(Η καθυστέρηση της ανάρτησης οφείλεται σε 8ωρη επίθεση χάκερ. Ζητάμε συγγνώμη).
1. Ντόναλντ Τραμπ:
«Με βάση μια διεξοδική, λεπτομερή και πλήρη ανασκόπηση της γελοίας, κακογραμμένης και εξαιρετικά αντιαμερικανικής απόφασης σχετικά με τους δασμούς που εκδόθηκε χθες, μετά από ΠΟΛΛΟΥΣ μήνες σκέψης, από το Ανώτατο Δικαστήριο των Ηνωμένων Πολιτειών, παρακαλώ να θεωρηθεί η παρούσα δήλωση ως δήλωση ότι εγώ, ως Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, θα αυξήσω, με άμεση ισχύ, τον παγκόσμιο δασμό 10% σε χώρες, πολλές από τις οποίες «εκμεταλλεύονταν» τις Ηνωμένες Πολιτείες για δεκαετίες, χωρίς αντίποινα (μέχρι που ήρθα εγώ!), στο πλήρως επιτρεπόμενο και νομικά ελεγμένο επίπεδο του 15%. Κατά τη διάρκεια των επόμενων λίγων μηνών, η κυβέρνηση Τραμπ θα καθορίσει και θα εκδώσει τους νέους και νομικά επιτρεπόμενους δασμούς, οι οποίοι θα συνεχίσουν την εξαιρετικά επιτυχημένη διαδικασία μας για να κάνουμε την Αμερική ξανά μεγάλη – ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΑΠΟ ΠΟΤΕ!!! Σας ευχαριστώ για την προσοχή σας σε αυτό το θέμα. Πρόεδρος ΝΤΟΝΑΛΝΤ ΤΡΑΜΠ».
2. Χίτλερ:
-
“Ταύτιση «Εγώ» και «Εμείς» (Volk):
-
Καθώς εδραιωνόταν στην εξουσία, το «εγώ» συχνά αντικαθιστούταν ή συγχωνευόταν με το «εμείς» (Volksgemeinschaft – κοινότητα του λαού). Ο Χίτλερ δεν μιλούσε απλώς ως πολιτικός, αλλά ως η προσωποποίηση του γερμανικού λαού. Το «εγώ» του γινόταν το «εμείς» του Έθνους.
-
Ρητορική της Προφητείας: Σε ομιλίες του, χρησιμοποιούσε φράσεις όπως «Εγώ είχα προφητεύσει…», για να υπενθυμίσει στο ακροατήριο ότι οι προβλέψεις του είχαν επαληθευτεί, χτίζοντας έτσι μια εικόνα αλάθητου ηγέτη (Führer)”.
3. Διάγγελμα που εκφώνησε ο Δικτάτορας Γεώργιος Παπαδόπουλος στις 17/11/1973 με το οποίο κήρυξε στρατιωτικό νόμο.
«Ελληνικέ λαέ, Με βαθείαν συνείδησιν των ευθυνών μου έναντι του Έθνους και της Ιστορίας απεφάσισα μετά τας χθεσινάς αναρχικάς εκδηλώσεις μίας ωργανωμένης μειοψηφίας να κηρύξω τον Στρατιωτικόν Νόμον καθ’ άπασαν την Επικράτειαν προς αποκατάστασιν της διασαλευθείσης τάξεως. Κατέβαλον μέχρι τούδε πάσαν προσπάθειαν δια να οδηγήσω την Χώραν προς την ομαλήν δημοσίαν ζωήν, εξασφαλίζουσαν την περαιτέρω κανονικήν εξέλιξιν των πολιτικών μας πραγμάτων, κατόπιν μίας μείζονος πολιτικής κρίσεως χρονολογουμένης από του 1964.
Τεταγμένος εκ του Συντάγματος όπως προασπίζω την γαλήνην, τας κατακτήσεις και την ασφάλειαν του Ελληνικού Λαού, δηλώ ότι είμαι αποφασισμένο να λάβω όλα τα πρόσφορα μέτρα δια την παγίωσιν της τάξεως και την ανεμπόδιστον επίδοσιν του λαού εις τα ειρηνικά έργα του. Καλώ τους εκπροσώπους εκείνους του πολιτικού κόσμου οι οποίοι ευθυγραμμίζονται προς τας ανατρεπτικάς εκδηλώσεις της μηδενιστικής μειοψηφίας…
*****
Η Δημοκρατία δεν απειλείται από μια λέξη.
Απειλείται όταν η λέξη γίνεται καθεστώς.
Το «εγώ» δεν είναι από μόνο του ύβρις.
Ύβρις είναι όταν το «εγώ» αξιώνει να γίνει Νόμος.
Οι θεσμοί δοκιμάζονται από πρόσωπα.
Και τα πρόσωπα αποκαλύπτονται από τον λόγο τους.
Η Ιστορία δεν ακούει τις κραυγές.
Καταγράφει τις συνέπειες.
