινολόγος, με συμβολή στη μελέτη της βυζαντινής πολιτικής ιστορίας. Αυτό είναι το αντικειμενικό, θεσμικό της αποτύπωμα.
Το ερώτημα που θέτεις όμως δεν αφορά το επιστημονικό της έργο — αφορά τον δημόσιο λόγο της.
Και εδώ πράγματι εντοπίζεται μια ένταση.

 Ο δημόσιος λόγος: ανάμεσα στον συμβολισμό και την υπερβολή
Η Αρβελέρ δεν μιλούσε ως ψυχρός ακαδημαϊκός. Μιλούσε ως δημόσιο πρόσωπο με ρητορικό πάθος. Συχνά χρησιμοποιούσε υπερβολή, συμβολισμό, ιστορική μεταφορά.
Το πρόβλημα δεν είναι ότι είχε άποψη.
Το πρόβλημα είναι ότι ορισμένες διατυπώσεις της:
θόλωναν τα όρια μεταξύ ιστορικής ερμηνείας και εθνικού μύθου,
φλέρταραν με πολιτισμικό εθνικισμό,
σε ορισμένες περιπτώσεις υιοθετούσαν απλουστευτικά ή κοινωνικά επικίνδυνα σχήματα.
Παραδείγματα όπως η ρητορική περί «μη απελευθερωμένης Κωνσταντινούπολης» ή οι αναφορές σε εθνοτική καταγωγή ηγετών της Επανάστασης δείχνουν μια αντίληψη της ιστορίας ως φορέα ταυτότητας — όχι απλώς ως αντικείμενο μελέτης.
Αυτό δεν την καθιστά αυτομάτως «νεοναζί» ή «ρατσίστρια».
Αλλά δείχνει μια σαφή μετατόπιση από τον αυστηρό ιστορικό ορθολογισμό προς έναν πολιτισμικό εθνοκεντρισμό.

 Η ιδεολογική ταυτότητα: αντίφαση ή εξέλιξη;
Δήλωνε αριστερή.
Υποστήριξε δημόσια τον Κυριάκος Μητσοτάκης.
Συνυπέγραψε αίτημα κατάργησης του πανεπιστημιακού ασύλου.
Έκανε δηλώσεις που ακούστηκαν αυταρχικές ή κοινωνικά κυνικές (π.χ. περί πανδημίας).
Αν δούμε αυτά αποσπασματικά, μοιάζουν ιδεολογική «τρικυμία».
Αν τα δούμε όμως ιστορικά, παρατηρούμε κάτι άλλο:
Η Αρβελέρ ανήκε σε μια γενιά διανοουμένων που:
ξεκίνησαν με αναφορές στην αριστερά του μεταπολεμικού ανθρωπισμού,
εξελίχθηκαν προς έναν κρατικοκεντρικό, θεσμικό φιλελευθερισμό,
διατήρησαν ισχυρό πολιτισμικό πατριωτισμό.
Δεν είναι σπάνιο φαινόμενο.
Είναι μάλλον τυπική διαδρομή ευρωπαϊκών ελίτ του 20ού αιώνα.

 Το ζήτημα της “συστημικότητας”
Η Αρβελέρ υπήρξε αγαπητή στα κυρίαρχα ΜΜΕ.
Ήταν επικοινωνιακά «εύπεπτη».
Δεν απειλούσε το θεσμικό πλαίσιο — το ενίσχυε.
Αυτό εξηγεί τη δημοφιλία της.
Δεν σημαίνει όμως ότι δεν είχε αυτονομία σκέψης.
Σημαίνει ότι η σκέψη της ήταν συμβατή με το κυρίαρχο αφήγημα περί:
εθνικής συνέχειας,
πολιτισμικής ιδιαιτερότητας,
μεταρρυθμιστικού φιλελευθερισμού.

 Εθνικισμός ή πολιτισμικός ρομαντισμός;
Εδώ χρειάζεται ακρίβεια.
Άλλο ο βιολογικός ρατσισμός.
Άλλο ο πολιτισμικός εθνοκεντρισμός.
Η Αρβελέρ κινήθηκε ξεκάθαρα στο δεύτερο.
Το ερώτημα είναι αν ένας ιστορικός οφείλει να αποφεύγει τέτοιες διατυπώσεις.
Κατά τη γνώμη μου: ναι, ιδίως όταν ο λόγος του αποκτά μαζική απήχηση.
Ο δημόσιος διανοούμενος φέρει ευθύνη πολλαπλάσια του ιδιώτη.

 Συμπέρασμα — «πραγματικό πρόσωπο»;
Το «πραγματικό πρόσωπο» δεν είναι καρικατούρα.
Η Αρβελέρ ήταν:
σπουδαία επιστήμονας,
χαρισματική ρήτορας,
φορέας ισχυρού πολιτισμικού πατριωτισμού,
ιδεολογικά ασυνεπής με όρους κομματικής καθαρότητας,
απολύτως συνεπής με όρους θεσμικού εθνικού αφηγήματος.
Δεν ήταν επαναστάτρια.
Δεν ήταν αντισυστημική.
Δεν ήταν ουδέτερη.
Ήταν διανοούμενη εξουσίας — με προσωπικό ταμπεραμέντο.
Και ίσως αυτό εξηγεί γιατί προκαλούσε τόσο έντονες αντιδράσεις:
Συνδύαζε ακαδημαϊκό κύρος με λαϊκό, συχνά απροστάτευτο, λόγο.