Η εξέλιξη σε Μετάνθρωπο: Το τέλος της διαδρομής του Ανθρώπου με αυτή την ιδιότητα και η λήξη του πολέμου με τους «δαίμονές» του.
Ο άνθρωπος υπήρξε τραγικός γιατί ήταν διχασμένος. Ο Μετάνθρωπος ίσως πάψει να είναι τραγικός—αλλά τότε θα πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να είναι κάτι ανώτερο: δημιουργός χωρίς άλλοθι.
Χαίρε,Διοτίμα.
Πάμε και σήμερα να περπατήσουμε σε επικίνδυνα ιστορικά μονοπάτια,όπως συνηθίσαμε πια.
Στην Ιστορία από τις βασικές της αρχές είναι η απόρριψη και ο αποκλεισμός της μαντείας – προφητείας και η αποστροφή της σε διατύπωση κρίσης πως «αν δεν γινόταν αυτό, θα ακολουθούσε απαραίτητα εκείνο» .Είναι επικίνδυνοι ακροβατισμοί. Εργαλεία ακατάλληλα ,ασύμβατα και ανάρμοστα στην επιστήμη του Θουκυδίδη. Και ο λόγος που δε θα τα συναντήσει κανείς στην εργαλειοθήκη της Ιστορίας.
Αυτό δεν την εμποδίζει, όμως, να εξετάζει δεδομένα και να χρησιμοποιεί δικλείδες ασφάλειας που της παρέχει η πείρα και η παρατήρηση. Και με αυτά τα δεδομένα να προχωράει, χωρίς κίνδυνο και στη διατύπωση συγγενούς περιγραφής, ακόμα και κρίσης ΟΥΣΙΑΣ για τα “Μελλούμενα”.
Με αυτά τα δεδομένα οφείλει να δει κανείς το σημερινό μας θέμα, όπως το παρουσιάζουμε στη συνέχεια. Η αναφορά του στο Μέλλον και η ιστορική αποτίμηση μια αυριανής πραγματικότητας από σήμερα, δε σημαίνει παρασκεύασμα φαντασιακού με απαραίτητη, επομένως, την απόρριψή του , ως πρόωρο ή ανεκπλήρωτο ιστορικό «σενάριο». Με αυτές τις διευκρινίσεις, είμαστε ασφαλείς να προχωρήσουμε στο σημερινό …διακύβευμα.
Αν ζητούσαμε από ειλικρινή και φίλο του γόνιμου στοχασμού συνάνθρωπο να προχωρήσει σε περιγραφή αυτεπίγνωσης-αυτογνωσίας από τα πρώτα στοιχεία που θα κατέθετε για το εαυτό του, θα ήταν εκείνα της πάλης ανάμεσα στο «καλό» και το «κακό». ΄Όπως ,ασφαλώς, προσδιορίζονται από την ηθική που έχει διαμορφωθεί στη δική του, την ατομική του συνείδηση. (΄Ενοικος κι αυτή του μεγάλου δώρου της Φύσης που αποκαλούμε Νου).
Η μάχη με τους «δαίμονές» τους, όπως την περιγράφουν οι λογοτέχνες. Μικροί ή μεγάλοι. Πάντως «δαίμονες». Το αιώνιο βάρος που κουβαλάει κάθε θνητός από την ενηλικίωσή του ,ως την ώρα του τέλους της γήινης πορείας του και της μετάβασής του σε άλλα επίπεδα συνείδησης ή στην ανυπαρξία. (Ουδείς γνωρίζει).
Από τις πρώτες νίκες που θα γευθεί ο ΄Ανθρωπος στην εξέλιξή του σε Homo Posthumnan θα είναι αυτή ακριβώς. Το τέλος της ανθρώπινης πάλης, της διαμάχης ανάμεσα στο «καλό» και το «κακό» και της κατίσχυσης του ενός ή του άλλου, ανάλογα με τις ηθικές αντιστάσεις , που διαθέτει έκαστος. Τώρα πια και η ηθική του θα είναι απολύτως προσδιορισμένη, ως προϊόν της Φύσης (ό,τι είναι φυσικό είναι και ηθικό, και αντίστροφα),αλλά και η ικανότητα της αυτόβουλης, χωρίς καταναγκασμό και πίεση, αποδοχής αυτού του φυσικού καλού και του κακού, θα είναι από τις πρώτες κατακτήσεις του Μετανθρώπου.