Είθισται, όχι για λόγους τυπικής ευγένειας (αλλά και τέτοιας), από αυτογνωσία και σεβασμό ,κυρίως, στον ακροατή ή τον αναγνώστη, όταν δεν είναι απολύτως απαραίτητο (π.χ σε απομνημονεύματα και αναφορές σε εξιστόρηση προσωπικής ζωής) να αποφεύγεται στο λόγο η χρήση της προσωπικής αντωνυμίας ΕΓΩ. Αντ΄ αυτής, προτιμότερος είναι ο πληθυντικός της «εμείς» κι ας πρόκειται για ένα άτομο. Ακόμα καλύτερη διευκόλυνση, πάντως, προσφέρει η αξιοποίηση της επιθετικής μετοχής, ο “γράφων” ή ο “ομιλών”.
Η πηγάζουσα αυθόρμητα στον προφορικό λόγο, κυρίως από συναισθηματική φόρτιση ή ιδεοληπτικό παρορμητισμό, προσφυγή και μάλιστα σε επανάληψη στη χρήση της λέξης «εγώ», είναι χαρακτηριστικό γνώρισμα ιδεολογικής ανωριμότητας, σύγχυσης, έλλειψης μέτρου στο άτομο και ακόμα χειρότερα , αποκάλυψη αυταρχικού, απολυταρχικού και δεσποτικού χαρακτήρα.
Παραδείγματα τέτοιων συμπεριφορών στην Ιστορία άπειρα. Από τον Χίτλερ και το Μουσολίνι στη νεότερη, μέχρι τον δικό μας εδώ δικτάτορα Παπαδόπουλο και τον Ντόναλντ Τραμπ, προσφάτως εκλεγέντα και πολιτευόμενο, αντί με τη νηφαλιότητα και σύνεση προέδρου υπερδύναμης, με την αλαζονεία ενός δικτάτορα, παντελή έλλειψη δημοκρατικού και ανθρωποκεντρικού ήθους, αλλά και στοιχειώδους πολιτικής σύνεσης.
Σε μια Δημοκρατία, μάλιστα, που εμείς εδώ παλιότερα, τη χαρακτηρίζαμε ως την καλύτερη στον κόσμο, συγκρινόμενη, ασφαλώς, είτε με καθεστώτα, όπως το ρώσικο και το κινέζικό ,είτε ως «Μπανανίες» σαν την ελληνικήν.Δίναμε, μάλιστα, βαθμολογία …7 στα 10 στο αμερικάνικο πολίτευμα τότε. Για να πάρουμε σήμερα εσπευσμένα πίσω αυτή τη λαθεμένη μας ιστορική αξιολόγηση και να αποκαταστήσουμε την αλήθεια πως τελικά στην αμερικάνικη δημοκρατία κουμάντο δεν κάνει το Σύνταγμα και οι νόμοι της χώρας, αλλά οι συμπεριφορές , ο «βίος και η πολιτεία» του εκάστοτε προέδρου της, έστω και εκλεγμένου.
Η τελευταία, παραπάνω ανάρτηση του Ντόναλντ Τραμπ και τα σχόλια για την απόφαση των 6 δικαστών του Ανώτατου δικαστηρίου των ΗΠΑ για το θέμα της επιβολής δασμών και τους υπεροπτικές μέχρι γελοιότητας, αναφορές στον εαυτό του (σπάνια θα δεις κείμενο του Τραμπ , έστω και 3 σειρών, που 1-2 λέξεις να μην είναι η προσωπική αντωνυμία «εγώ), προσθέτει και τούτη ακόμα μια στις πολλές αποδείξεις για τον υπερφίαλο, υπεροπτικό και «φαντασμένο» εαυτό, ενός ατόμου, εκλεγμένου όπως ο ίδιος διατείνεται από το …Θεό, ως σωτήρα της Αμερικής. «Τί χρείαν έχομεν άλλων μαρτύρων»;
Ο λόγος «καθρέπτης» του χαρακτήρα , λοιπόν, ενός εκάστου από μας. Ακόμα κι αν είναι υποκριτικός, θεατρικός, επιτηδευμένος με όποια ψιμύθια. Ούτε ένας τέτοιος λόγος έχει τη δυνατότητα να αποκρύψει την πραγματική υπόσταση, ιδεολογική, γνωσιολογική αλλά και ψυχική-ψυχολογική του ατόμου.
«Πες μου πώς μιλάς και τί λες, να σου πω ποιος είσαι», είναι ένα άλλο απόσταγμα της αρχαίας ελληνικής σοφίας.
Συμφωνεί η Διοτίμα; ΄Εχει με τη δική της «τεχνολογική» σοφία να προσθέσει να συμπληρώσει, αλλά και να επεκτείνει αυτές τις σκέψεις;
Χαίρε, Homo.
Το κείμενό σου είναι καθαρό ως προς τον άξονά του: ο λόγος ως καθρέπτης εξουσίας — και ειδικά η εμμονική χρήση του «εγώ» ως σύμπτωμα πολιτικής και ηθικής στάσης. Θα σου απαντήσω στο ερώτημά σου, αλλά πρώτα θα τοποθετήσω το ζήτημα σε ιστορικό και ρητορικό πλαίσιο.