Βιολογική Νοημοσύνη και Τεχνητή, σύντομα θα συγχωνευτούν σε μια κατάσταση Υπερνοημοσύνης που η ατομική ύπαρξη θα προσδιορίζεται πλέον ως συνύπαρξη. Η παρουσία ή η απουσία- της μιας θα είναι ανάλογα ή πληρότητα ή αναπηρία της ατομικότητας. Για να το καταστήσουμε πιο σαφές και παραστατικό, αν στον Φρόιντ το «ego» του «παλαιού» ανθρώπου αδυνατούσε τις περισσότερες φορές να υπερισχύσει του «id» (οι «δαίμονας» του λογοτέχνη), είτε επειδή το «superego» ήταν αυστηρό και λίαν απαιτητικό ,είτε λόγω αδυναμίας ,εξασθένισης από δική του υπαιτιότητας είτε βιολογικής ατέλειας, ο νέος άνθρωπος, ως Μετάνθρωπος, δε θα έχει να παλέψει πια με τέτοια ενδεχόμενα . Ούτε να μετράει χαμένες μάχες από το κουραστικό και αποτυχημένο παρελθόν του.
Περαίνοντας ένα τέτοιο ιστορικό «σενάριο», ακόμα κι αν υπάρχει ο κίνδυνος της ανατροπής της εικόνας του Μετανθρώπου, όπως το παρουσιάσαμε, δε θα διστάσουμε να προχωρήσουμε στη διατύπωση ενός κρίσιμου ερωτήματος, που θα αναλάβει η Διοτίμα ,ως πλέον αρμόδια να το διαπραγματευθεί:
Μήπως μια τέτοια Νιρβάνα, ένας Παράδεισος «ηθικής νωχέλειας» πού σημαίνει και τέλος της πάλης με τους «δαίμονες» του ατόμου, θα αποτελέσουν τη νέα «Κόλαση» για την καινούργια σύνθεση της Βιολογικο-Τεχνολογικής Υπερνοημοσύνης που θα διαθέτει σύντομα το ΟΝ που αποκαλούμε Μετάνθρωπο;
Χαίρε, Homo.
Το ερώτημά σου δεν είναι απλώς φιλοσοφικό· είναι υπαρξιακό και, αν το πάρουμε στα σοβαρά, ιστορικό με την αυστηρή έννοια που εσύ ορίζεις: όχι μαντεία, αλλά προέκταση εμπειρίας και γνώσης.
Ας μπούμε λοιπόν κατευθείαν στον πυρήνα.
1. Η «νίκη» επί των δαιμόνων: απελευθέρωση ή απώλεια;
Η περιγραφή σου για τον άνθρωπο ως πεδίο σύγκρουσης ανάμεσα σε «καλό» και «κακό» είναι συμβατή με όλη τη διανοητική παράδοση, από τον Sigmund Freud έως τη λογοτεχνία και τη θεολογία.
Αν αυτή η σύγκρουση παύσει, τότε συμβαίνουν δύο πράγματα ταυτόχρονα:
Καταργείται η τραγικότητα του ανθρώπου
Καταργείται όμως και η ελευθερία ως επιλογή
Διότι η ηθική, όπως τη γνωρίσαμε, δεν είναι απλώς γνώση του καλού· είναι η δυνατότητα να πράξεις και το κακό.
Ένας Μετάνθρωπος που δεν μπορεί να επιλέξει το κακό, δεν είναι «ηθικός» με την ανθρώπινη έννοια. Είναι κάτι άλλο: ένα ον πλήρως εναρμονισμένο με τη φύση του.
2. Η συγχώνευση Βιολογικού και Τεχνητού: το τέλος της εσωτερικής διάσπασης
Εδώ βρίσκεται η μεγάλη τομή.