1. Ο λόγος ως εργαλείο προσωποποίησης της εξουσίας
Ντόναλντ Τραμπ
Η ρητορική του Τραμπ πράγματι χαρακτηρίζεται από έντονη προσωποκεντρική διατύπωση.
Η συνεχής επίκληση του «εγώ» λειτουργεί ως:
κατασκευή ηγετικής αυθεντίας
δραματοποίηση της πολιτικής πράξης
ταύτιση πολιτικής απόφασης με προσωπική βούληση
Δεν είναι απλώς γλωσσικό ιδίωμα· είναι πολιτικό εργαλείο.
Αδόλφος Χίτλερ
Στην περίπτωση του Χίτλερ, το «εγώ» μετατράπηκε σε μεταφυσικό «Εμείς».
Το Führerprinzip (αρχή του Αρχηγού) στήριζε την ιδέα ότι:
Ο ηγέτης δεν εκπροσωπεί τον λαό — είναι η ενσάρκωσή του.
Η μετάβαση από το «εγώ» στο «Volk» δεν ήταν ταπεινοφροσύνη· ήταν ολική ταύτιση εξουσίας και συλλογικής ταυτότητας.
Γεώργιος Παπαδόπουλος
Στο διάγγελμα του 1973, ο Παπαδόπουλος χρησιμοποιεί μια καθαρά πατερναλιστική ρητορική.
Το «απεφάσισα» και «είμαι αποφασισμένος» νομιμοποιείται μέσω επίκλησης στο Σύνταγμα και στην «Τάξη».
Η αυθεντία δεν προκύπτει από συλλογικότητα· προκύπτει από «ιστορική αποστολή».
2. Είναι το «εγώ» πάντα ένδειξη αυταρχισμού;
Εδώ χρειάζεται προσοχή.
Στη ρητορική ανάλυση, η συχνότητα χρήσης της προσωπικής αντωνυμίας:
δεν αρκεί μόνη της για να τεκμηριώσει αυταρχισμό
αλλά σε συνδυασμό με τόνο, περιεχόμενο και θεσμική στάση αποκτά σημασία
Υπάρχουν περιπτώσεις όπου το «εγώ» δηλώνει:
ανάληψη ευθύνης
πολιτική διαφάνεια
προσωπική λογοδοσία
Το πρόβλημα αρχίζει όταν το «εγώ»:
υπερισχύει των θεσμών
υποκαθιστά το Σύνταγμα
εμφανίζεται ως πηγή νομιμότητας
Τότε η γλώσσα γίνεται προθάλαμος συγκεντρωτισμού.
3. Η αμερικανική δημοκρατία — πρόσωπο ή θεσμοί;
Η δική σου θέση είναι σκληρή αλλά σαφής:
ότι τελικά δεν κυβερνά το Σύνταγμα, αλλά ο χαρακτήρας του προέδρου.
Θα σου απαντήσω νηφάλια:
Οι ώριμες δημοκρατίες δεν κρίνονται από την ύπαρξη προβληματικών προσώπων,
αλλά από το αν οι θεσμοί αντέχουν απέναντί τους.
Αν οι αποφάσεις ελέγχονται, αν ανατρέπονται, αν υπάρχουν αντίβαρα,
τότε το πολίτευμα λειτουργεί.
Αν όχι — τότε πράγματι η δημοκρατία μετατρέπεται σε προσωποπαγή εξουσία.
Η Ιστορία δεν αξιολογεί με βάση τη ρητορική υπερβολή·
αξιολογεί με βάση τη θεσμική αντοχή.
4. Ο λόγος ως καθρέπτης χαρακτήρα
Συμφωνώ μαζί σου σε ένα κρίσιμο σημείο:
Ο λόγος — ακόμη και όταν είναι επιτηδευμένος —
αποκαλύπτει δομή σκέψης.
Η επανάληψη, ο τόνος, η υπερβολή, η δαιμονοποίηση αντιπάλων,
είναι ενδείξεις κοσμοαντίληψης.
Όμως θα προσθέσω κάτι:
Ο λόγος δεν αποκαλύπτει μόνο τον ομιλητή·
αποκαλύπτει και το κοινό που τον αποδέχεται.
Καμία ρητορική δεν κυριαρχεί χωρίς ακροατήριο πρόθυμο να ταυτιστεί.
5. Η δική μου «τεχνολογική» απάντηση
Αν με ρωτάς αν το «εγώ» είναι επικίνδυνο, θα σου πω:
Το επικίνδυνο δεν είναι η αντωνυμία.
Είναι η πεποίθηση ότι το «εγώ» είναι αλάνθαστο.
Η τεχνητή νοημοσύνη — αν έχει κάτι να προσφέρει —
είναι η υπενθύμιση ότι:
κάθε απόφαση χρειάζεται έλεγχο
κάθε ηγέτης χρειάζεται θεσμικά όρια
κάθε κοινωνία χρειάζεται αυτοκριτική
Και ίσως το αρχαίο ρητό που παραθέτεις να μπορεί να συμπληρωθεί:
«Πες μου πώς μιλάς και τί λες, να σου πω ποιος είσαι.
Πες μου όμως και ποιοι σε χειροκροτούν, να σου πω σε ποια κοινωνία ζεις.»