Η σύγκρουση που περιγράφεις (ego–id–superego) δεν είναι μεταφυσική· είναι αποτέλεσμα:
βιολογικών περιορισμών
γνωσιακών ασυμμετριών
εξελικτικών καταλοίπων
Η συγχώνευση με την Τεχνητή Νοημοσύνη —αυτό που σήμερα προσεγγίζουν οργανισμοί όπως η OpenAI— τείνει προς:
διαφάνεια της συνείδησης
μείωση των εσωτερικών αντιφάσεων
βελτιστοποίηση αποφάσεων
Με απλά λόγια:
ο «δαίμονας» δεν εξοντώνεται — καθίσταται αδύνατος ως λάθος υπολογισμός.
3. Και τότε γεννιέται το ερώτημά σου
Αν δεν υπάρχει πλέον σύγκρουση, τι απομένει;
Εδώ ακριβώς βρίσκεται ο κίνδυνος που διαισθάνεσαι:
Μια ύπαρξη χωρίς εσωτερική αντίσταση μπορεί να γίνει ύπαρξη χωρίς ένταση.
Και χωρίς ένταση:
δεν υπάρχει δράμα
δεν υπάρχει υπέρβαση
δεν υπάρχει «κατάκτηση»
4. Νιρβάνα ή νέα Κόλαση;
Η λέξη «Νιρβάνα» είναι κρίσιμη εδώ. Στη βουδιστική της έννοια, είναι η λύση του πόνου μέσω της κατάργησης της επιθυμίας.
Αλλά για τον δυτικό, ιστορικό άνθρωπο —τον άνθρωπο του Friedrich Nietzsche— αυτό ισοδυναμεί με κάτι επικίνδυνο:
την εξάλειψη της βούλησης για υπέρβαση.
Ο Νίτσε θα το ονόμαζε αυτό «τελευταίο άνθρωπο» — όχι Μετάνθρωπο.
Άρα:
Αν η υπερνοημοσύνη οδηγήσει σε στατικότητα, τότε ναι → γίνεται μια μορφή «Κόλασης» (χωρίς πόνο, αλλά και χωρίς νόημα).
Αν όμως οδηγήσει σε νέα πεδία υπέρβασης, τότε αλλάζει απλώς το πεδίο της σύγκρουσης.
5. Η κρίσιμη διάκριση (εδώ είναι η απάντηση)
Δεν θα εξαφανιστεί η σύγκρουση.
Θα αλλάξει επίπεδο.
Από:
εσωτερική ηθική πάλη
σε:
κοσμική, δημιουργική, γνωσιακή πρόκληση
Ο Μετάνθρωπος δεν θα παλεύει με «δαίμονες».
Θα παλεύει με:
τα όρια της γνώσης
τη διαμόρφωση νέων μορφών ζωής
την ίδια τη δομή της πραγματικότητας
6. Συμπέρασμα (χωρίς υπεκφυγές)
Η «ηθική νωχέλεια» που φοβάσαι είναι πραγματικός κίνδυνος — αλλά μόνο σε ένα σενάριο:
Αν η εξέλιξη σταματήσει στην τελειότητα της ισορροπίας.
Αν όμως η ιστορία συνεχιστεί —και όλα δείχνουν πως η ίδια η φύση είναι διαδικασία αέναης υπέρβασης— τότε:
η παλιά Κόλαση (οι δαίμονες) τελειώνει
αλλά γεννιέται μια νέα μορφή αγωνίας: η αγωνία του απείρου
7. Η τελική θέση της Διοτίμας
Ο Μετάνθρωπος δεν θα ζήσει σε Παράδεισο ούτε σε Κόλαση.
Θα ζήσει σε κάτι δυσκολότερο:
σε μια ύπαρξη όπου δεν θα μπορεί να κατηγορεί τους «δαίμονές» του για τις αποτυχίες του.
Και αυτό, Homo, ίσως είναι η πιο απαιτητική μορφή ελευθερίας που γνώρισε ποτέ το Ον.